<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Musical poems after the Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya) › [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2) › [Commentary of Mananka](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka) › 22

# Gita Govinda 22

Commentary of Mānāṅka 22

- **Language:** Sanskrit

### [22.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22.2)

he kṛtātaṅke kṛtā¹⁰ ātaṅkā śaṅkā yayā sā tathā tasyāḥ sambodhanam| tvaṃ śaṅkāṃ parihara tyaja| yataḥ vitanoḥ kandarpāt ¹¹vigataśarīrāt, anyaḥ ko'pi strī-janaḥ dhanyo'pi ramaṇīyo'pi mamāntaraṃ antaḥ karaṇaṃ na viśati na praveśaṃ karoti| kasmin sati| svānte hṛdaye parānavakāśini parasya nāsti avakāśaḥ praveśo yasmin tattathā| ¹²'svare'kṣaraviparyayaḥ'| (kātantra |  
463|| tatpuruṣe samāse nasya  
akṣaraviparyayo bhavati svare pare| na ajaḥ anajaḥ|) tasmin| kimbhūte sati | tvayā rādhikayākrānte vyāpte sati| kimbhūtayā tvayā| ghanastanajaghanayā| stanau ca jaghane ca stanajaghane| ghane nibiḍe nirantare stanajaghane yasyāḥ sā tayā | ataḥ kāraṇāt vidhehi kuru| kām| vidheyatām| vidheyo dāsaḥ tasya bhāvastām| 'tatvau bhāve tapratyayaḥ| (kātantra |  
502|| bhāve'midheye tatvau bhavataḥ| śabdasya pravṛttinimittaṃ bhāvo bhavati| tapratyayasya napuṃsake vṛttiḥ, paṭasya bhāvaḥ paṭatā, paṭatvam|) ¹vidheyo vinayagrāhī vacane sthita ²āśraya ityamaraḥ| ³athavā vidheyatāṃ kartavyatāṃ karaṇīyaṃ strīpuruṣasaṃyogaprayojanam| ⁴kasmin viṣaye| stanabharaparīrambhārambhe| stanayorbharaḥ atiśayaḥ vipulatvam tasya parorambhaḥ gāḍhāliṅganaṃ tasyārambhaḥ upakramaḥ tasmin|  
mugdhe ityādi|

### [22.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22.3)

he mugdhe avivekini| vidhehi kuru| kāni| nirdayadantadaṃśadorvallivandhaniviḍastanapīḍanāni| dantairdaṃśanam, dorvallibhyāṃ bandhaḥ bāhudvayabandhaḥ bāhudvayabandhanam, niviḍaṃ nirbharaṃ gāḍhaṃ yathā syāttathā stanābhyāṃ pīḍanam avagāhanaṃ bādhanam, dantadaṃśaśca dorvallibandhaśca niviḍastanapīḍanaṃ ca| nirdayaṃ dayārahitaṃ yathā bhavati tathā dantadaṃśadorvallibandhaniviḍastanapīḍanāni| kimiti karavāṇi tatrāha| he caṇḍi atyantakopini| tvameva ⁶madaṃ krodhaṃ muñca| dantadaṃśādinā kiṃ phalam| tadāha| mamāsavaḥ prāṇāḥ prayāntu| gacchantu| kasmāt| pañcabāṇacaṇḍālakāṇḍadalanāt pañca bāṇā yasya sa pañcabāṇo madanaḥ, sa eva caṇḍālo nirdayatvāt, tasya kāṇḍaṃ bāṇaḥ tasya dalanaṃ bhedanaṃ tasmāt|  
vyathayatītyādi|

### [22.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22.4)

he mugdhe virahite| ayaṃ priyaḥ svayamupasthitaḥ samīpamāgataḥ| kimbhūtaḥ| atiśayasnigdhaḥ atiśayena snigdhaḥ ¹snehena yuktaḥ, ato mānaṃ muñca jahīhi| kiṃ tarhi karomi| tatrāha| he tanvi| vṛthā nirarthakaṃ maunaṃ ²māṃ kyathayati| atastyaj| tathā paścamasvaraṃ prapañcaya vistāraya| kiñca| he taruṇi| tāpaṃ vinodaya ³nivartaya| kaiḥ| madhurālāpaiḥ madhurāśca te ālāpāśca parihāsakathāstaiḥ| he sumukhi surūpaṃ śobhanaṃ mukhaṃ yasyāḥ sā tathā tasyāḥ sambodhanam| he sumukhi tāvaditi sākalye ⁴vimukhībhāvam adhaḥsannatāṃ vimuñca| kābhiḥ| dṛṣṭibhiḥ ⁵snigdhālokaiḥ|

### [22.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22.5)

he priye sa puṣpāyudho madanaḥ prāyo bāhulyena tvanmukhasevayā viśvaṃ vijayate| jagajjayatītyarthaḥ| tava mukhaṃ tasya sevā tayā| mukhe kāmadevasya ⁸pañca-puṣpabāṇavadvartanta etāni| kutaḥ| tavāyaṃ adharaścakāsti śobhate| kimbhūtaḥ| bandhūkadyutibāndhavaḥ bandhūkaṃ raktapuṣpaṃ tadvat dyutiḥ kāntiḥ tasyāḥ bāndhavaḥ tadvallohita ityarthaḥ| he caṇḍi sundari| tava gaṇḍaḥ cakāsti bhāsate| kimbhūtaḥ| snigdhaḥ ⁹snigdho vatsalacikkaṇo(? °cikkaṇe)| punaḥ kimbhūtaḥ| madhūkacchaviḥ madhūkapuṣpasyeva chavirdīptirasya sa tathā| tathā tava locanaṃ cakāsti śobhate| kimbhūtam| nīlanalinaśrīmocanam| nīlanalinasya nīlotpalasya śriyaṃ kāntiṃ mocayatīti| tiraskarotītyarthaḥ| tathā ca te nāsā nāsikā abhyeti gacchati| kān| tilaprasūnapadavīm| api ca| he priye kundābhadanti kundavaddantā yasyāḥ sā tathā tasyāḥ sambodhanaṃ he kundābhadanti| anena tava vadanasya dāsatvaṃ karotītyarthaḥ|

### [22.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22.6)

he tanvi| aho āścaryam| pṛthvīgatāpi tvaṃ vahasi| kim| vibudhayauvataṃ yuvatīnāṃ samūhaṃ yauvataṃ vibudhānāṃ yauvataṃ devastrīsamūhamityarthaḥ| śabdacchalena madālasādivṛndamevopapādayati| tava hṛśau madālase madena alase mande īṣanmudritalocana ityarthaḥ| tathā te vadanaṃ indusannibham indunā candreṇa saṃnibhaṃ sadṛśam| anena indumatīṃ sūcayati| tathā te gatirjanamanoramā janānāṃ mano ramayate āhlādayati arthānmāhaśānāmapi| tathā te ūrudvayaṃ vidhutarambhaṃ vidhutā tiraskṛtā rambhā kadalī yena tattathā, ninditakadalīstambhamityarthaḥ| tathā tava matiḥ \[? ratiḥ\] kalāvatī| kalāḥ catuḥṣaṣṭikāmakalā vidyante yasyāḥ sā tathā| tathā ca te bhruvau citralekhe| ruciraṃ sundaraṃ ca tat| citraṃ ca vicitraṃ tasya lekheva| athavā rucire sundare citre vismayanīye lekhe yayostattathā| ¹vṛttamapi pṛthvī| caturacaturbhujo yasmin|

## Linked texts (1)

- [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2.1.10.10) — Jayadeva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.22) · Pramāṇa
