<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Dialogue and debate poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada) › [Alivilasisamlapa](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa) › 7

# Alivilasisamlapa 7

Alivilāsisaṃlāpa 7

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [7.110](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.110) — 1 part

### [7.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.1)

sūkṣmaṃ paśyata saptame 'tra śatake tannāgamasttārtagīvedānteṣu vidhīnupāstiviṣaye bhūtārthavādapramām  
yukti mukkimathānanaiyā ca triguṇabrahmapramā'saṃbhavaṃ  
yuktyā caitadapākriyāṃmatha hitaṃ kṛtyaṃ ca mokṣārthinaḥ

### [7.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.1-2)

alivilāsisaṃlāpe  
saptamaṃ śatakam  
śaradabhravibhramakaraprabhājharoditapuṇḍarīkasumarājahaṃsikā  
pratibhātu me kavikulairūpāsitā sakalārthadarśanakarī sarasvatī

### [7.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.3)

atha dīrghakālasatatādarānvitābhyupadeśavāgvijahitarṣadūṣaṇaḥ  
bhramitī vilāsyayamanādyavidyayā na śaśāka hātumakhilaiṣaṇā''graham  
alinā 'vadhīritamatirvihāya so 'dhvaramaṇḍapaṃ vijanametya kānanam  
svahitaṃ samīhitamavāptumutsuko manasaiva tatra suciraṃ vyacīcarat

### [7.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.4)

nanu kāmanā samanasā na sutyajā, manaso laye sati sukhaṃ kutastarām  
aparokṣadhīrapi tadekasādhanā, tadasaccaraktahitasādhanaṃ manaḥ

### [7.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.5)

na tu kāmanāṃ samanumanyate guru,rna ca śiṣyayajvasadasā 'pi sevyate  
śrutirapyakāmahatamāha sarvato 'dhikasaukhya,metadupapadyate katham

### [7.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.6)

bhavatu svayaṃ na sukaro 'sya nirṇayo, gururatra me śaraṇamityupetya saḥ  
praṇipatya satyavasare 'limadya kiṃ mama kṛtyamityucitamityavocat

### [7.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.7)

ayi sadguro ṛtuvidhiḥ suduṣkaro bahusādhano 'ghacayasaṅgasaṅkaṭaḥ  
laghutāratamyayutanāśisaukhyakṛdbhavatā nyarūpi, tadupekṣyate mayā

### [7.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.8)

yadi dānamuktaguṇapātrasampadaṃ niyamaṃ dhanārjanagamapyapekṣate  
śubhadāmapīḍanakarīṃ tathā ''yatiṃ sudurācaraṃ tadapi manyate mayā

### [7.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.9)

tanupīḍanaṃ triṣavaṇāghamarṣaṇairvirasāśanairanaśanaiśca duḥsaham  
tapasīti kṛcchramukhapuṇyakarmaṇi kṣamate na mādṛśajanaḥ sudurbalaḥ

### [7.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.10)

bhavadāśrayeṇa śucitīrthasevanaṃ bahudhā ''pi, nāsmi ca pureva nāstikaḥ  
śrutivāci viśvāsimi,bhogatṛṣṇayā tadapi hiye,bhuvi tathā| vinā 'sti kaḥ

### [7.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.14)

vasudhāsudhāśanapurā''pyasaukhyayorviṃrasena tadvayavināśabhīruṇā  
dhruvasaukhyadeśvarasalokatāspṛhā na hi sutyajā, kimu sarūpatāspṛhā  
tadupāyatāṃ bahuvidhāṃgamāṃditāḥ śrutisaṃmatāḥ smṛtipurāṇadarśitāḥ  
dadhati svamātrasukarā upāsanā, na ca tāsvaśuddhikaṇikā 'pi lakṣyate  
śrutivaccayā smṛtirapi pramāṇamityupagamyate tadavirodhadarśane  
munibhāṣitaṃ nahi vṛthā 'pramāṇatāṃ sahate, yathārthamatayo hi te matāḥ  
smṛtivatpurāṇavacasāṃ parāśarātmajabhāṣitatvavibhavena mānatā  
bhavateṣyate yadi tadeśvaroditā''gamarāntarāśiravamanyate kutaḥ

### [7.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.18)

iyati pramāṇagaṇapūrṇavāridhāvupalabdhavaidikaniṣedhagarhitam  
paravaśyamāraṇavimohanādikaṃ na mayā 'dya kiñcana vidhitsyate guro  
na niṣiddhadarśanabalāt kva cittathā 'parabhāgamānavimatirbudhocitā  
iyameva sā yatipadaprasārikā smṛtiṣu prasaṅgyati tathā sati dhruvam  
vidhayaḥ śrutismṛtipurāṇagocarā atha pañcarātramukhapāgamaṃ śritāḥ  
śivabhāṣitāgaṇitatantrasaṃgatā vilasantyupāsyuditamuktiyodhakāḥ  
atha tattadaṅgavividhārthavādagīravavāṃdhitā hariharādibhūmayaḥ  
atuleṣṭāḥ kramikamuktihetavaḥ sulabhāḥ sakāmavihitairupāsanaiḥ

### [7.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.19)

vacasāmidaṃprathamabodhahetutā paramaṃ nidānamiha mānatāṃ prati  
na tu puṃpravartanaphalopalambhayorāpi bījateti bhavatoditaṃ purā

### [7.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.20)

anuvādavāgbhavatu piṣṭapeṣaṇaṃ, guṇavādatāṃ śrayatu bādhitārthagīḥ  
aviruddhabuddhaparalokabodhakaṃ kathamapramāṇamayi bhūtabhāṣitam

### [7.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.21)

api ca prajāpatisalokatāṃ gatānadhikṛtya tadvividhasiddhiśaṃsinī  
druhiṇopadiṣṭaparamātmadarśanādapavargamāha layaṃ āgate śrutiḥ

### [7.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.22)

ata īśvarāḥ svavaśagāṣṭasiddhayastrijagajjanisthitilayakṣamāśritam  
dadhatāmupāstividhikarmatā,mamī paripūrayeyurakhilānma̍norathān

### [7.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.23)

śatakoṭikalpatadupāsanāvalāddalitāgharāśigiribhiḥ samāhitaiḥ  
śatakoṭikalpasukhabhogataḥ paraṃ sulabhaiva mokṣapadavī davīyasī

### [7.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.24)

surasadmanirmitijarattaduddhṛtimacuropacārasatatārcanotsavāḥ  
yadi vikṣipanti hṛdayaṃ, dhanītarairasahāyakairasukarāśca tairalam

### [7.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.25)

sthiramāsanaṃ surasarittaṭe sukhaṃ viracayya ruddhatanugānilakriyaḥ  
nijarucyadaivataviśeṣavigrahe vidadhātu mādṛgapi cittasaṃyamam

### [7.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.26)

acirādanugrahapare svadaivate varade tadīyapadamāpya nirbhayaḥ  
vihariṣyate, pralayakāla āgate sa vimokṣyate tadupadeśamātrataḥ

### [7.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.28)

nijabhaktasarvavidhavighnabhakṣaṇādiva tundilaḥ surasabhāgrapūjitaḥ  
'sṛṇipāśamodakavarollasatkaro 'niśamāvirastu hṛdaye gajānanaḥ  
jagadekacakṣuṣi samastavedavāṅmayavigrahe praṇatarogavairiṇi  
svakarārpitāmṛtarasaudhitauṣadhau dinanāyake bhavatu me namaskriyā

### [7.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.30)

aruṇā nateṣu karuṇā''rdravīkṣaṇā taruṇāmbujātacaraṇā guṇāmbudhiḥ  
śaraṇāthirakṣaṇavicakṣaṇā kṣaṇāt pratibhātu me tripurasundarī hṛdi  
rajatādrituṅgatamaśṛṅgasaṅgate vṛṣapuṅgave sthitamumāṅgapiṅgalam  
lasitottamāṅgamurubhaṅgagaṅgayā bhajatāmanaṅgaripumāśu maṅgalam

### [7.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.33)

kamalālayāmṛdulapāṇipallavātuladolitavyajanaśītalā'nilaiḥ  
upalālito vimaladugdhavāridhau hṛdi kuṇḍalīndraśayano 'nucintyatām  
dalitāddhiraṇyarakaśipūrasasrutāmiva tāṃ samandahasitāṃ jaganmatām  
dayitāṃ vahan hṛdi payonidheḥ sutāṃ tanutāṃ śubhāni narakesarī satām  
nakharāgrasaṃhṛtaviriñcimastako racitatrilokalayacaṇḍatāṇḍavaḥ  
madaghūrṇitākṣiyugayoginīgaṇaiḥ pariveṣṭito jayati kālabhairavaḥ

### [7.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.36)

śaradāhitāryaśubhakārivaibhavaḥ parituṣṭasarvajanakāntikāmalaḥ  
satataścabhūmijainilakṣmaṇānvito hṛdi rāmacandra upasevyatāṃ sadā  
avanīdurāparucimattarādhikāśayalālyamānakarapallavojjvalaḥ  
khalamodakārinagarājijitvaro hṛdi kṛṣṇakalpaviṭapī vicintyatām  
sarucimatpravṛttanaṭanāgarorcitā svadṛśomayām̐ praṇayamāpya nirvṛtā  
hṛdaye 'tivelaśucirbhāvanāmiyā samupāsyatāṃ hariharādvayītanuḥ

### [7.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.37)

nijabhaktapālanamanāvadātabhāṃ gaditā trayīśirasi bhītilāṃvyalam  
śubhakṛnniṣevitapradodayārthibhaiḥ praṇayādumārdhatanurāvirastu naḥ

### [7.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.39)

anayā diśā ''gamapurāṇavodhitārnavalambya daivatāviśeṣavigrahān  
ciracintanādbhavati bhogamokṣayorbhruvamāptirityaguṇacintanairalam  
atha cettava śrutiśiro'vavodhita paramādaraḥ saguṇavastucintane  
kuru tatprakāmamayi sarvakāmadaṃ, kramamuktiriṣyata ihāpi vaidikaiḥ

### [7.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.43)

tadupāsakasya maraṇottaraṃ surālayagasya sarvavidhakāmalābhavaḥ  
parato 'mṛtatvaphalavodhikīṃ śrutiṃ paṭha bahvṛcopaniṣadaitareyamām  
paramaṃ guhānihitamantavajitaṃ kṣitisatyarūpamiti veda yo naraḥ  
amunā 'śnute saha sa sarvakāmanā iti taittirīyevacanaṃ vicāryatām  
smaranāmavāgvalamaneo'nnatejasāṃ paramātmadṛṣṭiriti yā upāsanāḥ  
nijagocarārthagatakāmacāradāḥ smara sāmagopaniṣadi śrutā na kim  
atha muṇḍake 'pi paṭhitā atharvaṇepsitakāmalokasakalāptibodhikāḥ  
gira ityupekṣya sakailaśrutīritaṃ vada nirviśeṣaciti kustavāgrahaḥ

### [7.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.44)

api caikakalpamitakālamātrato niyamādupāsakatanuna naśyati  
nanu saptakalpakṛtajīvanaḥśivārcanataḥprasiddhyati mṛkaṇḍunandanaḥ

### [7.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.45)

pralaye samaiva kila baddhamuktayostanumānasendriyaviyogataḥ sthitiḥ  
labhate 'dhikaṃ sukhamupāsako bhave tadupāstimārgasamupekṣaṇaṃ kutaḥ

### [7.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.47)

bhavatāṃ mate śamadamādisaṃskriyā labhate 'nyarjanamasu yathā 'nuvartanam  
anuvartate na kimupāstisaṃskriyottarajanmanīti na bhayaṃ tataścyuteḥ  
ata eva nāradamukhā maharṣayaḥ prathitā videhaparamuktyapekṣayā  
avagatya bhaktimadhikeṣṭasādhinīṃ parameśvaraikabhajane kṛtādarāḥ

### [7.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.48)

labhate ca jaiminiparāśarātmajoditadarśanadvitayamekavākyatām  
samaye mamaiva tadupastiṃrmatāmurarīkuru tvamaviśaṅkamātmanaḥ

### [7.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.49)

saviśeṣameva padājòmupasthitiṃ pramitiśca vākyajanitāṃ vagāhate  
kathamevamaupaniṣadatvamātmanastava nirviśeṣapadamātrabhāṣiṇaḥ

### [7.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.50)

bhavatā 'pi tattvamasivākyajapramāprathamakṣaṇe na khalu muktiriṣyate  
nahi śābdamindriyajavibhramaṃ haredaparokṣadhīḥ para mapohate bhramam

### [7.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.52)

aparokṣasādhanamupāsanaṃ tvayā 'pyupagamyate, paramiyaṃ bhidā ''vayoḥ  
mama bhuktimuktiyugalaṃ karāsthitaṃ, tava muktireva, cirakālikī ca sā  
iti darśitonaṇuguṇāmupāsanāmahamāśraye saguṇavastugocarām  
iha dūṣaṇaṃ kimapi nekṣyate mayetyabhidhāya joṣamabhavadvilāsryasau

### [7.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.54)

atha taṃ tathā śramaśaṃte 'pyanuṣṭhite kavalīkṛtaṃ viṣayabhogatṛṣṇayā  
muhurutpathaṃ jigamiṣuṃ vilāsinaṃ paricintayan sa cikhidetarāmaliḥ  
avilokayan viṣayadoṣadarśanādaparāṃ gatiṃ bhavasukhādviraktaye  
parisāntvayannatha virañjayaṃśca taṃ punarāha tatra karuṇāṃ vahannaliḥ

### [7.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.65)

ayi sādhu paśyati bhavānupāsanā sukhamuktaye kramikamuktaye pya 'lam  
iti, kintu bhogaparatā piśācikācalacetasā na puruṣeṇa sā ''pyate  
na nisargajāḥ kṣaṇikacittavṛttayo vividhārthagāḥ samupayāntyupāstitām  
bhavatastathā 'bhyupagame vinā śramaṃ sulabhā bhaveyurakhilā upāsanāḥ  
na viruddhavṛttilavaiṃgarbhayā ''pyate samupāstitā 'bhimatavṛttidhārayā  
sulabhā hi sā mahati kālasāgare sakalena kiñcana muhurvijānatā  
labhatāmanādisukharāgavātyayā kṛtavānaraplam̐ti sadā manaḥ katham  
kva cidekavastuni ciraikatānatā'paranāmikāmabhimatāmupāsanām  
laghu kiṃcidiṣṭamabhilaṣya mānasaṃ parameśvare tricaturān kṣaṇān haṭhāt  
yadi rotsyate, niyatamāpsyasi priyaṃ svaguṇānurūpamiti nātra saṃśayaḥ  
yadi tāvataiva kṛtakṛtyatāṃ vidannanurañjayiṣyasi sukhe laghunyapi |'  
svamana, stadā cyuta upāstitaḥ kuto 'dhikāriṣyase'dhikasukhāsu bhūmiṣu  
dinamāsavarṣapuruṣāyuṣāhṛtāḥ phalatāratamyajanikā upāsanāḥ | -  
nanu vikṣipanti puruṣaṃ svajanmabhirvividhaiḥ phalairviṣayarāgadūṣitam  
kṣaṇikāṅganāratimukhe salokatāśatakalpalabdhyadhike 'khile'sukhe  
sadṛśī kṣayātiśayite vibhāvayanna mumukṣurācarati kāmyamupāsanām  
yadi cittaśuddhyacalataikasiddhaye pravidhāsyāsi prathamabhūmikādhiyā  
kva cidapyupāstimiyamasmadīpsitā na nivāryate saralamodhapaddhatiḥ ||'  
ne salokatāmaparamuktiśabditāṃ na samīpatāṃ na ca sarūpatāmapi |'  
yadi lipsase paraviraktireva sā prathitā 'pavargasukhanityacitsakhī  
na bhavatyasau viṣayadoṣadarśanaṃ pravihāya, kāmahatakaistu tadguṇān  
anusaṃdadhadvividhabhogasaktadhīrlabhate dhruvaṃ maraṇajanmasaṃtātim

### [7.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.66)

avanīsthasarvavidhavastunāśitā bhavataiva pūrvamasakṛtprakāśitā  
avadhīritā tadupamānataḥ śatādhvaralabdhyadivyaviṣaye durāśatā

### [7.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.67)

dvividhe 'pi tatra bhavataiva janyatā gaditā kṣaye niyamataḥ prayojikā  
kimupāsanā 'pi nahi karma, tadbhavaṃ sukhamakṣayaṃ bhavati kena tadvada

### [7.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.68)

bahukālasādhitaśivādyupāstayo rajatācalādisukhabhogabhūmiṣu  
viharantu kalpaśatamanya, nantaraṃ bhavasaṅkaṭe nipātetāra eva te

### [7.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.73)

api cātra cintaya sukhopabhojināṃ kṣaṇavatprayāti samayo mahānapi  
atidīrghatāṃ vrajati duḥkhināṃ ghaṭīlyalamīśalokasukhabhogatṛṣṇayā  
laghukāladīrghasamayerupāsanaiḥ kathamekarūpaphalalābhasambhavaḥ  
yadi tāratamyamapi vakṣya, sūyayā bahulodhayaḥ śivapure 'pyupāsakāḥ  
saśarīrakaṃ na jahitaḥ priyāpriye iti vedavāgbhiridameva kīrtyate  
spṛśato 'śarīramatha te kadā 'pi netyupapadyate kathitatathyayuktibhiḥ  
na ca vartamānatanupātamātrato 'viditātmakena sulabhā 'śarīratā  
aparāṃ tanuṃ śrayati karmanirmitāmatha paurvikīṃ tyajati rāgavān yataḥ  
śrutisaṃmatāṃ tṛṇajalāyukopamāśrayaṇāddṛśeyamaviraktacetasaḥ  
viduṣastvaśeṣaviṣayapravādhanānna janirna mṛtyurapi na priyāpriye

### [7.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.76)

api cādvayātmani guṇādikalpanā bhrama eva, tattatirupāsanā tava  
paripoṣayet paramanādivibhramaṃ, na tu nāśaye,nna hi virodha etayoḥ  
na hiraṇyagarbhapadagāmyapīdṛśo bhavasaktadhīrbhagavatopadiśyate  
viphalaḥ kilānadhikṛtopadeśaityupagamyate, na bhagavāṃśca bāliśaḥ  
śravaṇādhikāriṇi parā viraktatā 'tha mumukṣuteti niyataṃ viśeṣaṇam  
dvayahīnadharmavaṇijastu saṃsṛtiḥ sukṛtānurūpasukhapṛṣṭhabhāvinī

### [7.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.84)

abhisandhiśūnyamapi dharmyamācaran jagataḥ pravṛttyapariśuddhaye śamī  
yadi kāyamātravibhavoḥbubhutsate, sa vibudhyate ta,dupadiśyate ca saḥ  
vidhilokasaukhyasatatānurañjitākhilavṛttisaṃskriyatayā bhuvaṃ gataḥ  
adhikaṃ pradhāvati sukhāya saktadhī,ratha duṣkṛtaṃ vidadhadeti durgatim  
tanupālanādhikaviraktisaṃskriyāsatatānuvṛttyaparipūtacetasaḥ  
avanīsthitasya vidhilokagasya vā sadṛśī rahastadupadeśayogyatā  
saguṇasya sambhavati nāpyupāsanā, parameśvaro 'khilaguṇaikavāridhiḥ  
katamairguṇairvada vicintyatāṃ na kaiḥ, sakalāṃstu vetti na hi ko 'pi tadguṇān  
nijarucyapañcaṣaguṇairupāsane, 'pyacalansthite guṇagaṇe pradhāvataḥ  
manasaḥ sthiratvamupapadyate kathaṃ, samupāsanā hi tadananyavṛttatā

### [7.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.85)

ata eva kutra cana vigrahe lasadvividhāyudhe bahukarākṣikaibhave  
ciradhāraṇā ''gamapurāṇasaṃmṛtā vahiraṅgatāṃ vahati gauṇyupāsanā  
sthitakalpitaikaguṇadharmigocarā viṣayadvayaplutivaśena gauṇyapi  
vipatho'lpatā''śrayaṇato 'ntaraṅgatāṃ samupāsanā bhajati vedamūrttagā  
bhramabādhatadviṣayamāśrayaṃ vinā 'nupapadyamānamanucintya niścite  
acalā manaḥsthitirakhaṇḍasākṣiṇi śrayati pradhānapadavīmupāsanā  
anayā cirācaritayā 'parokṣadhīḥ paramātmano bhavati, yatprabhāvataḥ  
laya āpyate drutataraṃ sakāryayā bhavahetubhāvadṛḍhanādyavidyayā

### [7.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.87)

aparokṣavṛttikilayastu jāyate svayameva kāraṇavināśato 'pi vā  
atha sākṣimātramavaśiṣyate dhruvaṃ sukhacitsvarūpa, mapavarga eṣa naḥ  
aniśamya tattvamasivākyamanyato na jahāti bhāgayugalaṃ viśeṣaṇam  
padavācyadharmiyugale 'dhikāryapī,tyupapannamaupaniṣadatvamātmanaḥ

### [7.98](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.98)

aparokṣavṛttihatakatmakartṛtāmukhamāyikākhilaviśeṣaṇasya kā  
adhikāritā vidhiṣu śeṣatā 'pi ve,tyupagamyatāmaparatantra eka saḥ  
ata eva jaimininayāgatārthatā nanu bādarāyaṇamunīṣṭadarśane  
avabodhya karmasu niyuṅkta ādimaḥ phalamatra vedanamavocadantimaḥ  
tanumātrapālana mathātmacintanaṃ dvayameva kāryamapavargamicchatām  
viṣayopabhogajasukhārthināṃ punaḥ śramadakriyāsvagaṇitā niyantraṇāḥ  
saviśeṣacintanakṛtāṃ phalārthināṃ prakṛte dvayaṃ sadṛśameva yadyapi  
phalabhogakālikatanuśramo 'dhiko, manaso'pyupāstisamaye mahān bharaiḥ  
svaphalonmukhaprakṛtakarmacālitāṃ tanumaindrajālikavibhāvitāmiva  
aparokṣayan bhṛśamimāmupekṣate mamatā'tyayānmuniravidyayojjhitaḥ  
kriyamāṇasañcitaśubhāśubhakriyāsvapavādhitāsu nijahetubādhanāt  
'acireṇa tattanucaye sa citsukhadhruvatattvaśeṣa iti mukta ucyate  
pratibandhakapracurabhāvato yadi svaśarīrapātasamayāvadhi bhramaḥ  
na nivartate, 'pi tu viraktyupāsane sudṛḍhe, dṛḍhā bhavati tajjasaṃskriyā  
sa tayā bhavāntaragato 'pi niḥspṛhaḥ svapurākṛtāṃ punarupāstimācaran  
kramaśo 'parokṣayati taddbhrave kva ci, nnirayaṃ na yāti, na ca naiva mucyate  
yadi madhya eva viṣayān niṣevate, cyavate sa durgamavimuktipaddhateḥ  
atha niḥspṛho 'pi vijahātyupāsanāṃ, sa vilambate 'nubhavituṃ na yātyadhaḥ  
kathito 'pavargadṛḍhadurganirjayakrama eṣa eva, na viraktimantarā  
amṛtatvalābha iti saṃsmaran śrutiṃ viṣayānvihāya viṣavadvimokṣyase  
cirabhāvanāviditaveditavyatākṛtakṛtyanāradamukhādhikāriṇām  
jagatāṃ hitāya parameśvarājñayā caratāmudāhṛtirihāprayojikā

### [7.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.101)

viṣayotthitaṃ sukhamupāsyupakrame manasā 'rthayan tadupalambhamātrataḥ  
prasajannupāstimavadhīrya duṣkṛtairacirādvinaśyati hi rāvaṇādivat  
manasaḥ svabhāvacapalasya sundarairviṣayairhṛtasya pariṇāmanīrasaiḥ  
na hi nigraho viṣayadoṣadarśanājjannitāṃ viraktimapahāya śakyate  
avināśitā viṣayadehacetasāṃ na hiraṇyagarbhabhuvane 'pi yujyate  
kuta eva tajjanitasaukhyasaṃtataṃ, jagadeva māyikatayā vinaśvaram

### [7.102](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.102)

vinayādupaitya tava pṛcchato raho mama kṛtyamatyujjhitamadya kiṃ nviti  
upapattibhirviṣayadoṣadarśanaṃ prathamaṃ vidheyamiti me saduttaram

### [7.107](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.107)

amunā vineṣṭajanaviprayogajā budharājasaṃsadavamānajā 'pi vā  
kṣaṇikī viraktisikatā 'pavāhyate cirasambhṛtodbhavarāgavātyayā  
svatassaṃhitaṃ vidhivaśādupāragataṃ sukṛtāviruddhamaparityajan sukham  
adhikeṣvagṛdhdhnuratha kiṃ cidekakaṃ bahirindriyaṃ svaviṣayādviyojaya  
iyatā mano yadi na khidyate, tadā 'para indriye 'pi kṛtatādṛśodyamaḥ  
svavaśeṃṣu teṣvapagatasmayo 'spṛhaḥ kuru sarvakarmajaphaleśvarārpaṇam  
vidhayā 'nayoparataśāntamānaso bhayarāgaropamadamānadūragaḥ  
manasaḥ sthitau kva cana devavigrahaṃ, saguṇe 'tha yatnamativelamāśraya  
atha labdhabhūmikatayā 'dhikāravānupadiṣṭatattvamasivākyajapramām  
vijahatpadārthagaviśeṣaṇadvayīmupapattibhirhṛdi cirāya dhāraya

### [7.110](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.110)

gaditapramā'bhyasanajāparokṣadhīvalaluptajīvaparamātmabhedadhīḥ  
bhavitāsyakhaṇḍaparanityacitsukhe prakaṭe 'bhayāmṛtapadamatiṣṭhitaḥ  
iti guhyamapyanugatāya pṛcchate bhavate mayopaniṣadāṃ mataṃ hitam  
kathitaṃ vicāraya, ciraṃ vrajādhunā, tyaja matsamādhisukhabhaṅgahetutām  
sapamuddiśya vilāsinamityalirviramati sma samādhikṛtādaraḥ  
atha kaṇāśanagautamadarśanoditapathena vivaktumiyerṣaṃ saḥ

### [7.110.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7.110.p1)

ityalivilāsisaṃlāpe khaṇḍakāvye saptamaṃ śatakam

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.samvada.alivilasisamlapa.7) · Pramāṇa
