<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Musical poems after the Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya) › [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2) › [Commentary of Mananka](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka) › 24

# Gitagovinda 24

Commentary of Mānāṅka 24

- **Language:** Sanskrit

### [24.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24.2)

he sakhi sa priyaḥ nikuñje sthitaḥ tvāṃ paśyati mṛgayate| kimbhūte nikuñje| sthiratamaḥpuñje sthirāṇi nibiḍāni tamāṃsi andhakārāṇi teṣāṃ puñjaḥ samūho yatra tattathā tasmin| gāḍhāndhakārasamūha ityarthaḥ| kimbhūtaḥ san| cintākulaḥ san| cintayā ākulo vyagraḥ| katham| iti| itīti katham| sā rādhā samāgatyāgamya māṃ drakṣyati| na kevalaṃ drakṣyati smarakathāṃ kāmaprayuktavārtāṃ vakṣyati| na kevalaṃ vakṣyati, pratyaṅgamāliṅganaiḥ prītiṃ yāsyati| aṅgam aṅgaṃ prati pratyaṅgam| na kevalaṃ yāsyati, raṃsyate krīḍiṣyati| na kevalaṃ raṃsyate, vepate kampate| na kevalaṃ vepate, pulakayati romāñcayukto bhavati| na kevalaṃ pulakayati, ānandati hṛṣyati| na kevalamānandati svidyati svedayukto bhavati| na kevalaṃ svidyati, (...pratyudgacchati mūrcchati ca|) akṣṇorityādi|

### [24.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24.3)

he sakhi idānīṃ viśvavyāpi dhvāntaṃ tamaḥ kartṛ nikuñjamadhye pratyaṅgaṃ sakalāṅgāni āliṅgati upagūhati| kāsām| sudṛśāṃ śobhananayanānāṃ nārīṇām| kimbhūtaṃ dhvāntam| nīlanicolacāru nīlaśvāsau nicolaśceti tadvaccāru manoharam| kathambhūtānām| abhisārasāhasakṛtām abhisārāya saṅketasthānagamanāya kṛtam sāhasaṃ asamīkṣya vyāpāro yābhistāstathā tāsām| punaḥ kimbhūtānām| dhūrtānāṃ svabhartṛvañcikānām| kiṃ kurvat dhvāntaṃ pratyaṅgamāliṅgati| akṣṇornayanayorañjanaṃ kajjalaṃ nikṣipat iva| tathā śravaṇayostāpicchagucchāvalīṃ nikṣipat| tāpicchasya tamālasya gucchāḥ puṣpastabakāḥ, teṣāmāvaliḥ paṅktistām| tathā mūrdhni mastake śyāmasarojadāma nīlotpalamālāṃ nikṣipat| tathā kucayoḥ kastūrikā-patrakaṃ patrāvalīṃ nikṣipat| kāśmīretyādi|

### [24.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24.4)

he rādhe etattamisraṃ tamaḥ tanoti| kām| tatpremahemanikaṣopalatāṃ tasmin śrīkṛṣṇe prema taddhema tasya nikaṣopalatā tām, suvarṇaparīkṣāpāṣāṇarūpatām ¹svayaṃ nikaṣopalo bhavatītyabhiprāyaḥ| kimbhūtaṃ tamisram| tamāladalanīlatamaṃ ²tamālasya dalaṃ tadvannīlatamam atiśayena nīlamityarthaḥ| ³punaḥ kimbhūtam rucima ṛjarībhiḥ, ⁴rucayo dīptaya eva mañjaryastābhiḥ, abhitaḥ samantāt ābaddharekham ābaddhā rekhā yasmin tattathā| kāsām| abhisārikāṇām| saṅketasthānagatānām| punaḥ kimbhūtānām| kāśmīragauravapuṣāṃ kāśmīraṃ kuṅkumaṃ tadvadgaurāṇi vapūṃṣi yāsāṃ tāstathā tāsām, suvarṇatulyapītavarṇaśarīrāṇāmityarthaḥ|  
ślokena gītaṃ sūcayati-hārāvalītyādi |

### [24.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24.5)

athānantaram iyam aparā sakhī rādhāṃ sakhīṃ prati gītenaiva vakṣyamāṇamityuvāca| kimbhūtāṃ rādhām| ⁶nikuñjanilayasya nikuñjamandirasya dvāre hariṃ śrīkṛṣṇaṃ nirīkṣyāvalokya vrīḍāvatīṃ lajjāvatīm| kimbhūtasya nilayasya| hārāvalītaralakāñcanakāñcidāmamañjīrakaṅkaṇamaṇidyutidīpitasya| kāñcanasya kanakasya kāñcī tasyā dāma hārāvalītaralaḥ ⁷tanmadhyamaṇiśca kāñcanakāñcidāma ceti| athavā| hārāvalītaralakāñcidāma ceti| athavā| hārāvalītaralakāñcanakāñcidāmamañjīrakaṅkaṇaṃ ca| teṣāṃ dīptiḥ| tayā dīpitaḥ prakāśitaḥ tasya|  
⁸virāḍī rāge aṭhatāle |  
mañjutaretyādi |

## Linked texts (1)

- [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2.1.11.10) — Jayadeva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.24) · Pramāṇa
