<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Musical poems after the Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya) › [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2) › [Commentary on the Gitagovinda (Mananka)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka) › 29

# Gita Govinda 29

Commentary on the Gītagovinda (Mānāṅka) 29

- **Language:** Sanskrit

### [29.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.1)

kalaśasya sahodaro bhrātā tasmin kumbhasamāna ityarthaḥ| kathambhūte yadunandane krīḍati sati| alikuletyādi|

### [29.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.2)

kiñca he priya mama locane nayane añjanakaṃ kajjalam ujjvalaya vyaktaṃ kuru| punardehīti| kimbhūtam| alikulagañjanam ³alīnāṃ kulaṃ nicayastadgañjayatīti tiraskarotīti tattathā| tat| punaḥ kimbhūtam| tvadadharacumbanalambitakajjalaṃ yasmin tat| athavā kecinmate locane tvadadharacumbanalambitakajjale tava adharaḥ svadadharaḥ tena cumbitaṃ tena lambitaṃ prasṛtaṃ kajjalaṃ yasmin tattathā tasmin| punaḥ kimbhūte locane| ratināyakasāyakamocane ratināyako ⁴madanaḥ tasya sāyakāḥ kaṭākṣā eva bāṇāḥ ⁵teṣāṃ ⁶mocanaṃ kṣepaṇaṃ yena dhanuḥsvarūpeṇa tattathā| tasmin| nayanakuraṅgatyādi|  
kiñca| he śubhaveśa śrīkṛṣṇa| śobhano veśaḥ ākāro yasya sa tathā tasya sambodhanaṃ he śubhaveśa śrīkṛṣṇa| tvaṃ kuṇḍale viniveśaya samāropaya| kasmin| śrutimaṇḍale karṇapradeśe| punaḥ kimbhūte| nayanakuraṅgataraṅgavikāśanivāsakare|  
nayana eva sulolacañcalatvāt kuraṅgau ¹kṛṣṇamṛgau tayostaraṅgaḥ visarpaṇaṃ tasya vikāśaḥ prakāśaḥ ²tasya nivāso rodhanaṃ sīmāvadhistaṃ karotīti tattathā tasmin| śrutyoḥ śravaṇayoḥ maṇḍalaṃ tasmin| ³punaḥ kimbhūte| manasijapāśa-vilāsadhare manasijasya madanasya pāśaḥ tasya vilāsaḥ śobhā taṃ dharatīti tathā tasmin|  
bhramaracayetyādi|

### [29.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.4)

kiñca| he priya, mama saṃmukhe agre sthitvā mukhe vadane alakaṃ kastūrikā-dvipatraracanaṃ \[ca\] parikarmaya prasādhaya ⁴| kimbhūtam| narmajanakaṃ narmalīlāṃ janayatīti saṃpādayatīti tathā tam| kiṃ kurvantamiva| upari mukhasya upari suciraṃ suvilambaṃ yathā syāttathā ruciraṃ ramaṇīyaṃ bhramaracayaṃ racayantamiva| ivaśabdasya lopā draṣṭavyaḥ| kimbhūte mukhe| jitakamale saundaryeṇa jitaṃ kamalaṃ yena tattathā tasmin| punaḥ kimbhūte| vimale nirmale|  
mṛgamadetyādi|

### [29.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.5)

kiñca| he nātha kamalānana| kamalavadānanaṃ yasya sa tathā tasya saṃbodhanaṃ he kamalānana| mamālikarajanīkare tilakaṃ kuru| alikameva rajanīkaraścandraḥ tasmin| lalāṭamalikaṃ godhirūrdhvaṃ dvagbhyāṃ bhruvau striyāmityamaraḥ| kimbhūte| viśramitaśramaśīkare| śramaḥ surataśramaḥ tena śīkarā nīrakaṇāḥ viśramitāḥ śramaśīkarā yasmin tattathā tasmin| kimbhūtam| mṛgamadarasavalitaṃ mṛgamadaḥ kastūrī tasya rasodbhavaḥ tena valitaḥ saṃvardhitaḥ samṛddho vā tat| punaḥ kimbhūtam| lalitaṃ ramaṇīyam| punaḥ kimbhūtam| vihitakalaṅkakalaṃ kalaṅkasya kalā, vihitā kṛtā kalaṅkakalā yena tattathā| iyāmatvāt|  
mametyādi|

### [29.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.6)

kiñca| he mānada| ⁵do'vakhaṇḍane| mānaṃ dyati khaṇḍayatīti| ⁶yadvā| mānsvātmābhimānitā| sarvotkarṣavartitvamityarthaḥ| mānonnatiṃ dadātīti sa tathā tasya saṃbodhanaṃ he mānada| mama rucire ramaṇīye cikure kuntalanicaye kusumāni kuru niveśaya| kimbhūte| mānasajadhvajacāmare mānase hṛdaye jāyata iti mānasajo  
¹madanastasya dhvajo ketuḥ dhvajadaṇḍastasya cāmaraṃ tasmin| punaḥ kimbhūte| ratigalite ²ratau suratasamaye galitaḥ parimuktastasmin| punaḥ kimbhūte| lalite manohare| punaḥ kimbhūte| śikhaṇḍavikhaṇḍakaḍāmare| śikhaṇḍasya mayūrapicchajālasya vikhaṇḍakastitaraskārī ḍāmaraḥ saṃbhramaḥ śobhāviśeṣo yasya sa tathā tasmin| sarasaghanetyādi|

### [29.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.7)

kiñca| he śubhāśaya| ³śobhanaḥ svacchaḥ āśayaḥ antaḥkaraṇaṃ yasyāsau tathā tasya saṃbodhane he śubhāśaya| mama jaghane maṇirasanābharaṇāni vāsayeti yojaya| maṇibhiryuktā rasanā maṇirasanā ca vasanaṃ dukūlaṃ ca tat ābharaṇaṃ ca tāni| kimbhūte| sarasaghane rasena śṛṅgārarasena saha vartaṃta iti sarasaṃ ca tat ghanaṃ niviḍaṃ ca tat tasmin| punaḥ kimbhūte| śambaradāraṇavāraṇakandare śambaraṃ daityaṃ dārayatīti ⁴śambaradāraṇaḥ| 'śambarārirmanasijaḥ kusumeṣurananyajaḥ' ityamaraḥ| sa eva vāraṇo mattagajaḥ tasya kandaraḥ krīḍādarī tasmin| punaḥ kimbhūte| sundare manohare| śrījayadevetyādi|  
śrījayadevavacasi rucire hṛdayaṃ sadayaṃ kuru ⁵maṇḍane| haricaraṇasmaraṇāmṛtanirmitakalikaluṣajvarakhaṇḍane |  
gītārthasaṃgrahaślokamāha racayetyādi |

### [29.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.9)

rādhayā iti nigaditaḥ uktaḥ san pītāmbaraḥ śrīkṛṣṇo'pi tathā akarot | kimbhūtaḥ | prītaḥ hṛṣṭaḥ | katham | iti | itīti kim | tvaṃ mama kucayoḥ patraṃ mṛgamadapatrāvalīṃ racaya kuru | kiñca | kapolayościtraṃ kuruṣva | ²kena | kareṇa | kiñca | jaghane kāñcīṃ ghaṭaya ³niyojaya | kiñca | kavarībhāraṃ keśapāśaṃ kusuma-mālayā arcaya | athavā kabarībhare keśapāśe ⁴srajaṃ kusumasāttīlaṃ (? kusumottaṃsaṃ) ca badhnāmi (? badhāneti) kiñca | pāṇau valayaśreṇīṃ ⁵valayānāṃ paṅktiṃ kalaya | ⁶samāropaya | kiñca | pādau (? pade) nūpurau pade caraṇayoḥ kuru samāropaya |

### [29.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29.10)

⁹iti śrījayadevakṛtā gītagovinde suprītapītāmbaro nāma dvādaśaḥ sargaḥ | ¹⁰iti śrīgītagovindaṭīkāyāṃ svādhīnabhartṛkāvarṇane suprītapītāmbaro nāma dvādaśaḥ sargaḥ samāptaḥ | śrīkṛṣṇārpaṇamastu | saṃvat 1569 varṣe śāke 1434 pravartamāne likhitā |  
37 . 10 karṇāṭarāgeṇa gīyate | ekatāle | rāgalakṣaṇāt | kṛpāṇapāṇirgajadantapatramekaṃ vahan dakṣiṇakarṇapūre | saṃstūyamānaḥ suracāraṇaughaiḥ karṇāṭarāgaḥ kṣitipālamūrtiḥ ||  
42 . 18 deśākhyarāgeṇa gīyate | ekatālītāle | rāgalakṣaṇāt | āsphoṭanāviṣkṛtaromaharṣo nibaddhasannaddhaviśālabāhuḥ | prāṃśupracaṇḍonnata indragauro deśākhyarāgaḥ kila mallamūrtiḥ || atrāpyutkaṇṭhitā nāyikā |  
48 . 12 gauḍīrāgeṇa gīyate | parimaṭhatāle | rāgalakṣaṇāt | vinodayantī dayitaṃ sukeśī sukaṅkaṇā cāmaracāruhastā | karṇe dadhānā surapuṣpagucchaṃ varāṅganaiṣā kathitā varālā ||  
atrāpi abhisārikā nāma nāyikā | tallakṣaṇāt | yā nirlajjīkṛtā vāḍhaṃ madane madanena ca | abhiyāti priyaṃ sābhisāriketi matā yathā || @F\[ śṛṅgāratilaka 1·80 \]  
56 . 26 naṭarāgeṇa gīyate rūpakatāle | rāgalakṣaṇāt | turaṅgamaskandhaniṣaktabāhuḥ svarṇaprabhaḥ śoṇitaśoṇagātraḥ | saṃgrāmabhūmau vicaran dhṛtāsirnaṭo'yamuktaḥ kila kaśyapena ||  
atra vāsakaśayyā( ? sajjā )nāyikā | tallakṣaṇāt | bhaved vāsakaśayyā(॰sajjā)sau sajjitāṅgaratālayā |

## Linked texts (1)

- [Gītagovinda](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2.12.17.p1) — Jayadeva, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.gitakavya.gitagovinda-2!mananka.29) · Pramāṇa
