<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Panegyric, rhythmic and court-praise poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana) › Khandaprashastikavya

# Khandaprashastikavya (Khaṇḍapraśastikāvya)

खण्डप्रशस्तिकाव्य

- **Language:** Sanskrit
- **Extent:** 199 passages, 3,592 words
- **Text:** partly digitised
- **Source:** archiveorg · Khanda Prashasti Of Hanumat Kavi Series No. 124 Rajasthan Puratan Granthmala; ed. Vinayasāgara; Rajasthan… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

## Contents

- [2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2) — 11 parts
- [3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3) — 7 parts
- [4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4) — 13 parts
- [5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5) — 14 parts
- [6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6) — 9 parts
- [7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7) — 8 parts
- [8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8) — 112 parts
- [9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.9) — 2 parts
- [10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10) — 7 parts
- [11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11) — 15 parts

## Text

### [2.1-3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.1-3)

matsyaḥ kūrmo varāhaśca nārasiṃho'tha vāmanaḥ  
rāmo rāmaśca kṛṣṇaśca buddhaḥ kalkī ca te daśa  
viyatpucchāttucchocchalitajalagarbhaṃ nidhispāmapāṃ nāthaḥ pāthaḥpṛthulalavaduḥstho viyadabhūt  
nidhirbhāsāmaurvo dinapatirabhūdaurvadahanaścalatkāye yasmin sa jayati harirmīnavapuṣā

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.2)

candrādityorunetraḥ kamalabhavabhavasphārapṛṣṭhapratiṣṭho,  
bhāsvatkālāgnijihvaḥ pṛthulagalaguhādṛṣṭaniḥśeṣaviśvaḥ  
adbhiḥ pucchotthitābhiścakitasuravadhūnetrasaṃsūcitābhi-1  
rmatsyaśchinnobdhivelāṃ gaganatalamalaṃ kṣālayan vaḥ punātu

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.3)

jīyāsuḥ śakalākṛterbhagavataḥ4 pucchacchaṭācchoṭanādudyantaḥ śatacandritāmbaratalaṃ te bindavaḥ saindhavāḥ  
yairvyāvṛtya patadbhiraurvaśikhinastejojaṭālaṃ vapuḥ,  
pānādhmānavaśādarocakarujāṃ cakre cirāyāspadam

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.4)

diśyādvaḥ śakalākṛtiḥ3 sa bhagavānnaiḥśreyasīṃ sampadaṃ,  
yasya sphūrjadatucchapucchaśikharapreṅkholanakrīḍanaiḥ  
kṣubhyadvāddhisamucchalajjalabharairmandākinīsaṅgatairgaṅgāsāgarasaṅgamapraṇayinī jātā vihāyaḥsthalī

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.5)

māyāmīnatanostanotu bhavatāṃ puṇyāni paṅkasthitiḥ3,  
pucchācchoṭasamucchalajjalaguruprāgbhārariktodadheḥ4  
pātālā vaṭamadhyasaṃkaṭatayāparyāptakaṣṭasthitervedodhdāraparāyaṇasya satataṃ nārāyaṇasya prabhoḥ

### [2.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.6)

magne merau patati tapane toyabindāvivandāvantarlīne jaladhisalile vyākule devaloke  
mātsyaṃ rūpaṃ mukhapuṭataṭākṛṣṭanirmu ktavārddhi, 10  
śrīkāntasya sthalajalagatāṃ vetyaladdyaṃ punātu

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.7)

atha yadarthaṃ rūpamakāri taṃ varṇayati8—  
jṛmbhāvistṛtavaktrapaṅkajavidherhṛtvā śrutīḥ sāgare,  
līnaṃ trastasamastanakranikaraṃ śaṅkhaṃ jaghānājire  
pucchotkṣiptajalotkaraiḥ pratidiśaṃ sampūrya yo vai dharāṃ,  
pāyādvaḥ sa mṛṇālakomalatanurmīnābhidhāno hariḥ

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.8)

taṃ dṛṣṭvā śaṅkhadaityaṃ vividhavicaragairdarśayan candrakāntaprakhyaṃ kukṣiṃ savakṣaḥsthalamapulamukhāt phenarāśiṃ vaman yaḥ  
yāto yastatsanīḍaṃ girivarasaddaśaṃ hantukāmo'pi vegāt,  
śyeno voccaiḥ kapotaṃ sa bhavatu varadaḥ pīnapāṭhīnamūrtiḥ

### [2.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.6-2)

yaṃ dṛṣṭvā mīnarūpaṃ sphuradanalaśikhāyuktasaṃraktanetraṃ,  
loladvistīrṇakarṇakṣubhitajalanidhiṃ nīlajīmūtavarṇam  
śvāsocchvāsānilaughaiḥ pracalitagaganaṃ pītavāriṃ murāriṃ,  
diṅ mūḍho'bhūt saṃ śaṅkhaḥ sa bhavatu bhavatāṃ bhūtaye mīnarūpaḥ

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.10)

diṅ mūḍhaṃ taṃ surāriṃ kila śitadaśanaiḥ pīḍyamānaṃ raṭantaṃ,  
hṛtvā 13 tīre payodheḥ karatalakalitaṃ pūrayāmāsa śaṅkham  
nādenākṣobhya viśvaṃ pramuditavibudhaṃ trastadaityaṃ sa devai-14  
rdattārghaḥ padmayoneḥ prahasitavadanaḥ pātu vo dattavedaḥ

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.2.11)

haṃ ho ! mīnatano ! hare ! kimudadhe ! kiṃ kampase śaityataḥ,⁴  
svinnaḥ kiṃ vaḍavānalāt pulakitaḥ kasmātsvabhāvādaham  
itthaṃ sāgarakanyakāmukhaśaśivyālokanenādhikaprodyatkāmajacihnanihnutiparaḥ śauriḥ śivāyā'stu vaḥ

### [3.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.1)

2. atha kūrmmāvatāraḥ  
yo dhatte śeṣanāgaṃ tadanu vasumatīṃ svargapātālayuktāṃ ,  
yuktāṃḥ sarvai samudrai rhimagirikanakaprasthamukhyairnagendraiḥ  
etadbrahmāṇḍamasthāmṛtaghaṭasadṛśaṃ bhāti vaṃśe murāreḥ ,  
pāyādvaḥ kūrmadehaḥ prakaṭitamahimā mādhavaḥ kāmarūpī

### [3.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.2)

niḥpratyūhamanalpakalpacaritastrailokyarakṣāguruḥ 8,  
krīḍākūrmakalevaraḥ sa bhagavān diśyādamandāṃ mudam  
kalpāntodadhimadhyamajjanavaśādvyāsarpataḥ saṃplutat,  
pṛṣṭhe yasya babhūva saikatakaṇacchādyaṃ dharitrītalam

### [3.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.3)

bhramati girirāṭ pṛṣṭhe garjatyuparyati sāgaśe,  
dahati vitatajvālājālo jaganti viṣānalaḥ  
sa tu vinihitagrīvākāṇḍaḥ kaṭāhakaṭodare,  
svapiti bhagavān kūrmo nidrābharālasalocanaḥ

### [3.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.4)

bhrāmyanmandarakandarodaradarīvyāvṛttibhirvāridheḥ,  
kallolairulamākulaṃ kalayate lakṣmyā mukhāmbhoruham  
autsukyāttaralāḥ smarādvikasitā bhītyā samākuñcitāḥ,  
krodhena jvalitāḥ madānmukulitāḥ śaurerdṛśaḥ pāntu vaḥ

### [3.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.5)

putriṇyaḥ kati nā'tra santi bhuvane'bhūvan kiyantyo'thavā,  
saubhāgyaikamaṭhī tathāhi kamaṭhī strīṣu praśaṃsāspadam  
bhagne bhogini bhaṅgureṣu kariṣu bhraṣṭotsave daṃṣṭriṇi,  
kṣoṇīṃ sāhasikāgraṇīstulayituṃ jāgartti yasyāḥ sutaḥ

### [3.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.6)

pṛṣṭhabhrāmyadamandamandaragirigrāvāgrakaṇḍūyanairnidrāloḥ kamaṭhākṛterbhagavataḥ śvāsānilāḥ pāntu vaḥ  
yatsaṃskārakalānuvarttanavaśād velāchalenāmbhasāṃ,  
yātāyātamattandritaṃ jalanidhernādyāpi viśrāmyati

### [3.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.3.7)

namaskurmaḥ kūrmaṃ namadamarakoṭīranikaraprasarpanmāṇikyacchavimilitamāñjiṣṭhavapuṣam  
jarīzambhaḍḍimbhadyumaṇiramaṇīyāṃśulaharīparīrambhasphūrjadbalabhidupalādripratibhaṭam

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.1)

iti śrīkūrmāvatāraḥ  
iti kūrmāvatāraḥ  
3. atha varāhāvatāraḥ  
na paṅkairrālepaṃ kalayati dharitrīvyayabhayāt,  
na mustāmādatte'pyuraganagarabhraṃśabhayataḥ  
na dhatte brahmāṇḍasphuṭanasaghṛṇo gharghararavaṃ1,  
2mahākroḍaḥ pāyāditi sakalasaṃkocitamukhaḥ2

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.2)

pātu trīṇi jaganti santatamakūpārāt samabhyuddharan,  
dhātrīṃ kolakalevaraḥ sa bhagavān yasyaikadaṃṣṭrāṅkure  
kūrmaḥ kandati nālati dvirasanaḥ patranti digdantino,  
meruḥ kośati medinī jalajati vyomā'pi9 rolambati

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.3)

prāṇo'pānastathā vyānaḥ samānodānakau parau  
nāgaḥ kūrmaḥ kṛkarako devadattadhanañjayau  
pātu śrīstanapatrabhaṅ‌gimakarīmudrāṅkitoraḥsthalo,  
devo vaḥ sa jagatpatirmadhuvadhūvaktrābjacandrodayaḥ  
krīḍākroḍatanārnavenduviśade daṃṣṭrāṃkure yasya bhūrbhāti sma pralayābdhipalvalatalotkhātaikamustākṛtiḥ

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.4)

niḥkandāmaravindinīṃ sthapuṭitoddeśāṅkaśerusthalīṃ,  
jambālāvi Pocztmambukartumitarā sūte varāhī sutān  
daṃṣṭrāyāṃ pralayārṇavormisalilairāplāvitāyāmiryaṃ,  
yasyā eva śiśoḥ sthitā vipadi bhūḥ sā putriṇī potriṇī

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.5)

dṛpyaddaityanitambinījanamanassantoṣasaṃkocanaḥ,  
kuryādviśvamanīśvaraṃ 4 sa bhagavān kroḍāvatāro hariḥ  
yaddaṃṣṭrāṅkurakoṭikoṭarakuṭīkoṇāntarastheyasī,  
pṛthvī bhātyavadātaketakadalālīneva 5 bhṛṅgāṅganā

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.6)

6atha varāhasya vaibhavaṃ varṇayati6—  
līne śrotraikadeśe nabhasi nayanayostejasi kvāpi naṣṭe,  
śvāsagrāsopabhukte maruti jalanidhau pādarandhrārdhapīte  
potraprāntaikaromāntaravivaragatāṃ mārgaṇaḥ cakrapāṇeḥ,  
kroḍākārasya pṛthvīmakalitavibhavaṃ vaibhavaṃ vaḥ punātu

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.7)

aṣṭau yasya diśo dalāni vipulaḥ kośaḥ suvarṇācalaḥ,  
kāntaṃ kesarajālamarkakiraṇā bhṛṅgāḥ payodāvalī  
nālaṃ śeṣamahoragaḥ pravitataṃ vārāṃnidherlīlayā,  
tadbhūḥ pātu samuddharan kuvalayaṃ kroḍākṛtiḥ keśavaḥ

### [4.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.8)

bibhrāṇo'bhinavendukoṭikuṭilaṃ daṃṣṭrāṃkuraṃ līlayā,  
kroḍākāradharo hariḥ sa bhagavān bhūyādvibhūtipradaḥ  
yasyotkṣiptavataḥ kṣamākamalinīmālambamānaḥ kṣaṇaṃ,  
loladbāṇamṛṇālanālatulanāṃ bheje bhujaṅgeśvaraḥ

### [4.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.6-2)

muktairyāsyati kutracidvasumatī daṃṣṭrāṃkurastheyasī,  
kukṣau kṣobhamavāpsyati tribhuvanaṃ ruddhairamībhiḥ kramāt  
ityasvalpavikalpamīlitamateḥ kaṇṭhe luṭhanto muhuḥ,  
kroḍākāradharasya kaiṭabhajitaḥ śvāsānilāḥ pāntu vaḥ

### [4.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.17)

pātu vaḥ kapaṭakolakeśavo yasya niḥśvasitamārutoddhatā  
ucchritiprapatanairacīklṛpat kelikandukatulāmilā muhuḥ

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.11)

sindhuṣvaṅgāvagāhaḥ khuravivaraviśattucchatoyeṣu nāptaḥ,  
prāptāḥ pātālapaṅke na luṭhitarucayaḥ 3 potramātropayogāt  
daṃṣṭrāviṣṭeṣu nāptaḥ śikhariṣu ca punaḥ skandhakaṇḍūvinodo,  
yenoddhāre dharitryāḥ sa jayati vibhutāvighniteccho varāhaḥ

### [4.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.12)

ekaṃ pādaṃ ca pṛṣṭhe'paramuragapatermūrdhni potraṃ ca dhṛtvā,  
veśantotkhātamustāpratinidhidharaṇīṃ vaktradaṃṣṭraikadeśe  
viśve caikārṇave yastribhuvanahitakṛd devadevo'pi dadhre,  
pāyādvaḥ kolakāyaḥ sa hi dharaṇidharo līlayā lakṣyarūpaḥ

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.4.13)

bhraśyatkumbhaśirodhareṣu kakubhāṃ kumbhiṣvasṛgvāhinī,  
projjhantīṣu phaṇāsu pannagapaterniryanmaṇiśreṇiṣu  
nirvyājaṃ nihitottamāṅgacaraṇe kūrme'pi kubjībhavatyekaṃ kolapati salīlatulitaḥ kṣoṇītalaḥ pātu vaḥ

### [5.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.2)

pātālā \[cca\] samuddhṛ to gatabalirmṛtyurna nītaḥ kṣayam ,  
no nītaṃ śaśalāñchanasya galitaṃ nonmīlitā vyādhayaḥ  
śeṣasyāpi dharāṃ vidhṛtya na kṛto bhārāvatāraḥ kṣaṇaṃ ,  
cetaḥ satpuruṣābhimānadarpaṃ mithyāvahallajjase ||14

### [5.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.1)

4. atha nṛsiṃhāvatāraḥ  
kiṃ kiṃ siṃhastataḥ kiṃ narasadṛśavapurdeva citraṃ gṛhīto,  
naitādṛk kvāpi jīvo'dbhutamupanaya me deva saṃprāpta eṣa  
cāpaṃ cāpaṃ1 na cāpīyataha ha ha ha hā karkaśatvaṃ nakhānāmitthaṃ daityendravakṣaḥ kharanakharamukhairjaghnivān yaḥ sa vo'vyāt

### [5.2-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.2-2)

cañcaccaṇḍanakhāgrabhedavigaladdaityendravakṣaḥkṣaradraktābhyaktasupāṭaloddhaṭasaṭāsamprāntabhīmānana.7  
tiryakkaṇṭhakaṭhoraghoṣaghaṭanāsarvāṅgakharvībhavaddiṅmātaṅganirikṣito vijayate vaikuṇṭhakaṇṭhīravaḥ

### [5.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.3)

vapurdalanasambhramāt svanakharandhranaṣṭe ripau,  
kva yāta iti vismayāt prahitalocanaḥ sarvataḥ  
vṛtheti karatāḍanānnipatitaṃ puro dānavaṃ,  
nirīkṣya bhuvi reṇuvajjayati jātahāso hariḥ

### [5.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.4)

daṃṣṭrāsaṃkaṭavaktrakandaralalajjihvasya havyāśanajvālābhāsurabhūrikesarasaṭābhārasya daityadruhaḥ  
vyāvalgadbalavaddhiraṇayakaśipukroḍasthalāsphālanasphāraprasphuṭadasthipañjaravakrūrā nakhāḥ pāntu vaḥ

### [5.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.5)

bhūyaḥkaṇṭhāvadhūtivyatikarataralottaṃsanakṣatramālābālendukṣudraghaṇṭāraṇitadaśadiśādanticītkārakārī  
avyādvo daityarājaprathamayamapurīyānaghaṭāninādo'  
nādo digbhittibhedaprasarasarabhasaḥ kūṭakaṇṭhīravasya

### [5.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.6)

antaḥkrodhojjihānajvalanabhavaśikhākārajihvāvalīḍhaprauḍhabrahmāṇḍabhāṇḍaḥ pṛthubhuvanaguhāgarbha gambhīranādaḥ  
dṛpyatpārīndramūrttirmurajidavatu vaḥ suprabhāmaṇḍalībhiḥ4,  
kurvannidhū madhū madhvajanicitamiva vyoma romahvaṭānām

### [5.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.7)

somārddhāyitaniḥpidhānadaśanaḥ sandhyāyitāntarmukho,  
bālārkāyitalocanaḥ suradhanurlekhāyitabhrūlataḥ  
antarnādanirodhapīvaragalatvakkūpaniryattaḍittārasphāra saṭāvaruddhagaganaḥ pāyānnṛsiṃhaḥ sa vaḥ

### [5.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.6-2)

caṭacca  
śatroḥ prāṇānilāḥ pañca vayaṃ daśa jayo'tra kaḥ  
iti kopādivātāmrāḥ pāntu vo nṛharernakhāḥ

### [5.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.10)

sa satvaramitastatastatavihastahastāṭavīnikṛntasuraśatruhṛtkṣatajasiktavakṣaḥsthalaḥ  
sphuradvaragabhastibhiḥ sthagitasaptasaptidyutiḥ,  
samastanigamastuto nṛharirastu naḥ svastaye

### [5.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.11)

vidyuccakrakarālakesarasaṭābhārasya daityadruhaḥ,  
śoṇannetrahutāśaḍambarabhṛtaḥ siṃhākṛteḥ śārṅgiṇaḥ  
visphūrjadgalagarjitarjitakakuṅmātaṅgadarpodayāḥ2,  
saṃrambhāḥ sukhayantu vaḥ kharanakhakṣuṇṇadviṣadvakṣasaḥ

### [5.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.12)

krodhasphītasphuliṅgasphuṭavikaṭamukhodbhūtabhūtkāravṛṣṭiḥ,  
kliṣṭaspaṣṭāṭṭahāsaiḥ śakaṭakaṭakaratruṭyadadrīndraśṛṅgaḥ  
\[degha tvāṃ\] bhūribhabhruḥ bhuvanabhaṭabhaṭaḥ jṛmbhagambhīrajṛmbhārambhaḥ jambhāriśambhuprabhṛtikṛtanatiḥ pātu devo nṛsiṃhaḥ

### [5.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.13)

yaṃ dṛṣṭvā nārasiṃhaṃ vikṛtānakhamukhaṃ raudradaṃṣṭrākarālaṃ,  
piṃgākṣaṃ stabdhakarṇaṃ bahulaśikhiśikhākuñcitāgrāgrakeśam  
bhītāste dānavendrā asuravarabhaṭāḥ śastramudgīrṇavanto,  
hā hā kiṃ kiṃ kimetat kṣubhitajanapadaḥ pātu vaścakrapāṇiḥ

### [5.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.5.14)

yatrākhaṇḍaladantidantamusalānyākhaṇḍitānyāhave,  
dhārā yatra pinākapāṇiparaśorākuṇṭhitā vakṣasi  
tanme tāvaduro nṛsiṃhakarajainryādīryate sāmprataṃ,  
daive^2 durjanatāṃ gate tṛṇamapi prāyeṇa vajrāyate

### [6.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.1)

kiṃ chatraṃ kinnu ratnaṃ tilakamṛta tathā kuṇḍalaṃ kaustubho vā,  
cakraṃ vā vārijaṃ vetyamarayuvatibhiryadbalidveṣidehe  
ūrdhvaṃ maulau lalāṭe śravasi hṛdi kare nābhideśe ca dṛṣṭaṃ,  
pāyāttadbho'rkabimbaṃ sa ca danujaripurvarddhamānaḥ krameṇa

### [6.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.2)

kharvagranthivimuktasandhi vilasadvakṣaḥsphuratkaustubhaṃ,  
niryannābhisarojakuḍmalapuṭīgambhīrasāmadhvaniḥ  
pātrāvāptisamutsukena balinā sānandamālokitaṃ,  
pāyādvaḥ kramavarddhamānamahimā''ścaryaṃ murārervapuḥ

### [6.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.3)

brahmāṇḍacchatradaṇḍaḥ śatadhṛtibhavanāmbhoruho nāladaṇḍa ,  
kṣoṇīnaukūpadaṇḍaḥ kṣaradamarasaritpaṭṭikāketudaṇḍaḥ  
jyotiścakrākṣadaṇḍastribhuvanavijayastambhadaṇḍo'ṅghridaṇḍaḥ,  
śreyastraivikramaste vitaratu vibudhadveṣiṇāṃ kāladaṇḍaḥ

### [6.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.4)

haste śastrakiṇāṅkite'ruṇavibhākirmīritoraḥsthalo,  
nābhipraiṅkhadalivilocanayugaprodbhūtaśītātapaḥ  
bāhūrmiśritavahriraiṣa' taditi vyākṣipya vākyaṃ kavestārairadhyayanairharan balimanaḥ pāyājjagadvāmanaḥ

### [6.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.5)

sphūrjadvyomamadhuvratīparivṛḍhavyālīḍhapādāmbujaḥ,  
krīḍākrāntanirastasaptapavanaskandhaprabandho hariḥ  
devaḥ pātu jagatsa vāmanatanuryenendravidrāvaṇo,  
nītaḥ so'pi rasātalodarakuṭīkoṇādhivāsaṃ baliḥ

### [6.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.6)

svastiḥ svāgatamarthyahaṃ vada vibho ! kiṃ dīyatāṃ medinī,  
kā mātrā mama vikramatrayapadaṃ dattaṃ gṛhītaṃ mayā  
mā dehītyuśanā'bravīdaririyaṃ pātraṃ kimasmātparaṃ,  
yastvevaṃ balinā'rcito makhamukhe pāyāt sa vo vāmanaḥ

### [6.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.7)

kutastvamaṇu‌kaḥ svataḥ svamapi bho ! na kiṃ yācyate,  
kimicchasi padatrayaṃ tava bhuvā kimityalpayā  
dvijasya śamino mama tribhuvanaṃ tadityāśayo,  
harerjayati nihnutaḥ prakaṭitaśca vakroktibhiḥ

### [6.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.8)

yasmādākrāmato dyāṃ garuḍamaṇiśilāketudaṇḍāyamānādādyotantī2 babhāse surasaridamalā vaijayantīva kāntā  
bhūmiṣṭho yastathānyò bhuvanagṛhamahāstambhaśobhāṃ dadhānaḥ,  
pātāmetau payojodaralalitatalau paṅkajākṣasya pādau

### [6.5-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.6.5-2)

iti vāmanāvatāraḥ  
2iti śrīguṇavinayaviracitāyāṃ khaṇḍapraśastivṛttau  
vāmanāvatāraharivarṇanavyākhyā samāptā2

### [7.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.1)

līlonmūlitamaulisastacaraṇaṃ mūrddhasvapi kṣmābhṛtāmāskandādapabāhuśākhamabhitaḥ kṛtvā sahasrārjunam  
yaścakre bhuvane tameva vijayastambhaṃ kuṭhārāyudho,  
dhattāṃ vaḥ śivamāhavaikasiko rāmaḥ sa rājāntakaḥ

### [7.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.2)

gotrācāravicārapāragatayā vṛddhābhirādiṣṭayā,  
mātrā vastuṣu teṣu teṣu purataḥ prastāriteṣu kramāt  
annaprāśanavāsare sarabhasaṃ vakṣobharotsarpiṇā,  
yenāttaṃ dhanuriṅgitāśca sapadi kṣatrāvataṃsā diśaḥ

### [7.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.3)

deve digvijayodyate dhṛtadhanuḥpratyarthisīmantinīvaidhavyavratadāyini pratidiśaṃ kruddhe paribhrāmyati  
āstāmanyanitambinīratirapi prāyo na pauṣpaṃ kare,  
bharturdhartumadānmadāndhamadhupānīlīnicolaṃ dhanuḥ

### [7.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.4)

kiṃ dorbhyāṃ kimu kārmukopaniṣadā bhargaprasādena kiṃ,  
kiṃ vedādhigamena bhāsvati bhṛgorvaṃśe ca kiṃ janmanā  
kiṃ vā'nena mamādbhutena tapasā pīḍāṃ kṛtānto'pi cedviprāṇāṃ kurute kimapyanuśayo rāmasya puṣṇātu vaḥ

### [7.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.5)

nāśiṣyaḥ kimabhūd bhavaḥ kimabhavannāputriṇī reṇukā,  
nābhūd viśvamakārmukaṃ kimiti vaḥ prīṇātu rāmatrapā  
viprāṇāṃ pratimandiraṃ manigaṇonmiśrāṇi daṇḍāhate,  
nābdhīnāṃ sa mayā yamo'pi mahiṣeṇāmbhāṃsi nodgrāhitaḥ

### [7.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.6)

kulācalā yasya mahīṃ dvijebhyaḥ,  
prayacchataḥ sīmadṛṣadvamāpuḥ  
babhūvurutsargajalaṃ samudrāḥ,  
sa raiṇukeyaḥ śriyamātanotu

### [7.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.7)

pāyādvo jamadagnivaṃśatilako vīravratālaṅkṛto,  
rāmo nāma munīśvaro nṛpavadhe' bhāsvatkuṭhārāyudhaḥ  
yenā'śeṣahatāhitāṅgarudhiraiḥ santarpitāḥ pūrvajāḥ,  
bhaktyā cāśvamakhe samudravasanā bhūrhantakārīkṛtā

### [7.5-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.7.5-2)

dvāre kalpatarūn gṛheṣu surabhīścintāmaṇīnaṅgaṇe,  
pīyūṣaṃ sarasīṣu vaktrakamale vidyāścatasro diśaḥ  
itthaṃ kartumayaṃ tapasyati bhṛgorvaṃśāvataṃso muniḥ,  
pāyādvo'khilarājakadvayakaro bhūdevabhūṣāmaṇiḥ ||8

### [8.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.1)

kalyāṇānāṃ nidhānaṃ kalimalamathanaṃ pāvanaṃ pāvanānāṃ,  
pātheyaṃ yanmumukṣoḥ sapadi parapadaprāptaye prasthitasya1  
viśrāmasthānamekaṃ kavivaravacasāṃ jīvanaṃ sajjanānāṃ,  
bījaṃ dharmadrumasya prabhavatu bhavatāṃ bhūtaye rāmanāma

### [8.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.2)

evaṃ pañcabhedāḥ | tatrā''kāśavatsarvagatasya parameśvarasya vibhāgāsambhavād vastuno'śakalātvādi na saṃgacchate, guṇāśrayaṃ hi taditi | tasmāt kṛṣṇāvatāra upakāritvāpakāritvayoḥ pāṇḍavādiṣu jarāsaṃdhādiṣu ca bāhulyenāviṣkaraṇāt anekakāryapradhānatvena sarvayādavakulopasaṃhārādau udāsīnatvena guṇatrayāviṣkṛteḥ, puruṣarūpatayā svayaṃ bhagavān ityucyate, tena bhavatu tasya sarvopāsyatvaṃ, ‘akāmaḥ sarvakāmo vā  
mokṣakāma udāradhīḥ | tīvreṇa bhaktiyogena yajeta puruṣaṃ param |’ iti smaraṇāt paraṃ  
puruṣaṃ nārāyaṇamityarthaḥ | upāsyatamatvaṃ tu śuddhasatve eva sthāpitaṃ, tacca—‘ekakāryapradhānatvāt śrīmaddāśaratho kila | udāsīnatvato'nyatra śuddhasatvātmake  
sthitam |’ anyatra mātṛpitṛrājyādau ihaitadvicāraprayojanaṃ tu mumukṣoḥ kevalasatvāśrayarāmabhajanaṃ puruṣārthacatuṣṭayakāmasya tu triguṇatvācchrīmatkṛṣṇabhajanamiti  
bhajanaphalatvena yā muktirucyate sā'pi kramamuktireva na tu sadyomuktiḥ | tathā ca  
śārīrakamīmāṃsāyāṃ mīmāṃsitam—‘na ca tannirvikārarūpamitarālambanāḥ prāpnuvantīti śakyaṃ vaktumatatkratutvātteṣāṃ, ataśca dvirūpe parameśvare nirguṇaṃ rūpamanavāpya saguṇa evāvatiṣṭhante | evaṃ saguṇe'pi niravagrahaṃ jagadaiśvaryamanavāpya sāvagrahe  
eva ca tiṣṭhanta iti draṣṭavyam | tato niyamyaniyāmakasadbhāvādeva sarvātmatvaṃ,  
sarvaśaktitvaṃ, phaladātṛtvaṃ cātmano'nusandhīyate, naiva bhagavatā smaryate –  
ye'pyanyadevatābhaktā yajante śraddhayānvitāḥ  
te'pi māmeva kaunteya ! tyajantyavidhipūrvakam  
ahaṃ ca1 sarvayajñānāṃ bhoktā ca prabhureva ca  
na tu māmabhijānanti tattvenātaścyavanti te  
iti | etadapi vyāvahārikaṃ bhedamāśritya vicāritaṃ, paramārthatastu—  
sṛṣṭisthityantakaraṇāt brahmaviṣṇuśivātmikām  
sa saṃjñāṃ yāti bhagavāneka eva janārdanaḥ  
tasmānna vijñānamṛte'sti kiñcit kvacit kadācit dvijavastujātam  
jñānaṃ viśuddhaṃ vimalaṃ viśoka-maśeṣaśokādinirastasaṃgam  
ekaṃ sadaikaḥ paramaḥ pareśaḥ, sa vāsudevo na yato'nyadasti  
yadā samastadeheṣu pumāneko vyavasthitaḥ  
tadā hi ko bhagavānko'hamityetad viphalaṃ vacaḥ  
sitanīlādibhedena yathaikaṃ dṛśyate nabhaḥ  
bhrāntadṛṣṭibhirātmāpi tathaikaḥ sanpṛthak pṛthak  
ekaṃ samastaṃ yadihāsti kiñcinna tatparo nāsti paraṃ tato'nyat  
so'haṃ sa ca tvaṃ sa ca sarvvametadātmasvarūpaṃ tyaja bhedamoham  
itīritastena sa rājavaryyastatyāja bhedaṃ paramārthadṛṣṭiḥ  
sakalamidamahaṃ ca vāsudevaḥ, paramapumānparameśvaraḥ sa ekaḥ  
iti matiramalā bhavatyanante, hṛdayagate vraja tān vihāya dūrān  
yathā hi vasudhā sarvaṃ satyametad divaukasaḥ  
ahaṃ bhavo bhavantaśca sarvaṃ nārāyaṇātmakam  
vibhūtayastu yāstasya tāsāmeva parasparam  
ādhikyanyūnatābādhyabādhakatvena vartate  
bhavānahaṃ ca viśvātmannekameva hi kāraṇam  
jagato'sya jagatyarthe bhedenāvāṃ vyavasthitau  
tvayā yadabhayaṃ dattaṃ taddattamakhilaṃ mayā  
matto vibhinnamātmānaṃ draṣṭuṃ nārhasi śaṅkara  
so'haṃ sa tvaṃ jagaccedaṃ sa devāsuramānuṣam  
avidyamohitātmānaḥ puruṣābhinnadarśinaḥ  
iti viṣṇupurāṇe  
viṣṇoranyaṃ tu paśyanti ye māṃ brahmāṇameva ca  
kutarkamatayo mūḍhāḥ pacyante narakeṣvadhaḥ  
ye ca mūḍhā durātmāno bhinnaṃ paśyanti māṃ hareḥ  
brahmāṇaṃ ca tathā teṣāṃ brahmahatyāsamaṃ tvagham  
iti bhaviṣyatpurāṇe maheśvaravacanam  
ataeva gītāsu svayaṃ bhagavānapi caturvidhabhakteṣvaikātmyadarśinaṃ jñāninaṃ bhaktaṃ  
stauti  
caturvidhā bhajante māṃ janāḥ sukṛtino'rjuna !  
ārtto jijñāsurarthārthī jñānī ca bharatarṣabha !  
teṣāṃ jñānī nityayukta ekabhaktirviśiṣyate  
priyo hi jñānino'tyarthaṃ-mahaṃ ca sa mama priyaḥ  
utphullāmalakomalotpaladalaśyāmāya rāmāmanaḥkāmāya prathamānanirmalaguṇagrāmāya rāmātmane  
yogārūḍhamunīndramānasarasohaṃsāya saṃsāravidhvaṃsāya sphuradojase raghukulottaṃsāya puṃse namaḥ

### [8.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.3)

repha ! vyañjanarājatā tava tavākāra prakarṣasvareṣvantyasyāpi makāra visphurati te vargākṣareṣvādimā2  
yaiḥ sambhūya nigadyate raghukulālaṅkārahīrāṃkuro,  
devaḥ kṣoṇisutāpayodharataṭīśṛṅgārahāro hariḥ

### [8.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.4)

ābālyādhigamānmayaiva gamitaḥ koṭiṃ parāmunnaterasmatsaṃkathayaiva pārthivaguruḥ sampratyayaṃ lajjate  
itthaṃ khinna ivātmajena yaśasā dattāvalambo'mbudheryātistīratapovanāni śanakairvṛddho guṇānāṃ gaṇaḥ

### [8.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.5)

ye majjanti nimajjayanti ca parāṃste prastarā dustare,  
vārddhau vīra taranti vānarabhaṭān saṃtārayante'pi ca  
naite grāvaguṇā na vāridhiguṇā no vānarāṇāṃ guṇāḥ,  
śrīmaddāśaratheḥ pratāpamahimā so'yaṃ samujjṛmbhate

### [8.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.6)

karpūrapratipanthino himagirigrāvāgrasaṃgharṣiṇaḥ,  
kṣīrāmbhonidhimadhyagarvajayino gaṅgaughasarvaṅkaṣāḥ  
svacchandaṃ haricandanadyutinudaḥ kundendusamvā dinastasyāsannaravindakandarucayo' naike guṇāḥ kecana

### [8.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.7)

bījaṃ cintāmaṇiścetkanakagiritaṭī janmabhūmirbhaveccet,  
sektrī cet kāmadhenurnidhikulamakhilaṃ mūlasaṃskāramṛccet  
vitteśo rakṣitā cet sarasijanilayā mañjarī cettadā syādrāma ! kṣmāpālamaule ! tava bhujalatayā kalpavṛkṣaḥ sadṛkṣaḥ

### [8.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.8)

lāvaṇyaikasi satpratāpagarimaṇyagresare4 tyāgināṃ,  
deva ! tvayyavanībharakṣamabhuje niṣpādite vedhasā  
induḥ kiṃ ghaṭitaḥ kimeṣa vihitaḥ pūṣā kimutpāditaṃ,  
cintāratnamaho mudhaiva kimamī sṛṣṭāḥ kulakṣmābhṛtaḥ

### [8.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.6-2)

dvīndraṃ bhāti jagattridhāma gaganaṃ viśvaṃ caturdevataṃ,  
pañcāmnāyamayaṃ tu vāṅmayamathaṃ ṣaṭsahāyako manmathaḥ  
saptartuḥ parivatsaro'ṣṭajaladhisphāraṃ dharāmaṇḍalaṃ,  
dikkrakaṃ nava nāyakaṃ raghupate ! deva ! tvayi trātari

### [8.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.10)

nāgaviśeṣe śeṣe'śeṣe'śeṣe'pi saṃhṛte jagati  
haṃsyasikālaṃ kā laṃkālaṃ kālaṃghane stutirbhavataḥ

### [8.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.11)

tvatprārabdhapracaṇḍapradhananidhanatārātivīrātireka—  
kroḍatkīlālakulyāvalibhiralabhata syandamākandamurvī  
dambho listambhabhāsvad‌bhuja bhujaga jagadbharturabhartū renāṃ,  
tenārthaṃ mūrdhina ratnadyutitimiśataḥ śobhate śoṇabhāvaḥ

### [8.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.12)

deva ! tvadvijaye turaṅgamakhuravrātakṣatakṣmātalaprodbhūte rajasaḥ parāgapaṭale dikkakramākrāmati  
akṣṇāṃ paṅktiśatāni nindati nijāṃ hastadvayaṃ nindati,  
svāṃ nindatyanimeṣatāṃ paripatadbāṣpāmbudhāro hariḥ

### [8.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.13)

prauḍhiṃ dhattāṃ kalāsu prathayatu kumudaṃ satpathe sañcaredvā,  
netrānandaṃ vidhattāmavatu ca vibudhānastu rājā tathāpi  
doṣānveṣī kalaṅkī sahajajaḍatanuḥ sakṣayaḥ pakṣapātī,  
nakṣatreśaḥ kathaṃ vā kalayatu tulanāṃ rāmacandreṇa candraḥ

### [8.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.14)

tvaṃ cet kalpatarurvayaṃ sumanasastvaṃ cet sudhātmā kalāḥ,  
sampūrṇā vayamīśvaro yadi bhavān svacchā vibhūtirvayam  
sampūrṇaḥ kamalākaro yadi bhavān śrīrājahaṃsā vayaṃ,  
svāmiṃstvaṃ śṛṇu rāmacandranṛpate ! kiṃ kiṃ na te'ṅgaṃ vayam

### [8.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.15)

yo jambhaṃ jitavān sa yena vijito devaḥ suragrāmaṇīḥ,  
jyābaddhaṃ vidadhe niśācarapatiṃ taṃ kārttavīryo'rjunaḥ  
taddoḥkhaṇḍadavānalo bhṛgupatirnirjitya taṃ ca tvayā,  
māleyaṃ jayasampadāṃ viracitā tasmāt tvamagresarī

### [8.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.16)

devādhipo vā bhujagādhipo vā, narādhipo vā yadi haihayaḥ syām  
saṃdarśanaṃ te guṇakīrttanaṃ te, sevā'ñjaliṃ te tadahaṃ vidadhyām

### [8.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.17)

bhīmaṃ yajjaladhiṃ javena hanumānnullaṅghya laṅkāṃ gato,  
yaccāśokamahāvanaṃ dalitavānakṣaṃ ca yatkṣaṇavān  
sītopāyanamauliratnasahitaḥ prāptaśca yastvāmasau,  
tatrāpyeṣa bhavatpratāpamahimā niryantraṇaḥ kāraṇam

### [8.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.18)

dhatte nāyaka ! rāma ! tāvakayaśo rāme śaśāṅke marudvāhe svargagaje hare phaṇipatau vāṇyāṃ vṛṣe bhe rucim  
anyeṣāṃ tu tadambare tadahite tadvyañjane tanmade,  
tatkaṇṭhe ca tadīkṣaṇe tadalake tatprothake tatpathe

### [8.16-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.16-2)

paulastyasyāvamantā tridaśapatisutaścakravartī kapīnāṃ,  
kartā sandhyāsamādherjalanidhiṣu caturdinikuñjāśriteṣu  
kiṣkindhāṃ rājadhānīṃ bhujaparighabalāt trāyamāṇastvayā'sau,  
bālī hemābjamālī guṇanidhiriṣuṇā nirmito dakṣiṇāsyām

### [8.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.20)

jātyandhatvamabhiṣṭutaṃ sapadi tairdattaṃ jalaṃ tairdṛśo,  
dṛṣṭiṃ sṛṣṭavato vidherbhagavataḥ kleśaśca tairbhāvitaḥ  
yeṣāṃ tāḍayituṃ sthite tvayi javān mārīcamāyāmṛgaṃ,  
drāg daivādanupeyuṣāṃ diviṣadāṃ jāte vṛthā cakṣuṣī

### [8.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.21)

śrīrāme mṛgayāṃ gate'pi dhanuṣā bāṇe samāropitepyākarṇāntagate'tha muṣṭigalite'pyeṇāṃgahilagne'pi³ ca  
na trastaṃ na palāyitaṃ na cakitaṃ notkampitaṃ na drutaṃ,  
mṛgayā madvaśagaṃ karoti dayitaṃ kāmo'yamityāśayā

### [8.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.22)

kṛtvā chedamapāṃnidhergirivaraiḥ saṃśodhya laṅkāvraṇaṃ,  
śalyaṃ rāvaṇalakṣaṇaṃ trijagatāṃ kukṣau sthitaṃ dakṣiṇe  
yo mūlādudamūlayallaghukaraḥ pāyāt sa vo vaidyarāṭ,  
kṣiptavā yena vibhīṣaṇauṣadhavaraṃ paṭṭābhibandha kṛtaḥ

### [8.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.23)

deva ! tvāmasamānadānanihitairarthaiḥ kṛtārthīkṛtatrailokyaṃ phalabhārabhaṃguraśirāḥ kalpadrumo nindati  
ṭaṅkacchedanāviramaṇāt sañjātasaukhyasthitiḥ,  
prācīnavraṇitāṅgarohaṇatayā śrīrohaṇaḥ stauti ca

### [8.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.24)

deva tvaṃ malayācalo'si bhavataḥ śrīkhaṇḍaśākhībhujastasminkālabhujaṅgamo nivasati sphūrjatkṛpāṇacchalāt  
eṣa svāṅgamanargalaṃ riputaruskandheṣu saṃghaṭṭayan,  
dīrghavyomavisāri nirmalayaśoṃ nirmokamunmuñcati

### [8.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.25)

ālānaṃ jayakuñjarasya dṛṣadāṃ seturvipadvāridheḥ,  
pūrvādriḥ karavālacaṇḍamahaso līlopadhānaṃ śriyaḥ  
saṃgrāmāmṛtasāgarapramathanakrīḍāvidhau mandaro,  
rājan rājati vairirājavanitāvaidhavyadaste bhujaḥ

### [8.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.26)

svedāmbhaḥkaṇamaṇḍalāni khuralīkhelod‍bhavānyanvahaṃ,  
tvadbāhvo rasayan mahābala iti khyātiṃ gato mārutaḥ  
taṃ cāsvādya muhuḥ sahasraphaṇatāśālī balīyānahirdhatte komalakomalairapi phaṇaiḥ śrīrāmacandra ! sthirām

### [8.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.27)

rāmo dāśarathirdaśāsyanidhanadhvastāsuropadravaḥ,  
kṣoṇīṃ kṣuṇṇasurārisaṃhatisukhasvāvāsavarṇāśramām  
kṛtvā pāntu jagatprameyacaritaḥ sthityai prajānāṃ prabhuścakre citravapuṃṣyanekajarnairyajñeṣu yaḥ pauruṣaiḥ

### [8.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.28)

rājyaṃ yena paṭāntalagnatṛṇavattyaktaṃ gurorājñayā,  
pātheyaṃ parigṛhya kārmukavaraṃ ghoraṃ2 vanaṃ prasthitaḥ  
svādhīnaḥ śaśimaulicāpaviṣye prāpto na vai vikriyāṃ,  
pāyādvaḥ sa vibhīṣaṇāgrajanihā rāmābhidhāno hariḥ

### [8.26-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.26-2)

chindyādvaḥ kalikaśmalāndhatamasaṃ daityādhināthāṅganāvaktrāmbhojavicitrapatraracanāvicchedavajrānalaḥ  
devo dāśarathiḥ sa yena jaladhau rāgāndharakṣovadhūvaidhavyādhvaradhūmayaṣṭipāramaḥ setuḥ samāropitaḥ

### [8.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.30)

śuṣke gambhīranīre timimakaraharivyālakūrmmādijīvā  
yāsyanti rāma nāśaṃ jalaviraharujā pūrvvajānāñca kīrttiḥ  
tatropāyaṃ tamākhye śṛṇu vimalamate sāgare kīrttireṣā,  
bhraṃśaṃ naivātra yāti prabhavati ca tathā bhūṣaṇaṃ sainyamārgaḥ

### [8.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.31)

bhrāntvā bhūvalayaṃ daśāsyadamana tvatkīrttihaṃsī gatā,  
vyomabrahmamarālasaṅgamavaśāt sā tatra gurviṇyabhūt1  
paśya svargataraṅgiṇīparisare2 kundāvadātaṃ yayā,  
muktaṃ bhāti navīnamaṇḍakamidaṃ śītadyutermaṇḍalam

### [8.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.32)

ādāya pratipakṣakīrttinivahān brahmāṇḍamūṣāntare,  
nirvighnaṃ dhamatā nitāntamuditaiḥ svaireva tejo'gnibhiḥ  
tattādṛkpuṭapākaśodhitamiva prāptaṃ guṇotkarṣaṇāt 3,  
piṇḍasthaṃ ca mahatttaraṃ ca bhavatā niḥkṣāratāraṃ yaśaḥ

### [8.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.33)

śatrukṣatrakalatranetrasalilairjambālajālaspṛśi,  
bhrāntvā bhūpatibhālabhūṣaṇa ! bhavatkīrttirbhuvo maṇḍale  
yad yāntī vibudhālayaṃ prati sudhākuṇḍe sudhāṃśorvyadhādaṃghrikṣālanamityayaṃ kila malastasmin gataḥ smeratām

### [8.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.34)

deva ! tvatkaranīrade diśi diśi prārabdhapuṇyonnatau,  
cañcatkaṅkaṇaratnakāntitaḍiti svarṇāmṛtaṃ varṣati  
sphītā kīrttitaraṅgiṇī samabhavattṛptā guṇagrāmabhūḥ,  
pūrṇaṃ cārthisaraḥ śaśāma viduṣāṃ dāridryadāvānalaḥ

### [8.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.35)

rājan ! bījanti muktā bhuvanabharabhṛtāmaṃkuranti dvipānāṃ,  
dantāḥ pātālamūle saralatarajaṭājālati vyālarājaḥ  
svarvāhinyāḥ pravāhāḥ viyati kisalayantyālavālanti pāthonāthāḥ puṣpanti tārāḥ phalati himakarastvadyaśaḥpādapasya

### [8.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.36)

deva ! tvadbhujadaṇḍadarpagarimodgīrṇapratāpānalajvālāpaktimakīrttipāradaghaṭīvisphoṭitā bindavaḥ  
śeṣāddiḥ kati tārakāḥ kati kati kṣīrāmbudhiḥ katyapi,  
prāleyācalaśaṅkhaśuktikaraka\[ka\]pūrakundendavaḥ²

### [8.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.37)

spaṣṭasvastaṭinīlalāṭatilakā tārāsthibhūṣāvalī,  
nakṣatreśakapālinī himagirirdaṇḍaṃ kare bibhratī  
kurvāṇā kṣaṇadṛṣṭanaṣṭamakhilaṃ 5rājyendrajālaṃ dviṣāṃ,  
trailokyottara te sadā vijayate 6 kīrttirmahāyoginī

### [8.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.38)

api varṇavikakṛṣṭastu nārī cādharmakāṃkṣiṇī  
taratyeva mahādurgaṃ jarāmaraṇasāgaram  
'yogārūḍho munīndrastu bhūtāni svacchayā dhiyā  
svayaṃ tu parvārūḍho bhūmiṣṭhānīva paśyati  
satyaṃ sā bahurūpiṇī samabhavat siddhasvarūpā bhavatkīrttiḥ śrīraghuvaṃśaratna vimalā jāgartti viśvodare  
kṣmāpāre ripumandire nṛpapure ratnākare nirjhare,  
kāntāre giriśekhare viṣadharāgāre tathaivāmbare

### [8.36-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.36-2)

kīrttiḥ śrīraghuvaṃśadīpa ! bhavato dūtī murāreḥ priyāṃ,  
yasmāttubhyamadāttadādi giriśo'bhūdarddhanārīśvaraḥ  
brahmā'bhūccaturānanaḥ surapatiścakṣuḥsahasraṃ dadhau,  
skando mandamatiścakāra na karasparśaṃ striyāḥ śaṃkitaḥ

### [8.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.40)

kīrtistava kṣitipa yāti bhujaṅgagehaṃ,  
mātaṅgasaṅgamakarī ca digantakeṣu  
tyaktvāmbaraṃ bhajati nandanamapyagamyaṃ,  
kiṃ kiṃ karoti na nirargalatāṃ gatā strī

### [8.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.41)

śrīrāma ! tvadanekacitracaritaproddāmakīrttiśrutiprahlādādavadhūtasūrdhina sakalatrailokyaloke'pi yat  
aśrotrāḥ phaṇinastadetaducitaṃ no ced‌hisvāminā,  
vyādhūte śirasi kva bhūḥ kva girayaḥ kvāmī diśāmīśvarāḥ

### [8.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.42)

ekaṃ kāñcanabhūdharaṃ suvalayaṃ vāsaḥ sudhāvāridhiṃ,  
tāraṃ tārakarājamaṇḍalamiśaṃ samprāpya satkuṇḍalama  
dūrasthā'pi ca tena tena sadṛśaṃ tvāṃ bhūṣaṇaṃ cāparaṃ,  
strīmānagrahilava' yācititarāṃ śrīrāmakīrttistava

### [8.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.43)

pūrgenduḥ karakanduko himagiriḥ krīḍāvihārasthalī,  
kṣīrābdhirgṛhadīrghikā priyasakhī vācāmapatirdevatā  
śayyā diggajarājadantavalabhī tvatkīrttikanyākṛte,  
pāñcālīmithunaṃ vyadhāyi vidhinā gaurīgirīśāvapi

### [8.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.44)

indorlakṣma tripurajayinaḥ kaṇṭhamaṅgaṃ murārerdiṅnāgānāṃ madamalamaṣībhāñji gallasthalāni  
adyāpyurvīvalayatilakaśyāmalimnānu liptānyudbhāsante vada dhavalitaṃ kiṃ yaśobhistvadīyaiḥ

### [8.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.45)

vīra ! kṣīrasamudrasāndralaharīlāvaṇyalakṣmīmuṣastvatkīrttestulanāṃ kalaṅkamalino dhatte kathaṃ candramāḥ  
syādevaṃ tvadarātisaudhavadhabhīprodbhūtadūrvāṅkuragrāsavyagramatiḥ pated yadi punastasyāṅkadāyī mṛgaḥ

### [8.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.46)

gaṅgīyatyasitāpagāṃ phaṇigaṇaṃ śeṣīyati śrīpatiṃ,2  
śrīkaṇṭhīyati kairavīyati kulaṃ nīlotpalānāṃ vane  
karpūrīyati kajjalaṃ pikakulaṃ līlāmarālīyati,  
svaḥkumbhīyati kumbhināmapi ghaṭāṃ3 tvatkīrttisaṃghaṭṭataḥ

### [8.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.47)

kīrttiḥ śrīraghuvaṃśalatna ! bhavataḥ svarvāhinīgāhinī,  
dikpālān paritaḥ parītya dadhatī pāṇyoḥ pratāpānalam  
saptāmbhonidhimaṇḍalānyadhigatā tvayyekapatnīvratakhyātyai viṣṇupadaṃ spṛśatyanudinaṃ śeṣasya śīrṣāṇyapi

### [8.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.48)

saṃgrāmāṅgaṇamāgatena bhavatā cāpe samāropite,  
rāmākarṇya yena yena sahasā yad yatsamāsāditam  
kodaṇḍena śarāḥ śarairariśirastenā'pi bhūmaṇḍalaṃ,  
tena tvaṃ bhavatā ca kīrttiratulā kīrttyā ca lokatrayam

### [8.46-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.46-2)

phūtkāraiḥ phaṇipuṅgavaṃ phaṇigaṇo gaṅgātaraṅgasvanai2bhargo mandaravairvaiti tamapi svaḥkumbhinaṃ jambhajit  
asmābhirbata buddhayatāṃ kathamasau svāmīti tārā vyadhuścandre cihnamayaṃ kalaṅkamabhito vṛddhāsu yatkīrttiṣu

### [8.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.50)

mahārāja ! śrīman ! jagati yaśasā te dhavalite,  
payaḥpārāvāraṃ paramapuruṣo'yaṃ mṛgayate  
kapardī kailāsaṃ tribhuvanapatiḥ svaṃ karivaraṃ,  
kalānāthaṃ rāhuḥ kamalabhavano haṃsamithunam

### [8.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.51)

ekaṃ karṇalatāvibhūṣaṇamabhūnnāgāhvayaṃ nāgarāṭ,  
kaṇṭhe syālluṭhitaṃ sureśvarasarinmuktālatāddhaṃ tathā  
aṃhrau nūpuramindumaṇḍalamabhūttattatsamaṃ tvāṃ paraṃ,  
strībhāvagrahilaiva yācatitarāṃ śrīrāmakīrttistava

### [8.52](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.52)

kṣīrakṣālitapāñcajanyakiraṇāśrīgarvasarvaṅkaṣāḥ,  
śrīmadrāmanṛpa pratāpanilaya3 ! tvatkīrttivisphūrttayaḥ  
kailāsanti himācalanti vikasatkundanti4 kandanti ca,  
kṣīrodanti halāyudhanti vibudhāhāranti hīranti ca

### [8.53](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.53)

pātāle mañjumūlaṃ phaṇipatirabhitaḥ kīrttivallestavaiṣā,  
sthūṇā kailāsaśailo gaganamiha mahāmaṇḍapaḥ pāṇḍudaṇḍāḥ  
dantīndrasthūladantā dalatatiratulā śāradābhrāṇi sārāstārāḥ puṣpāṇi candraḥ phalamidamamalaṃ 4 rāma ! rājendra ! manye

### [8.54](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.54)

brū mo nirbhayamadya nāsti viduṣāṃ doṣo girāmudgame,  
tvādṛg deva na vīkṣito bhuvi paro nistriṃśahasto nṛpaḥ  
durvāraprasareṇa yena samare pratyarthipṛthvībhṛtāṃ,  
kīrttiḥ kaśmalamekamambaramapi drāg dūratastyājitā

### [8.55](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.55)

deva ! brahmāṇḍabhāṇḍe sadasi vikasitanyāyanāndīninādairbhūteśaprītihetorbhuvanadhavalanaṃ nāṭakaṃ nāṭayantyāḥ  
tvatkīrttermūrttayo'mī kumudakumudinīkāntakarpūrakundakṣīrābdhikṣīramuktāmaṇivibudhasarittārakāśeṣaśaṅkhāḥ

### [8.56](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.56)

manobhūrmugdhāsu kṣipati yadi bāṇāvalimasau,  
kathaṃ tābhiḥ kṣiptāstvayi nayanavikṣepaviśikhāḥ  
atha jñātaṃ brūmaḥ śṛṇu subhaga ! śṛṅgāranalinīvanakrīḍāhaṃsaṃ smaramiva vidustvāṃ mṛgadṛśaḥ

### [8.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.57)

iti kīrttivarṇanam  
nṛpatimukuṭaratna tvatprayāṇapraśastiṃ,  
plavagapadanamadbhūnirbharānkrāntabhogaḥ5  
likhati daśanaṭaṅkai runnamadbhiranamadbhirjaraṭhakamaṭhabhartuḥ karppare6 sarpparājaḥ

### [8.58](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.58)

atha pratāpa :  
tvaṃ sarvadā nṛpaticandra ! jayaśriyo'rthī,  
svapne'pi na praṇayinī bhavato'hamāsam  
itthaṃ bhiyā kupitayeva ripūn vrajantyā,  
vyājaghnire samarakelisukhāni tasya

### [8.56-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.56-2)

yo rāmo na jaghāna vakṣasi raṇe taṃ rāvaṇaṃ sāyakairhṛdyasya prativāsaraṃ vasati sā tasyāstvahaṃ rāghavaḥ  
mayyāste bhuvanāvalīparivṛtā dvīpaiḥ samaṃ saptabhiḥ,  
sa śreyo vidadhātu vastribhuvanatrāṇaikacintāparaḥ

### [8.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.60)

na tṛṇāni na toyāni deve digvijayodyate  
vinā tvadarivaktrāṇi tannārīnayanāni ca

### [8.61](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.61)

kośāngoheṣvamuñcan pathikarituragāt bāndhavānūrddhamārge,  
durgeṣvantaḥ purāṇi pratiravacakitāḥ parvatebhyo nivṛttāḥ  
yasyodyoge bhramantaḥ samasamayasamārambhagambhīrabherībhāṅkārākīrṇakarṇajvarabharataralāḥ projjhitāśāḥ kṣitīśāḥ

### [8.62](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.62)

saṃgrāme ripubhūbhujāṃ mukharucirjīvaśca devāṅganācakṣuḥprollasadasramāṃsanivahaistanmedinīmaṇḍalam  
tvaccāpodgatabāṇasaṃhatirabhūcchrīrāma ! bhūmīpate !  
jambūvajjala binduvajjalajavajjambālavajjālavat

### [8.63](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.63)

ākṛṣṭaḥ sukhasampadāṃ sumahatāmuccāṭanaṃ cāṃhasāmācāṇḍālamamūkalokasulabhaṃ vaśyaṃ vimukteḥ striyāḥ  
no dīkṣā na ca dakṣiṇā na ca puraścaryā manākadṛśyate,  
mantro'yaṃ rasanāspṛgeva phalati śrīrāmanāmātmakaḥ

### [8.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.64)

śrutipathi vicarāmaḥ satyagāmuccarāmaḥ,  
sukṛtamanucarāmaḥ sajjanānuddharāmaḥ  
svaratiṣu viharāmaḥ saṃsṛternistarāmaḥ,  
sakalavacanasāraṃ rāmanāma smarāmaḥ

### [8.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.65)

adhākṣīnno laṅkāmayamayamudanvantamatarat,  
saśalyo saumitrāvayamupanināyauṣadhivaram  
iti smāraṃ smāraṃ tvadarinagarībhittilikhitaṃ,  
hanūmantaṃ dantairdaśati kupito rākṣasagaṇaḥ

### [8.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.66)

gāmbhīryeṇa mahodayena śaraṇātrāṇena maryādayā,  
sarvāśāparipūraṇena mahatā sthairyeṇa dhairyeṇa ca  
nātha ! tvāmanukartu micchatitarāṃ vārāṃnidhiḥ kiṃtvasau,  
pīto vānaralaṅghitaḥ pramathito baddhaḥ śriyā tyājitaḥ

### [8.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.67)

deva śrīnṛparāmacandra2 bhavato digjaitrayātrotsave,  
dhāvadvīraturaṅgacañcalakhurakṣuṇṇakṣamāmaṇḍalāt  
vātoddhūtarajomilatsuranadīsañjātapaṅkasthalīdūrvācumbanacañcavo harihayāstenaiva vṛddhaṃ dinaiḥ

### [8.68](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.68)

bhūṣāratnaṃ bhuvanavalayasyākhilāścaryaratnaṃ,  
līlāratnaṃ jaladhiduhiturdevatā mauliratnam  
cintāratnaṃ jagati bhajatāṃ satsarojadyuratnaṃ,  
kauśalyāyā bhavatu bhavatāṃ bhūtaye putraratnam

### [8.66-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.66-2)

asmākaṃ paramandirasya caritaṃ yadyapyavācyaṃ bhavet,  
svāmī tvaṃ kathayāmi tena bhavataḥ kiñcitpriyādūṣaṇam  
śrīmadrāmanṛpa ! tvayā raṇamukhe pāṇigrahaḥ sādaraṃ,  
yasyāḥ sā'silatā parasya hṛdaye dṛṣṭā luṭhantī mayā

### [8.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.70)

ākṛṣṭe yudhi kārmuke raghupate ! vāmo'bravīddakṣiṇaṃ,  
puṇye2 karmaṇi bhojane ca bhavataḥ prāgalbhyamasminna kim  
vā mānyaḥ punarabravīnna mama bhīḥ pṛcchāmyahaṃ svāminaṃ,  
chindyāṃ rāvaṇavaktrapaṃktimathavetyekaikamādiśyatām

### [8.71](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.71)

sthāṇuḥ kūrmo'tra yaṣṭirbhujagapatirasau bhājanaṃ bhūtadhātrī,  
tailāpūraḥ samudrāḥ kanakagirirayaṃ vṛttavarttiprarohaḥ  
arciścaṇḍāṃśurocirgaganamaliṇimā kajjalaṃ dahyamānā,  
śatruśreṇīpataṅgā jayati raghupate ! tvatpratāpapradīpaḥ

### [8.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.72)

abdairvārijighṛkṣayā'rṇavagataiḥ sākaṃ vrajantī muhuḥ,  
saṃsargādvaḍavānalasya samabhūdāpannasatvā taḍit  
manye rāma ! tayā krameṇa janito yuṣmatpratāpānalo,  
yenārātivadhūvilocanajalaiḥ sikto'pi saṃvarddhate

### [8.72-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.72-2)

'vāḍavo vaidyutaścāpi jalasekād vivardhate | kāryakāraṇayoraikyādabhedamanumīyate |'

### [8.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.73)

cintāgambhīrakūpādanavaratacaladbhūriśokāraghaṭṭavyākṛṣṭaṃ niḥśvasantyaḥ pṛthunayanaghaṭīyantranirmu ktadhāram 5  
nāsāvaṃśapraṇālīviṣamapathapatadbāṣpapānīyametā  
rāma ! tvadvairināryaḥ kucakalaśayugenānvahaṃ saṃvahanti

### [8.74](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.74)

saṃgrāmo divasāyate tava bhujaḥ pūrvācalendrāyate,  
tvatkrodho'pyaruṇāyate tava lasacchauryaṃ prakāśāyate  
tvadvairī timirāyate tadabalāhatsūryakāntāyate,  
tvatkīrttiḥ kamalāyate raghupate ! tvatkhaṅgacaṇḍadyuteḥ

### [8.75](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.75)

garvāveśaviśālarāvaṇabhujaprodyatpratāpānalajvālājālanavāmbudaḥ kathamasau sītāpattirvarṇyate  
yasyārātinṛpāḥ kṛpāṇajaladhau magnāḥ puro gauravādṛtyuccairgatayo bhavanti ca punarbhiṃttvā ravermaṇḍalam

### [8.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.76)

atyuktau yadi na prakupyasi mṛṣāvādaṃ na cenmanyase,  
tad brūmo'dbhutavastuvarṇanavidhau vyagrāḥ kavīnāṃ giraḥ  
rāma ! tvattaruṇapratāpadahanajvālāvalī śoṣitāḥ,  
sarve vāridhayastavārivanitānetrāmbubhiḥ pūritāḥ

### [8.77](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.77)

rāma ! tvattaruṇapratāpatapanatrāsādiva tryambako,  
no gaṅgāṃ vijahāti niḥsarati na kṣīrāmbudhermādhavaḥ  
'tāmyaṃstāmarasāntarālavasatirdevaḥ svayambhūrabhūt,  
pātālāvadhipaṅkamagnavapuṣastiṣṭhanti kūrmādayaḥ

### [8.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.78)

magnā ye ripavo nipatya bhavato nistriṃśadhārārjale,  
tatkāntāḥ karuṇāpareṇa bhavatā vyākṛṣya hṛnmaṇḍalāt  
śrīmadrāma niveśitā guruviyaccakre bhramābhyāsato,  
bāṣpotpūramiṣāt tyajanti bahuśaḥ śrotrāntarasthaṃ payaḥ

### [8.76-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.76-2)

baṅgāḥ ke'mī pataṅgāḥ sphuṭakaraṭighaṭāḥ kiṃ kaliṅgāḥ kuraṅgā'stailiṅgāstyaktaliṅgāstvayi calati raṇakṣoṇimaṅgāḥ niraṅgāḥ  
śaṅke laṅkeśvaro'pi tvadupacitacamūcaṃkamodbhūtadhūlīdhārāṃ jānāti vārāṃnidhinihitamahāsetumāskandahetum

### [8.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.80)

deve digvijayodyate paripatatkāmbojavāhāvalīvīṃkhollekhavisarpiṇi kṣitirajaḥpuñje viyaccumbati  
bhānorvājibhiraṅgabhūṣaṇarasānandaḥ samāsādito  
labdhaḥ kiṃ ca nabhaḥsthalāmradhunīpaṅke ruhairanvayaḥ

### [8.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.81)

karakampitakhaṅgayaṣṭibhīme,  
raṇasannāhitarāmāthavīre  
arimūbhṛdamartyasundarīṇā-macalan dakṣiṇavāmalocanāni

### [8.82](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.82)

pariharata parāṅganānuṣaṅgaṃ, bata yadi jīvitamasti vallabhaṃ vaḥ  
hari hari hariṇīdṛśo nimittaṃ, daśa daśakandharamaulyo luṭhanti

### [8.83](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.83)

ayi ! khalu viṣamaḥ purākṛtānāṃ, vilagati jantuṣu karmaṇāṃ vipākaḥ  
haraśirasi śirāṃsi yāti rejurhari hari tāni luṭhanti gṛdhrapādaiḥ

### [8.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.84)

ayi ! khalu viṣamaḥ purākṛtānāṃ, vilagati jantuṣu karmaṇāṃ vipākaḥ  
kva ca nanu janakādhirājaputrī, kva ca daśakandharamandire nivāsaḥ

### [8.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.85)

ayi ! khalu viṣamaḥ purākṛtānāṃ, vilagati jantuṣu karmaṇāṃ vipākaḥ  
kva nu kulamakalaṃkamāyatākṣyāḥ, kva ca rajanīcarasaṅgamāpavādaḥ

### [8.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.86)

śrīmannāyaka ! rāmabhadra ! bhavataḥ pāṇau kṛpāṇaṃ raṇe,  
dṛṣṭvā yadyadabhūdarikṣitibhujāṃ tattat samākarṇaya  
aṅge vepathurandhatā nayanayorvaktre tṛṣāṃ bhūyasī,  
bhītiścetasi vāci saṃstutikathā hastadvayaṃ mastake

### [8.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.87)

ākṛṣṭe kavacādahīndrarasanākalpe kṛpāṇe tvayā,  
śrīmannāyaka ! rāmacandra² ! bhavataḥ pratyarthināṃ veśmasu  
gāhante sahasā lulāyacamarīśārdūlaśākhācarīrakṣoyakṣaśṛgālakolaśalabhṛdbhallūkabhillādayaḥ

### [8.88](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.88)

gaṇḍau pāṇḍimasātta nūstanimasātpakṣmavalī bāṣpasāt ,  
kīraḥ pañjarasānmano'pi3 harasātkaṇṭho'pi kaivalyāsāt  
āsan rāma ! camūvareṇya ! bhavataḥ pratyarthivāmabhruvāṃ,  
kodaṇḍe pariveṣabhāji vijayaśrīsādhane yodhane4

### [8.86-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.86-2)

sādharmyeṇa kathaṃ gṛṇantu yamunāveṇīṃ kṛpāṇīṃ ca te,  
śrīmadrāma ! camūvareṇya bhavato vāgbrahmasiddhāntinaḥ  
nākṛṣṭaાં halinā na kāliyavaśātkrūrāṃ na dhārājaḍāṃ,  
na cchāyājanitāṃ na vaktrabahulāṃ 2 na prāptabhaṅgāṃ kvacit

### [8.60-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.60-2)

varṣāsu bhītimavaśāṃhriyugaṃ bhujaṅgaṃ,  
bhekaṃ nigṛhya śirasi sthitamañjanābham  
śūnye tavārinagare śabarī saśaṅkamāditsate kanakamuṣṭikṛpāṇalobhāt

### [8.61-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.61-2)

ambhaḥ kardamatāmupaiti sahasā paṅkaḥ punaḥ pāṃsutāṃ,  
reṇurvāraṇakarṇatālayugalairdikprāntanīhāratām  
nimnatvaṃ girayaḥ samaṃ viṣamatāṃ śūnyaṃ janākīrṇatāṃ,  
niryāte tvayi rāmacandranṛpate ! tyaktasvarūpaṃ jagat

### [8.62-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.62-2)

deva ! tvadbhujadaṇḍacaṇḍimacamatkāripratāpānalajvālājālabhayādivābhiviśati kṣīrāmbudhiṃ mādhavaḥ  
svargaḥ svargadhunīṃ dadhāti śirasā tyaktatrilokīkṛtirvedhāḥ kintu muhu kamaṇḍalukairātmānamāsiñcati

### [8.63-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.63-2)

kāntā'smaddaivagatyā sphuṭamapi galitānyantarāle supakvānyuḍḍīyoḍḍīya bhūyastaruśikharaśikhāmeva tānyāśrayante  
itthaṃ tvadvairinārī giriṣu raghupate ! jambulumbīkadamba 5bhrāntyā bharturbubhukṣo kathayati purataśceṣṭitaṃ ṣaṭpadānām

### [8.64-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.64-2)

saṃvṛtte raṇatūryabhairavarave kāye na te kañcuko,  
yuddhaprogdhuṣite5 mamaunaṃ tadamuṃ sehe kṛpāṇaḥ kvacit  
svaṃ kośasthalamatyajadgalitavān dṛṣṭaṃ pareṣāṃ ca taṃ,  
deva ! svaukasi hanta tadyuvatayastvaujman6 pravṛddhyā tayā

### [8.65-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.65-2)

deva ! tvadgajavājipatrapaṭalaprodbhūtadhūlībharai -  
rākāśaṃ vasudhāyate kharakaraḥ somāyate niḥprabhaḥ  
kiñcā'dhobharakuñcitaḥ5 phaṇavatāṃ nāthaḥ sa kūrmāyate,  
kūrmo bhogipatīyate kimaparaṃ rātrīyate vāsaraḥ

### [8.66-3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.66-3)

ātte sīmantacihne marakatanihite hematātaṅkapatre,  
luptāyāṃ mekhalāyāṃ jhaṭiti maṇitulākoṭiyugme gṛhīte  
śoṇaṃ bimboṣṭhakāntyā tvadarimṛgadṛśāmitvarīṇāmaraṇye,  
rājan guñjāphalānāṃ sraja iti śabarā naiva hāraṃ haranti

### [8.67-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.67-2)

krāmantyaḥ kṣatakomalāṅguligaladraktaiḥ sadabhaḥ sthalīḥ,  
pādaiḥ kalpitayāvakairiva patadbāṣpāmbudhautānanāḥ  
bhītā bhartṛkarāvalambitakarā tvacchatrunāryo'dhunā,  
dāvāgniṃ parito bhramanti punarapyudyadvivāhā iva

### [8.68-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.68-2)

snātāḥ prāvṛṣi vārivāhasalilaiḥ saṃrūḍhadūrvāṅkuravyājenāttakuśāḥ praṇālasalilairdatvā nivāpāñjalīn  
prāsādāstava vidviṣāṃ paripatatkuḍyasthapiṇḍacchalāt,  
kurvanti prativāsaraṃ nijapatipretāya piṇḍakriyām

### [8.66-4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.66-4)

etasminvijane vane'tanutarucchennāvakāśe5 sukhaṃ,  
tiṣṭhāmīti tava dviṣāmadhipatiryāvadvidhatte dhṛtim  
tāvattatra nipātitaṃ bhuvi bhavannāmāṅkasellāhataṃ,  
dṛṣṭvā kesariṇaḥ karaṅkamasamatrāso muhurmūcchryati

### [8.100](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.100)

etya dvāri tato nivṛttya sahasā bhūyaḥ samālokayannarddhollaṃdhitadehalotaralitaḥ koṇe tu datvā dṛśam  
gatvā kiñcidathāgrato bahiratha sthitvā calatkandharo,  
visrabdhastava vairivāsabhavane śete śṛgālaḥ sukham

### [8.101](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.101)

yātītaḥ pāntha panthā vrajati nanu kathaṃ sthāvaraṃ vartma mugdhe,  
mārgaṃ pṛcchāmi pṛccha sthitamidamiha te vismitaṃ vīkṣya netre  
adhvānaṃ brū hyapetadhvani bhavati vacaścitramitthaṃ vacobhirhasyante dāvamugdhāḥ pathi pathikaviṭaistvadviṣāṃ deva nāryaḥ

### [8.102](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.102)

śrīmadrāma ! tvadīyāḥ pratinarapatayastvatpratāpajvareṇa,  
krāntāḥ tāpaṃ bhajantaḥ sapadi vidadhato vāridherlaṃghanaṃ te  
bhūyaḥ koṣṇaṃ pibanto jalamavanigatāḥ saṃluṭhanto'nuvelaṃ,  
svedādrāḥ paryaṭante pratinagamacirādoṣadhīḥ sevamānāḥ

### [8.103](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.103)

dvāraṃ khaṅgibhirāvṛtaṃ bahirapi praklinnagallairgajairantaḥ kañcukibhiḥ sphuranmaṇiśikhairadhyāsitā bhūmayaḥ  
ākrāntaṃ mahiṣībhireva śayanaṃ tvadvidviṣāṃ mandire,  
rājan ! saiva cirantanapraṇayibhiḥ śūnye'pi cādyā sthitiḥ

### [8.104](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.104)

rājan ! rājasutā na pāṭhayati māṃ devyo'pi tūṣṇīṃ sthitāḥ,  
kubje bhojaya māṃ kumāra kuśalaṃ nādyā'pi kiṃ bhujyate  
itthaṃ keliśukastavārisadane mukto'dhvagaiḥ pañjarāccitrasthānatha vīkṣya śūnyavalabhāvekaikamābhāṣate

### [8.105](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.105)

dhārādhīra ! dharāmahīśagaṇane kautūhalīyānasau,  
dhātā tvadgaṇane cakāra khaṭikākhaṇḍena rekhāṃ divi  
seyaṃ svargataraṅgiṇī samabhavattvattulyabhūmīdhavābhāvāttāṃ tyajati sma soyamavanīpīṭhe tuṣārācalaḥ

### [8.106](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.106)

eka eva mahān doṣo bhavatāṃ vimale kule  
lumpanti pūrvajāṃ kīrttiṃ jātā jātā guṇādhikāḥ

### [8.107](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.107)

rāmaḥ kiṃ kurute na kiñcidapi ca prāptaḥ payodhestaṭaṃ,  
kasmātsāmpratamevameva tadaho baddhaḥ kimambhonidhiḥ  
krīḍābhiḥ kimaso na vetti purato laṅkāpatirvartate,  
jānātyeva vibhīṣaṇo'sya nikaṭe laṅkāpade sthāpitaḥ

### [8.108](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.108)

yo'ddhāyoddhā'vadhīttān sapadi palabhujaḥ samparāye parā ye,  
yenā'yenā''śritānāṃ stutiravanamiteśānacāpena cā''pe  
laṅkā'laṅkāraharttā kakubhi kakubhi yaḥ kāntayā sītayā''sīdūno dūno'tha hṛṣṭaṃ sa vibhuravatu vaḥ svaḥsabhāryaḥ sabhāryaḥ

### [8.106-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.106-2)

khaṇḍakṣodamṛdi sthale madhupayaḥkādambinītarpaṇāt,  
kṛṣṭe rohati dohadena payasāṃ piṇḍena cet puṇḍrakaḥ  
sa drākṣādravasecanairyadi phalaṃ dhatte tadā tvadgirāmuddeśāya tato'pyudeti madhurādhārastamṛtpratyayaḥ

### [8.110](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.110)

murārātirlakṣmīṃ tripuravijayī cāmṛtakaraṃ,  
karīndraṃ paulomīpatirapi ca lebhe jalanidheḥ  
tvayā kiñcillabdhaṃ kathaya mathito mandaragire,  
śaraṇyaḥ śailānāṃ yadayamadayaṃ ratnanilayaḥ

### [8.111](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.8.111)

yastīrthānāmupāstyā galitamalabharaṃ manyate sma svamevaṃ,  
nājñāsījjahnire yanmama caraṇarajaḥ pātapūtānyamūni  
pādasparśena kurvan jhaṭiti vighaṭitagrāvabhāvāmahilyāṃ,  
kauśalyāsūnurūnaṃ vyapanayatu sa vaḥ śreyasā ca śriyā ca

### [9.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.9.1)

unmīladguḍapākatandulatayā rajvā bhramīrarjayan,  
dānāntaśrutaśarkarācalamathāstenāmṛthāndhasmaraḥ  
navyāmikṣurasodadheryadi sudhāmutthāpayaṃtyā bhavajjihvāyāḥ kṛtigāddhayeta paramāṃ matkarṇayoḥ pāraṇām ||112

### [9.113](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.9.113)

uttīrṇastūrṇamandhiḥ kṣitiduhiturabhijñānamānītavān yaḥ,  
rakṣonāthasya bhagnaṃ vanamanalabhayaṃ lambhitā yena laṅkā  
saumitriḥ śastrabhinnaḥ punaradhigamitaṃ prāṇitaṃ tatkapeḥ kiṃ,  
datvā tasyānṛṇaḥ syāmiti hariradhunā gṛhyacinto'vatādvaḥ

### [10.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.2)

sarvairmāṅgalyanādairamarapatipurī vītaśaṅkā nitāntaṃ,  
sātaṅkā yasya laṅkā jananasamayato vīravīrasya jātā  
duṣṭaiścakre palāyāmakhilajanamanaḥkalpanākalpavṛddho,  
rakṣovikṣobhahetū racayatu sa mahatpāvanaṃ pāpanaghnaḥ ||114

### [10.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.1)

8. kṛṣṇāvatāraḥ  
kaunteyasya sahāyatāṃ karuṇayā gatvā vinītātmano,  
yenollaṅghitasatpathaḥ kurupatiścakre kṛtāntātithiḥ  
trailokyasthitisūtradhāratilako devaḥ sa vaḥ sampade,  
sādhūnāmasurādhināthamathanaḥ stād devakīnandanaḥ

### [10.2-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.2-2)

bhrāmyanmandarakandarodaradarīvyāvṛttibhirvāridheḥ,  
kallolairulamākulaṃ kalayato lakṣmyā mukhāmbhoruham  
autsukyāttaralāḥ smarādvikasitā bhītyā samākuñcitāḥ,  
krodhenāñcalitā' madānmukulitāḥ śaurerdṛśaḥ pāntu vaḥ

### [10.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.3)

hatvā tān raṅgavāṭe bahulavalayutān keśacāṇūramukhyān,  
dattāśīrdevavṛndairhasitasitakarairdyotayan digvibhāgam  
tatrotplutyoccamañcān dhṛtakacavidhuraṃ yastu kaṃsaṃ jaghāna,  
śauriḥ sīridvitīyaḥ' sa bhavatu bhavatāṃ bhūtaye bālakāyaḥ

### [10.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.4)

āgaskāriṇi kaiṭabhapramathane tattāḍanārthe ruṣā,  
nābhīpaṅkajamastratāṃ gamayituṃ jāte prayatne śriyaḥ  
svāvāsonmathanopapāditabhiyastrastātmanaḥ1 śaṅkayā,  
yā brahmahmaṇyaparāḥ purātanamunervāgvṛttayaḥ2 pāntu vaḥ

### [10.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.5)

arddhodañcitamānanendumudadhau dṛṣṭvā śriyaḥ śārṅgiṇā,  
nīte tatpratighātakātaradhiyā nispandatāṃ mandare  
daityānāṃ ca divaukasāṃ ca niviḍavrīḍānanānāṃ mitho  
mithyāpīḍitapannagendravalayavyākṛṣṭayaḥ pāntu vaḥ

### [10.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.10.6)

mallānāmaśanirnṛṇāṃ naravaraḥ strīṇāṃ smaro mūrttimān,  
gopānāṃ svajanaḥ1 satāṃ kṣitibhujāṃ śāstā svapitroḥ śiśuḥ  
mṛtyurbhojapatervirāḍaviduṣāṃ tattvaṃ paraṃ yogināṃ,  
vṛṣṇīnāṃ paradevateti bhagavān raṅgaṃ praviṣṭo hariḥ

### [11.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.1)

9. buddhāvatāraḥ  
ṣaṭcakrakramabhāvanāparigataṃ hṛtpadmamadhyasthitaṃ,  
sampaśyan śivarūpiṇaṃ layavaśādātmānamadhyāśritaḥ¹  
yuṣmākaṃ madhusūdano budhavapurddharī sa bhūyānmude,  
yastiṣṭhet kamalāsane kṛtaruciḥ buddhau kaliṅgākṛtiḥ

### [11.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.2)

baddhvā padmāsanaṃ yo nayanayugamidaṃ nyasya nāsāgradeśe,  
dhṛtvā mūrtī ca śāntau śamarāsamilitau' candrasūryākhyavātau  
paśyannantarviśuddhaṃ kimapi ca paramaṃ jyotirākārahīnaṃ,  
saukhyāmbhodyau nimagnaḥ sa diśatu bhavatāṃ jñānabodhaṃ budho'yam

### [11.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.3)

retoraktamayānyamūni bhavināṃ viṇmūtrapūrṇodarāṇyālokyaiva kalevarāṇi vigalattoyārdra randhrāṇi4 yaḥ  
māyājālaniyantritāni ghṛṇayā nonmīlayatyakṣiṇī  
nirvyājapraṇidhānaniścalama tirbuddhyai sa buddho'stu vaḥ

### [11.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.1-2)

10. kalkyavatāraḥ  
preṃkhadvājiraṅgamunmadagajagrāhapragalbhaṃ' bhaṭavyāvalgatsphuṭapuṇḍarīkanilayaṃ ḍiṇḍīrapiṇḍāvalim  
mlecchānīkamahārṇavaṃ suvipulaṃ saṃgrāmakalpāvadhau,  
yaścaurvāgnirivābhavad dhatu sa vaḥ kalkāni kalkī hariḥ

### [11.3-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.3-2)

3 iti kalkyavatāraḥ  
iti śrīkhaṇḍapraśastirdaśāvatāra haristutirsamāptā  
śubhambhūyānnaḥ sa nā śamastu  
śrījinadattasūri-śrījinakuśalasūrīndrau kalyāṇāya syātāṃ naḥ  
śrīrastu vācakapāṭhakayoḥ | śubhambhūyāt

### [11.2-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.2-2)

āruhyāśvaṃ ca śubhraṃ sphaṭikagirisamaṃ saṅgaraikāntamalle,  
bibhrat kuntaṃ karāgre jvaladanalaśikhāyuktasaṃraktanetraḥ  
hatvā mlecchāṃśca sarvān raṇabhuvi nimiṣārddhena tān līlayā'yaṃ,  
pāyādvaḥ padmanābhaḥ kṛtayugaracanāviṣṭabuddhiḥ sa kalkī

### [11.3-3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.3-3)

prakhyāto madhurāpurīprabhavataḥ prāvṛṭpayodyu tirnīlo kāla iva dviṣāṃ dalayitā daityeśvarāṇāṃ kila  
kalkī kalkalaṅkitaḥ kaliyugaprānte ya utpatsyate,  
kāluṣyāt kamalālayāparivṛḍho devaḥ sa vastrāyatām

### [11.1-3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.1-3)

pāṭhīnaḥ kamaṭhaḥ kirirnarahariḥ kharvākṛtirbhārgavo,  
rāmaḥ kaṃsaniṣūdano daśabalaḥ kalkī ca nārāyaṇaḥ  
asmākaṃ sa vibhūtaye'stu bhagavān seturbhavāmbhonidhāvṛttāraya yuge yuge yugapatistrailokyanātho hariḥ

### [11.1-4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.1-4)

lekhanapraśastiḥ  
mvatpraveṣṭamunivaktraśaśipravarṣe (1672), saddharmarāja sutithau varavakravāre  
śrīlūṇakarṇasara ......... .....vareṇye, saccārurājikavimānavapūrite ca

### [11.2-3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.2-3)

yugapradhānajinasiṃhasūrīśvarasya, rājye vare bhavikatoyajabodhahete  
yaugapradhānajinacandrasupaṭṭaniṣka-grāvopamasya .......pūjitasya

### [11.3-4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.3-4)

āsan purā kharataragacchanāyakāḥ, saccholakhaḍgavyāpāditapañcavāṇāḥ  
śrībhāratīpratibha subuddhisāgarāḥ, māṇikyasūriguravaḥ suraśākhikalpāḥ

### [11.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.4)

............sudakṣāśca vācakapadadhāriṇaḥ  
kalyāṇārdi sudhīrānta nāmānaḥ śrutasāgarāḥ

### [11.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.5)

jayantu teṣāṃ varāḥ śiṣyāḥ kalyāṇalābhābhidhāḥ  
jñaptyā suragurupratimasthirāḥ śravaṇapuṅgavāḥ

### [11.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.6)

lipiyāṃcakrire pustaṃ śiṣyaiḥ kamalakīrttibhiḥ  
savṛttikaṃ manohāri yathā dṛṣṭaṃ tathā mudā

### [11.2500](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.2500)

śrīrastu

### [11.2500.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya.11.2500.p1)

kalyāṇaṃ bhūyāt |cha|cha  
āttaṃ sīmantacihnaṃ 177 66 (7) 81 138 X  
ādāya pratipakṣa0 120 32 (7) 26 88 86  
ābālyādvigamanmamaiva 60 4 (7) 4 60 77  
āhrahāśvaṃ ca śubhraṃ 204 2 (10) 2 155 X  
ālānaṃ jayakuñjarasya 113 25 (7) 23 81 131 kha0  
indolakṣma tripurajayinaḥ 133 44 (7) 13 99 kha. 83  
uttīrṇastūrṇamabdhiḥ 189 113 (7) 16 X  
utphullāmala komalo0 85 2 (7) 2 58 52  
unmīladguḍapāka0 189 112 X X X gra., 1962 pratau,  
rāmāvatāre padya 43  
eka eva mahāndoṣo 186 106 (7) 42 X 109  
ekaṃ karṇalatāvibhūṣa0 140 51 (7) 44 106 114  
ekaṃ kāñcanabhūdharaṃ 131 42 (7) 38 68 63  
ekaṃ pādaṃ ca pṛṣṭhe 41 12 (3) 12 30 X  
etasminvrajane vane 180 99 (7) 84 141 118  
etya dvāri tato 181 100 (7) 85 142 119  
karakampitasaṅgayaṣṭi0 165 81 (7) 63 125 101  
karpūrapratipattino 92 6 (7) 6 62 154  
kalyāṇānāṃ nidhānaṃ 81 1 (7) 1 57 51  
kāntā'smad vagaṃtyā 174 93 (7) 78 136 ka 126  
kiṃ kiṃ siṃhastataḥ 44 1 (4) 1 32 26  
kiṃ chatraṃkinnu ratnaṃ 62 1 (5) 1 46 41

## Contains

- [Khaṇḍapraśasti](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.stotra.vaisnava.khandaprasasti)

## Part of

- [Khaṇḍapraśasti](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.stotra.vaisnava.khandaprasasti.1-9)

## See also: more in [Panegyric, rhythmic and court-praise poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana)

- [Citropahara (Citropahāra)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.citropahara) — Sanskrit; partly digitised
- [Virudavali (Virudāvalī)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.virudavali) — Sanskrit; partly digitised
- [Bhavavilasa (Bhāvavilāsa)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.bhavavilasa) — Sanskrit; 1600–1630 CE; partly digitised

_Discussed in 1 studies in Pramāṇa (listed on the page)._

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.udaharana.khandaprasastikavya) · Pramāṇa
