<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Musical poems after the Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya) › [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2) › [Commentary on the Gitagovinda (Mananka)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka) › 12

# Gita Govinda 12

Commentary on the Gītagovinda (Mānāṅka) 12

- **Language:** Sanskrit

### [12.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12.1)

mādhavo vadati| he sakhi aham iha nikuñje nivasāmi| tiṣṭhāmi| tvaṃ yāhi gaccha| ⁵rādhām anunaya parisāntvaya| na kevalamanunaya| ānayethāśca| ānayasva| kena| madvacanena| ⁶mama vacanaṃ madvacanaṃ tena| iti asunā prakāreṇa madhuripuṇā kṛṣṇena sakhī niyuktā preritā satī rādhāṃ pratipadya āgatya svayameva idaṃ vakṣyamāṇaṃ punarjagāda uktavatī|  
⁷deśavarāḍīrāge paḍimaṭhatāle|  
vahatītyādi|  
he sakhi rādhike tava virahe viśleṣe vanamālī nandasūnuḥ sīdati khedavān vartate| tava viraha iti punaruktiḥ virahasya khedādhikyajanakatvamuddyotanāya| kasmin sati| malayasamīre candanānile vahati sati| kiṃ kṛtvā| madanaṃ kandarpam upa samīpe nidhāya| madanaṃ sahāyaṃ vidhāya| athavā upanidhāya upahāraṃ kṛtvā| janānāmutpādanāyetyarthaḥ| tathā kusumanikare puṣpasamūhe sphuṭati vikasati sati|  
kasmai| virahihṛdayadalanāya| virahiṇāṃ hṛdayāni teṣāṃ dalanaṃ vidāraṇaṃ tasmai| khedamevābhinayena darśayati|  
dahatītyādi|

### [12.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12.2)

he sakhi vanamālī maraṇam anukaroti| mṛtatulyo bhavatītyarthaḥ| kasmin sati| śiśiramayūkhe ²candre dahati sati| śiśirāḥ śītalā mayūkhā raśmayo yasya saḥ tasmin| tathā vilapati ³paridevanaṃ karoti| kasmin sati| madanaviśikhe patati sati| madanasya viśikhaḥ śaraḥ tasmin| kimbhūtaḥ ⁴vikalataro'ti| atiśayena vikalaḥ vikalataraḥ| prakṛṣṭārthe taratamau pratyayau bhavataḥ|  
dhvanatītyādi|

### [12.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12.3)

he sakhi ⁵ātmanaḥ śrīkṛṣṇaḥ śravaṇamapidadhāti| ācchādayati| kasmin sati| madhupasamūhe ⁶dhvanati kūjati sati| tathāsau niśi niśi pratirātraṃ rujaṃ santāpam upayāti gacchati| kasmin sati| manasi calitavirahe sati| calito vardhito virahaḥ khedo yasmin tattasmin| virahaśabdenātra duḥkhamucyate|  
vasatītyādi|

### [12.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12.4)

athāsau vasati nivāsaṃ karoti| kasmin| ⁷vipinavitāne| vipinasya vitāno vistāraḥ vistīrṇavane ityarthaḥ| lalitaṃ sundaraṃ dhāma gṛhaṃ tyajati| tathāsau luṭhati| kasmin| dharaṇiśayane| dharaṇyeva śayanaṃ tasmin| tathā tava nāma bahu yathā syāttathā vilapati ⁸japati| anena kimuktam| sarvaviṣayaṃ parityajya rūpagandhādikaṃ satataṃ tvāmanudhyāyatītyarthaḥ|  
bhaṇatītyādi |

### [12.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12.5)

tathā śrotṝṇāṃ manasi hṛdaye hariḥ kṛṣṇaḥ udyatu | kena | sukṛtena | gītajanitapuṇyena | kimbhūte manasi | ²calitavibhave | calito vardhito vibhavo yasmin tattasmin | athavā rasavibhave | rasasya vibhavaḥ ādhikyaṃ rasaḥ autsukyaṃ tasmin | kasmin sati | kavijayadeve bhaṇati sati | kaviścāsau jayadevaśceti tasmin | kena hetunā | ³virahavilasitena | vilasitaṃ ceṣṭitam | ślokena pūrayati | pūrvamityādi |

## Linked texts (1)

- [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2.5.2.p1) — Jayadeva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.12) · Pramāṇa
