Gita Govinda 32
Śaśilekhā 32
- Language
- Sanskrit
32.1
hariṃ¹ = śivam| rādhā = gaurī| ekarasamiti, ekasyāṃ²=svasyāṃ gauryāmeva, raso = anurāgo, yasya³| anyatra līlāmātreṇa taṃ nāṭanamitibhāvaḥ⁴| anyatsamam⁵|
32.2
yamunājalaṃ pūrayati, tādṛśam, gaṅgāpayaḥpūramiva¹ agneḥ nīlakaṇṭhatvapratipādanādidaṃ sābhiprāyakameva| anyatsamam|
kilātīti² kalaḥ = kaṇṭhaḥ, tasya ī = śobhā, śyāmalamṛdulā³ kaṇṭhaśobhā yasya, tam| varo maṇḍalo = maṇḍalākāratā, yasyeti ca tam, kṛtaparyaṅkikābandhamityarthaḥ| gauraḥ =
śveto¹ varṇaḥ, śuklarūpamityarthaḥ², tadeva³ dukūlam, tathā⁴ ca prasaratrijamiti ācchāditamityarthaḥ| nīlanalaṃ⁵ = nīlotpalam, tadrūpam⁶, padmākaratayā talāgamivetyarthaḥ| pītaḥ = svātmani niveśitaḥ, parāgapaṭalabharo yena, tādṛśam, valayitamūlaṃ = valayākāreṇa sthitam, catuṣkoṇaṃ cetyarthaḥ| parāgasya prāyaśaḥ śuklatvāttadrūpavastrasāmyam⁷, nīlotpalasya kaṇṭhasāmyam, deharuceḥ parāgeṇa satriveśasya ca catuṣkoṇatvena sāmyam|
32.4
⁸taralā yā dṛśaḥ = netratrayam, tāsāṃ yadañcalavanaṃ = prāntam, ādhārastenetyādi, sphuṭakamalodare khasya = sūryasya, prāntastanasyetyarthāt ī = śobhā, alitaṃ = alaṅkṛtam,
32.5
kuṇḍale = vāsukitakṣakarūpe taruṇanūtananaraṇisadṛśe ekasya¹ śubhrakāntitvāt, anyasya ca āraktatvāttaruṇanūtanasūryasāmyam|
32.6
maulicandrakiraṇaiḥ¹ cchuritā udare jaladharā = gaṅgāmbudhāriṇaḥ, ata eva sundarāḥ = sukumārabahivarṇagumphitapuṣpā iva keśā yasya, tam|
'śaśikaraśaraṇaghanodarasundaravimalakusumadharakośami'ti kvacitpāṭhaḥ| sa kṛṣṇāpakṣe spaṣṭārthakaḥ| śivapakṣe – śaśikarā = candrakarā eva śabalāni = vicitrāṇi, ghanodarāṇi = rasasnigdhagaṃrbhāṇi, sarasānītyarthaḥ| sundarāṇi vimalāni = amlānāni, kusumāni taddharāḥ keśāḥ yasya, tam kusumāyitacūḍācandrakiraṇacchuritajaṭamityarthaḥ| timiroditeti, timīn bhrāti = gṛhṇāti, śyāmatvāt timiraprāyatvād vā timiraḥ = samudraḥ, taduditavidhureva maṇḍalaṃ = maṇḍalākāram, nirmalaśca malayajatilakam, tasya niveśo yasmiṃstam| yadvā timire = kṛṣṇāmāvasyāyāmapi, atyuditaḥ = atisphītatayā andhakāre'pi dṛśyamāno vidhuḥ, tādṛśatilakaniveśo yasminniti vā|
32.7
ratike = suratasukhena, bhāvini itiviśeṣaḥ| vipulapulakabharadanturitam, punaḥ alikalābhiḥ lalāṭaprāptimānalalāṭagata ityarthaḥ| ro = bahniḥ, sa eva dhīraṃ = kuṅkumam, yasya, tam| maṇigaṇavat = muktāphalavat, śubhratvāt kiraṇasamūho yasya sa candraḥ, sa eva samujjvalabhūṣaṇaṃ tena śubhagaśarīram|
'dhīro dhairyānvite svaire budhe klīvastu kuṅkume' iti|
32.8
harim = śivam|
rādhāyāḥ¹ = gauryaḥ| anyatsamam| athavā svakīyaḥ anugato ya iḥ = kāmaḥ, taṃ dāyati = śodhayati, tādṛśo'mbuprasara iva, anugamanamalinasya madanasya malāpakarṣaṇasnānayogyo jalaprasara ivetyarthaḥ| kṛṣṇapakṣe'pyayamarthaḥ sambaddhaḥ|
32.9
śivapakṣe'pi samam¹ |
32.10
kuvalayāpīḍakarī² = jagadvidrāvaṇakarī, gajāsuraḥ, murajitaḥ = pratibandharahitasya³, svatantrasya sadāśivasya| pāṭhāntare – asurajit⁴ = tripurāndhakādijetuḥ, sūryābhibhavakarttu vā| 'asuro devāribhāskarayoriti' medinī|
vidyunmālināmne bhaktāya divyo rathaḥ śivena dattaḥ| tadbalena taiḥ rātrirapi divasīkṛtā| tataḥ kupitena tapanena tasya rathaḥ cūrṇitaḥ| tataḥ śivena bhaktapakṣapātinā sūryo bhūmau pātita iti| vāmana purāṇe kathā| anyatsphuṭam||1 0||
śaśilekhāyāḥ puṣpikā cettham —
iti śrīmaithilakṛṣṇadattakṛtau sarvopakāriṇyāṃ 'śaśilekhā'khyāyāṃ śrīgītagovindasya śivapakṣavyākhyāyāmekādaśaḥ sargaḥ||1 1||
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit