<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Musical poems after the Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya) › [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2) › [Commentary on the Gitagovinda (Mananka)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka) › 27

# Gita Govinda 27

Commentary on the Gītagovinda (Mānāṅka) 27

- **Language:** Sanskrit

### [27.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.1)

hariḥ śrīkṛṣṇaḥ yadyagre vakṣyamāṇaṃ priyāṃ rādhāṃ pratyuvāca | kiṃ kṛtvā | sarasaṃ sarāgaṃ yathā syāttathā suratāibhalāṣiṇīṃ tāṃ dṛṣṭvā | kimbhūtāṃ rādhām | alasaṃ sālasaṃ yathā bhavati tathā | muhurnavapallavaprasavaśayane nikṣiptākṣīṃ navaṃ ca tatpallavaṃ ceti prasavāṇi puṣpāṇi ca tayoḥ śayanaṃ śayyā tasmin nikṣipte prāṃñcite akṣiṇī yayā sā tathā tām | na kevalaṃ dṛṣṭvā, pavambhūtāṃ spṛṣṭvā | āliṅganādikaṃ vidhāya ca | punaḥ kathambhūtām | \[a\]mandatrapābharanirbharasmaraparavaśākūtasphītasmitasnapitādharāṃ trapāyāḥ lajjāyāḥ bharo'tiśayaḥ \[a\]mandścāsau trapābharaśca tena nirbharasmaraparavaśāt tadāyattatvaṃ tacca tat ākūtaṃ ratyābhiprāyaḥ tena smitaṃ tena snapitaḥ ārdrībhūtaḥ adharo yasyāḥ sā tathā tām | kasmin sati | sakhīvṛnde gatavati sati | sakhīnāṃ vṛndaṃ samūhaḥ tasmin gatavati sati | uvācetyuktam | ⁴vibhāsarāgeṇa gīyate | ekatālītāle | ⁵tad darśayati kisalayetyādi |  
⁶he kāmini, kisalayaśayanatale caraṇakamala (caraṇanalina) viniveśaṃ kuru | pallavaracitaśayyāyāṃ caraṇāravindaṃ nidhehi tava padapallavabairiḥ parābhavamanubhavatu |  
yadvā | tava padmapallavavairi pallavaśayanaṃ tat parābhavaṃ parājayaṃ prāpnotu mardanaṃ prāpnotu | kīdṛśaṃ śayanam | suveśam | sundaraṃ kṣaṇaṃ kṣaṇamātraṃ nārāyaṇaṃ māmanugatamatyādaratayā prātamanusara anusāraṃ kuru he rādhike iti ¹sambodhanam |  
he rādhike | ro mānāgniḥ rāgaḥ tenādhike | iti sakhyupadeśaṃ smārayatī pūrvāṣṭapadīpratipāditam | tvaṃ mām anusara sevyatāviṣayīkuru | nanu māṃ prati sakhyevamupacāraśceti tvayā jñātaṃ tatrāha | nārāyaṇamiti | nāraṃ jīvasamūhaḥ ayanamāśrayo yasya sa tathā tam | sarvāntaryāmiṇamiti | tena sarvāntaryāmitayā mayā jñātamiti bhāvaḥ | anugatamiti anusṛtam | kṣaṇamiti | rādhā māmanusarati vadati pratyuttarayati | he kṛṣṇa tvaṃ sara ito gacchetyarthaḥ | nanu kāmāgnisaṃtapto'haṃ kva gacchāmi tatrāha | rādhiketi | raḥ kāmastenādhirvyathā tasya ke prakāśe satīti śeṣaḥ | nārāyaṇaṃ nārā āpastāsāmayanamāśrayaṃ nidhimiti yāvat jānīhītyarthaḥ | tathā copajaladhiṃ nārāyaṇaṃ kāmāgnisantāpahārāya yāhīti bhāvaḥ | nanvagnitāpahārakatvaṃ bhavatu jaladheḥ | kāmāgnināśakatvaṃ tu kutaḥ | tatrāha | anugatamiti | anugatā anusṛtā mā lakṣmīstatputrī yena sa tathā | tasya saṃbodhanaṃ lakṣmīkāntetyarthaḥ | kṛṣṇo rādhāṃ pratyupadiśati | he kāmini |  
karakamalenetyādi |

### [27.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.2)

yadi tvaṃ duḥsakhyā vidūraṃ dūre āgamitāsi ānītāsi tatpratyupakāraṃ karakamalena caraṇaṃ karomi caraṇasaṃvāhanaṃ karomi | atastvamapi kṣaṇaṃ kṣaṇamātraṃ śayanopari māṃ yathā nūpuramupakuru | kathambhūtaṃ nūpuram | anugatasūram anugataḥ upamānīkṛtaḥ sūryo yena |  
vadanetyādi |

### [27.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.3)

anyacca | tava vadanameva sudhānidhiścandraḥ tasmāt amṛtam anukūlaṃ madhuraṃ vacanaṃ vāgamṛtaṃ vacanena hlādataṃ virahaṃ parasparaviyogajanitāṃ hṛdayavyathāṃ tathā payodhararodhakam ācchādakaṃ dukūlam urasi yattadapanayāmi dūrīkaromi |  
priyetyādi |

### [27.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.4)

kiñca | kucakalaśaṃ mama vakṣasi sthāpaya | manasijatāpaṃ kāmajvaradāhaṃ śoṣaya śāntaṃ kuru | kathambhūtaṃ kucakalaśam | priyāparirambhaṇarabhasavalitamiva pulakitaṃ  
priyasya nāyakasya parirambhaṇamāliṅganaṃ tasya vegena preritamiva romāñcitam | punaḥ kīdṛśam | anyadurāpam | anyasya durāpaṃ priyavyatiriktasya kasyāpi na prāptuṃ śakyam |  
adharetyādi |

### [27.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.5)

he bhāmini, adharasudhārasamupanaya | adharāmṛtaṃ dehi | tena mūrcchitamiva dāsaṃ māṃ jīvaya | kīdṛśam | virahānaladagdhavapuṣamata eva avilāsaṃ vilāsaśūnyam | punaḥ kīdṛśam | tvayi virahitamanasam | virahānaladagdhaśarīramata avilāsaṃ vilāsaśūnyam |  
śaśimukhītyādi |

### [27.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.6)

kiñca | he śaśimukhi, mama śrutiyugale maṇiraśanāguṇaṃ mukharaya | kathambhūte śrutiyugale | pikarutavikale | kīdṛśaṃ maṇiraśanāguṇam | anugataṃ kaṇṭhaninādam | anuranvaye | pikarutena vikalaṃ vihvalaṃ yanmama śrutiyugalaṃ tasmin maṇiraśanā maṇimayakaṭimekhalā tasyānuguṇaṃ śabdaṃ kaṇṭhaninādānuguṇaṃ kaṇṭhagaṃ nādamanukūlaṃ mukharaya mukharīkuru | mama cirakālavirahajanitamavasādaṃ khedaṃ śamaya nāśaya |  
māmityādi |

### [27.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.7)

kiñca | adhunā māṃ prati ativiphalaruṣā niṣphalena roṣeṇa idamavalokitam | mīlitalajjitamiva nayanaṃ viramatu | kathambhūtaṃ mām | vivaśīkṛtam | svataḥ tvadadhīnam | ratikhedaṃ ratyarthaṃ khedaṃ visṛja dūrīkuru |  
śrījayadevetyādi |

### [27.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27.8)

śrījayadevasya bhaṇitaṃ gītam anupadaṃ nigaditaḥ śrīkṛṣṇasya madhuripormodaḥ | ānandalīlā yatra patāhaśaṃ gītam idaṃ rasikajaneṣu aikāntikarahasye vijaneṣu manoharaḥ ratirasaḥ tasya bhāvavinodaṃ janayatu prakaṭīkarotu |  
pavaṃ ratikelyupakaraṇasāmagrīṃ muktvā upakramoktarahaḥkeliparyavasāyimanoramaratirasabhāvavinodamāha pratyūhaḥ pulakāntareṇetyādibhiḥ—

## Linked texts (1)

- [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2.12.1) — Jayadeva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.27) · Pramāṇa
