Pramāṇa · Search · About · API

Gopikonmada 1

Gopikonmāda 1

Language
Sanskrit

1.2

atrāścaryaṃ rasamabhinavaṃ sevyaśṛṅgārasāraṃ
mānyāṃ mūrtiṃ muravijayino māyino mūrtibhedān
vedāntārthaṃ kimapi kimapi vyajyamānañca madhye
kāvye śrāvye śṛṇuta rasikā gopikonmādasaṃjñe

1.3

kācid vṛndāvanaparisare gokulaṃ cārayantaṃ
paścādetya prakṛtimadhuraṃ vaṃśamāpūrayantam
tannādena śrutisurabhiṇā tiryagākṛṣyamāṇā
kṛṣṇaṃ krīḍārasaparavaśaṃ puṣpalāvī dadarśa

1.4

citraṃ kaścinmaratakamiriḥ kālamegho'pyamuṣmin
vāpyāvatra śritakuvalaye dvāvihaivendracāpau
asminnambhoruhamidamito mauktikau vidrumotthā
stambhāścāsanniha maṇimayāḥ seti dṛṣṭvā tadābhūt

1.5

pādāvetau pratinavalasatpadmarāgaprakāśāvākāraśrīnnirayatitarāṃ mindranīlasya lakṣmīm
vakṣomadhye kimapi lalitaṃ lakṣma bhinnāñjanābhaṃ
ko'ya divyaḥ puruṣa iti sā tarkayāmāsa tanvī

1.6

indro netrairupacitatanuḥ so'pi candraḥ kalaṅkī
bībhatsāṅgastriṇayanasakhaḥ kāmadevastvanaṅgaḥ
bhūmerbhāraṃ parilaghayitu nandagopasya gehe
jātaḥ sākṣāt paramapuruṣaḥ so'yamityeva mene

1.7

vyatyastāṅghriṃ valitavadanaṃ vāntaveṇīkalāpaṃ
lolāpāṅgaṃ lalitamuralīkugmalībhāvitoṣṭham
vītaṃ pītāmbaramamalayā mālayā vaijayantyā
barhāpīḍaṃ praṇayabharitā praikṣatāpādacūḍam

1.8

pādāvetau sa khalu śakaṭo jaṅghikeṣārjunau tau
madhyo'ya sā surabhiraśanāṃ vakṣa etad vṛṣaḥ saḥ
bām̐huścāyaṃ sa punaracalo vakrametajjagat tad
bālesso'yaṃ sa tu viṣadharaḥ setyabhūd vismitāntaḥ

1.9

udyadrāmaṃ padakamalayorunnataṃ śroṇibimbe
madhye klāntaṃ valiṣu taralaṃ nābhigarte nimagnam
vyāptaṃ vakṣasyadhikavipule vaktrapadme prasannaṃ
tatsārūpyaṃ praṇatajanavat prāpa netraṃ taruṇyāḥ

1.10

dṛṣṭe dṛṣṭe nayanasubhage nandagopasya sūnau
gāḍhārūḍhapraṇayavivaśā gopakanyā tadānīm
mandaṃ mandaṃ madanaviśikhairantarantaḥ praviṣṭairbhūyobhūyaḥ kṣubhitahṛdayā bhāvabhedaṃ prapede

1.11

srastau bandhaud vasanacikurau na hyaśakronni baddhuṃ
naivāvindad valayaraśanāhāramañjīramokṣam
ākraṣṭu sā nayanamanasī nālamasminnimagne
nāṅge'pyāsīdahamiti mametyevamasyāḥ pratītiḥ

1.12

mā viśleṣo'stviti sahacaraṃ cetasā kiṃ praviṣṭā
dhyānārūḍhā kimuta kimiyaṃ mūrcchitā kiṃ niruddhā
kiṃ vā suptā kimu vilikhitā ve'ta śaṅkāṃ diśantī
saṃstabdhāṅgī sapadi sutanuḥ sālabhañjīva tasthau

1.13

siktā svedaiḥ' śvasitataraḷā prasphuratpallavoṣṭhī
jṛmbhārambhastavakitakucā jātaromāṅkuraśrīḥ
vrīḍānamrā vikasitamukhī mīlitākṣidvirephā
vallīvāsīdupavanatale mādhave vīkṣyamāṇe

1.14

sadyaḥ pakvaṃ sucaritaphalaṃ suprabhātaṃ dinaṃ me
vāmaṃ netra sphurati bahuśaścittamāste prasannam
kūjantyete śravaṇasubhagaṃ pakṣiṇo dakṣabhāge
prāyeṇāsmān vidhirabhimataṃ prāpayedityamaṃsta

1.15

niścityāntaḥ kathamapi cirādatra kartavyamarthaṃ
bhaktivyājādavanatatanuḥ pādamūle murāreḥ
vāmākṣī tatkṣaṇamatha cata vikṣipantī prasūnaṃ
prāptā sadyaḥ smaraparavaśā paṅkajākṣasya pārśvam

1.16

vaidagdhīnāṃ sa khalu vasatiḥ phullakalhārahṛdyaiḥ
premārṭraiḥ praṇayavivaśāṃ bhūpayannakṣipātaiḥ
vācā mandasmitamadhurayā mādhavo mañjuvāṇīṃ
svairālāpaiściramaramayat sādaraṃ kātarākṣīm

1.17

puṣpairebhiściramapacitairbhūyasā sambhṛtāṃ te
kānte! śrānti parihara latāmaṇḍape'smin viśāle
kā tvaṃ brūyāḥ kimiha vipine kasya vā vallabhāsītyevaṃprāyaiḥ praṇayavacanaḥ sve vaśe tāṃ cakāra

1.18

kanyāṃ viddhi vrajakulabhavāṃ kānta! māṃ bhāvanākhyāṃ
yaṣṭuṃ devaṃ rucitavaradaṃ kāmamārāmamāptām
āvirbhūtastvamapi bhagavannānmayone'ntarātman!
mathnan pañcāyudha jhaṭiti māṃ manmathetyenamūce

1.19

hāsālāpapraṇayakalahaiḥ prekṣaṇāliṅganādyaiḥ
svecchābhogaiḥ svarasamadhurāṃ māninīṃ mānayitvā
bhāvaṃ jñātuṃ jagati subhagā sāhameketi jātaṃ
mānaṃ cāsyā dalayitumatho mādhavo'yaṃ tiro'gāt

1.20

hā hā kānta priyasahacara prāṇanāthetyanāthā
vikṣipyākṣidvitayamalsā dikṣu nirlakṣyameva
rodaṃrodaṃ ramaṇa ramaṇetyāhvayantī samastaṃ
tatrāpaśyaccaramacaramapyaṅganā kṛṣṇameva

1.21

kiṃsvit svapnaḥ kimuta manaso vibhramo'thendrajālaḥ
kiṃ vā māyā kimu śaṃbhudhṛtaḥ kṛṣṇarūpaiva sṛṣṭaḥ
asmadbhāgyaṃ pariṇatamatho sarvataḥ kṛṣṇarūpaṃ
mugdhā mūrcchā muhuriti gatā vañcitā mādhavena

1.22

ālokyāntaḥ paramapuruṣaṃ mīlitākṣī tadā sā
mā gaccha tvaṃ punarapi śaṭhetyañjasā tarjayantī
yadganmātā hṛdayakamale karṇikolūkhale taṃ
bandhacchede nipuṇamabalā premadāmnā babandha

1.23

krānta! svairaṃ vihara suciraṃ pūtanāyāḥ stanānte
kaṇṭhāśleṣaṃ kuru bakatṛṇāvartavatsāsurāṇām
keśagrāhaṃ viracaya punaḥ keśinaḥ keśava tvaṃ
mugdhā muñcetyalapadabalā mādhave svapnadṛṣṭe

1.24

āḷīvargairdruttamupagatairañjasā bodhayitvā
kiṃ te jātaṃ sumukhi kathayetyākulaiḥ pṛcchyamānā
pratyācaṣṭa priyatamakṛtaṃ taccaritraṃ vicitraṃ
vrīḷāṃ muktvā vivaśahṛdayā gadgadotsannakaṇṭhī

1.25

ākṛṣyādau madhuramuralīnādamantreṇa cittaṃ
rūpaṃ siddhāñjanamiva vaśīkāri me darśayitvā
ādyaḥ siddho nijakuhanayā mohayāmāsa mugdhāṃ
vidyudvallīvilasitamidaṃ viklabā kiṃ bravīmi

1.26

eko'pyāsīt suranaracarasthāvarādyātmabhedaiḥ
vyāptaḥ so'ntarbahirapi sahasrākṣiśīrṣāṅghribāhuḥ
vyaktāvyaktaṃ guṇamahadahaṅkārabhūtendriyādyaṃ
sthūlaṃ sūkṣmaṃ jagadidamaṃtho darśayāmāsa dehe

1.27

brahmā bhūtvā bhuvanamasṛjad diṅmukho vedagarbho
vaikuṇṭhaḥ saṃstadavanamadhāt sevyadivyāvatāraiḥ
nīlagrīvaḥ sapunarabhavannetranirdagdhaviśvaḥ
kiṃ kiṃ nābhūt sa khalu vimalaḥ santatānandarūpaḥ

1.28

tadbhūmānaṃ kathayitumalaṃ naiva vācāṃ vilāso
dhyātuṃ cātho vividhaviṣayābhogapāriplavā dhīḥ
draṣṭuṃ dṛṣṭiściramavayave tatra tatra bhramantī
sā ced bhūyādanubhavakalā śakyate jñātumenam

1.29

mandākinyāṃ kṛtaviharaṇo māmupaślokya pūrvaṃ
divyairmālyābharaṇavaṃsanālepanairmaṇḍayitvā
aindrairbhogairayama ramayannandanodyānamadhye
nānābhogairdivi bhuvi tathā nāgaloke ca dīrgham

1.30

saṅge saṅge mṛdunakhapadaṃ lekhayitvā likhitvā
madhye madhye madhuramadhuraṃ pāyayitvā ca pītvā
āliṅgyāliṅganaparavaśā nityathārdhoktimadhye
smāraṃ smāraṃ suratacaritaṃ tatra mūrcchāmagacchat

1.31

kṛtvā sakhyaḥ kimapi śiśiraṃ maṇḍapaṃ candrakāntairjyotsnāsaṅgairdrutajalakaṇaspardhimuktāvalambam
tāṃ saṃviṣṭāṃ navakisalayaiḥ kalpite tatra talpe
śekurnāśvāmayitumalamā hanta śaityopacāraiḥ

1.32

jajvālāntarvisakisalayairvījitāyāḥ smarāgniḥ
tasyaivāsyā vapuṣi nihitaṃ jātamidhmaṃ mṛṇālam
lepaḥ paṅkairimajalalavamyardabhiścandanānāṃ
tigmāṅgāropari pariṇamattaptabhasmopamo'bhūt

1.33

āśvāsārthaṃ tadanu sutanorvaktumārebhire'syāḥ
sakhyastasya prakṛtigahanaṃ puṇyakīrteścaritram
mugdhe muñca kṣaṇikasuhṛdi premabandhaṃ tvamasmin
yaṃ nādrākṣīcciramupaniṣadyoṣidanviṣya gūḍham

1.34

so'yaṃ kṛṣṇaḥ sakhi! badarikāmetya nārāyaṇātmā
yogārūḍho niyaṃtakaraṇaścālito nāpsarobhiḥ
ūrostābhyo'pyadhikalalitāmurvaśīṃ nirmame yo
mugdhe! buddhiṃ bhramayasi sudhā muktasaṅge mukunde

1.35

rāmo bhūtvā raṇabhuvi purā rāvaṇaṃ dārayitvā
pretyānītāṃ prakṛtiluṭalaḥ kiṃvidantīṃ pramāṇya
agnau śuddhāmakhilajananīṃ jānakīṃ yastvamuñcannindye tasmin ramayasi mano nirghṛṇe hanta kṛṣṇe

1.36

nikṣipyāṅke nijamatha kucaṃ pāyayantīṃ svadhātrīṃ
vyālumpantīṃ vrajakulavadhūvargasaubhāgyagarvam
prāṇairhīnāmakṛta purā pūtanāṃ yastu bālye
krūre tasmin kimiti kuruṣe keśave snehapāśam

1.37

sā pratyūce sarasavacanā sāpahāsaṃ sakhostāḥ
lakṣmīryasya sphurati hṛdaye vītarāgaḥ kathaṃ saḥ
yallābhārthaṃ jaladhimathane prastute taṃ gariṣṭhaṃ
pṛṣṭhe māyākamaṭhavapuṣā mandarādriṃ dadhāra

1.38

patnī yasyāḥ pratikṛtirabhūdasya tatrāśvamedhe
rāmo'muñcajjanakatanayāmekadāravratasthaḥ
sītāsneho yadi na viditaḥ setumaikṣadhvamabdhau
yasmin dṛṣṭe na bhavati punargarbhavāso jananyāḥ

1.39

tanme cittaṃ madayati muhuḥ satyamālocyamāne
pātuṃ bālānadayamadhayat pūtanāsūnasau yat
kṛṣṇaṃ vaktuṃ kṣaṇikasuhṛdaṃ kaiḥ sadā me hṛdisthaṃ
brūdhvaṃ buddhaiḥ sunigamarahaḥ samyagadhyāpitaṃ vaḥ

1.40

saṅgastyaktaḥ svajanaviṣaye yasya saṅgāya so'yaṃ
sakhyaścintāmaya iha puraḥ sarvato viṣṇurāste
ānandātmā ramayati parapremabhārāspado māmitthaṃ paśyatyupaniṣadamuṃ maidvadanviṣya gūḍham

1.41

āste sākaṃ svapiti hasati krīḍati snāti bhuṅkte
yadyat kuryāmayamapi tadā tattadaṅgīkaroti
sarvāvasthāsvapi vitanute sāhacaryaṃ sameto
naivāsaktāṃ virahayati māṃ nācaratyapriyaṃ vā

1.42

nainaṃ lakṣmīrśayati na bhūḥ naiva gopyo madanyā
na vyāpāraṃ racayati mahībhāranāśāya kiṃ vā
gobhiḥ sākaṃ viharati punarne kṣaṇaṃ madviyukto
māmevāsāmabhimukhagatāmīkṣate sarvadāpi

1.43

ādāyāsau vasanamadhunā snānakāle madīyaṃ
kundārūḍhaḥ parihasati māṃ paśyatāgre mukundaḥ
mugdhā baddhāñjaliriti puraḥ kṛṣṇamākāśalakṣaṃ
sā paśyantyāḥ sakhipariṣadaḥ kṣaumamenaṃ yayāce

1.44

mā māṃ siñca priyatama cirasnānasañjātaśaityāṃ
tvaṃ cātyantaplavanataralo lakṣyase velladaṅgaḥ
śvāsān dīrghāñ visṛjasi muhuḥ kānta! rohāva tīraṃ
seti svāntarjvalitamadanā mattakāśinyaśaṃsat

1.45

śrutvā nādaṃ śravaṇasubhagaṃ mattapuṃskokilānāṃ
kṛṣṇo māmāhvayati madhuraṃ ślakṣṇayāsau gireti
sā viśliṣyadvalayadaśanānūpurāgre sakhīnāṃ
rodhaṃ rodhaṃ cikuravasane muktalajjā cacāla

1.46

śākhābāhān śikharavilasatpuṣpacakrābhirāmānuccaiḥ kūjacchukakulakalālāpavaṃśīninādān
ślakṣṇasnigdhairnayanasubhagaiḥ śyāmalāṅgān palāśairvṛkṣān lakṣmīsahacaradhiyā vihvalākṣī dadarśa

1.47

lakṣm‍yāvāsā lalitavanamālopagūḍhopakaṇṭhā
naddvāraśīrṣe naṭanagalitaiḥ kekināṃ piñchabhāraiḥ
vaṃśaiḥ kṣuṇṇairmṛdulapavanāpūryamāṇairnadadbhistanvīṃ śailāstara lahṛdayāṃ harṣayāmāsuragre

1.48

śyāmacchāyāruciramamalairbhūṣitaṃ ratnajālairaurvajvālākapiśavasanaṃ vyāptadik‍cakravālam
sattvairantaḥ kila vilasitairviśvarūpaṃ dadhānaṃ
pārāvāraṃ paramapuruṣotprekṣayā sā prapede

1.49

kāntārāntaḥ kaluṣahṛdayā kāntamanviṣya yāntī
yūthabhraśyattaruṇahariṇīprekṣaṇā sā tadānīm
vācāṃ gumphairadhikamadhurairlakṣaśūnyaiḥ sadainyaṃ
nissambandhaṃ vyalapadaśanairañjanānañjataptā

1.50

dhanyāsi tvaṃ sakhi muralike! tuṅgavaṃśaprasūtā
viṣṇoḥ pāṇigrahaṇavidhinā prāptasaubhāgyagarvā
paśyantīnāmapi ca purato vallavīnāṃ prakāmaṃ
pāyaṃ pāyaṃ pibasi madhuraṃ tasya bimbādharoṣṭham

1.51

mādhvīpūrṇā muravijayino mālikā vaijayantī
lakṣmyā sākaṃ lasatu hṛdaye puṣpavatyapyajasram
yastāṃ dhatte bahalarajasaṃ vītalajjaṃ dhigenaṃ
kāmāndhānāṃ capalamanasāṃ nirvivekaṃ hi cittam

1.52

kārśyaṃ dhatse vapuṣi dinaśo bhūyasā pāṇḍurāṅgī
na vyāpāraṃ kimapi kuruṣe dussaho'yaṃ tavoṣmā
tvatsaṃsarge bisakisalayā mlānimānaṃ bhajante
kiṃ kṛṣṇena tvamapi laḷite! vañcitā candralekhe!

1.53

kāntāre'smin gamayasi niśāṃ nityamekākinī tvaṃ
satyaṃ brūhi priyasakhi! mama tvatsamānavratāyāḥ
kasmāddhetorvyasanahṛdayā krauñcike! krośasītthaṃ
cintāmasmin viracayasi kiṃ cittacore kiśore

1.54

pūrṇaṃ bhāgyaṃ baki sakhi! rahastīramāsādya nadyā
dhyāyantyāste paramapuruṣasyādyamatrāvatāram
maunagranthirnahi viramate pāṇḍarībhūtagātryāḥ
kiṃ vā kurvaḥ kitavacaritaṃ mānayantyau vanānte

1.55

mā tvaṃ bhṛṅga! spṛśa padamidaṃ mat sapatnījanānāṃ
kaṇṭhāśleṣe kucavilulitaiḥ kuṅkumaiḥ paṅkilāsyaḥ
bibhranmālāmukhavigaḷitāṃ dhūlimasyaiva yogyāṃ
dūre sthitvā kathaya vacanaṃ dūtakṛtye sthitaścet

1.56

sallāpārthaṃ mama kaḷapadāṃ karṇapīyūṣadhārāṃ
lakṣmībhartuḥ kathayasi kathāṃ śārike! svāgataṃ te
ehyehyasmadbhavanavalabhīṃ tatra sambhāvyase tvaṃ
samyakpakkaruṇadhavaḷairdāḍimībījapūraiḥ

1.57

vaṃśīnādaistava viracayan saumya saṅgītasakhyaṃ
dhūrto nṛttabhramaṇagaḷitaṃ barhamādātukāmaḥ
āpīḍārthaṃ kimutai gatavānantikaṃ te kalāpin!
mahyaṃ brūyā madhuraninadairmeghavarṇo mukundaḥ

1.58

cañcvau bibhrad mama tanugataṃ mlānametanmṛṇāḷaṃ
dautyaṃ kartuṃ mayi karuṇayā sajjase cenmarāḷa!
tūṣṇīṃbhūto vinatavadanastiṣṭha viṣṇoḥ purastāt
pāṇḍuste'ṅgaṃ prathayitumalaṃ manmanaḥkheda‌masmai

1.59

itthaṃ tiryagjanamapi śucā drāvayantīṃ nitāntaṃ
tāmākāśapraṇihitabhujāṃ tatsamāliṅgitkām
smṛtvā smṛtvā raॅmaṇamaniśaṃ kṛṣṇa kṛṣṇetyuśantīṃ
pratyācakhyuḥ sajalinayanāḥ pārśvamāgatya sakhyaḥ

1.60

mā vyāmuhya dyumaṇirucele cakrapāṇerna cakraṃ
bimbaḥ so'yaṃ sumukhi śaśino na tvasau pāñcajanyaḥ
eṣā sandhyājaladapaṭalī naiva pītāmbaraśrīrākāśo'yaṃ na tu muraripormecakā mūrtireṣā

1.61

bāle! bālātaparuciriyaṃ no haridrādukūlaṃ
dhārā dhātoḥ sphurati na punaḥ kaustubhābhāprarohaḥ
eṣā mugdhe! navatamatamālāvalī naiva kāntiḥ
śailaḥ so'yaṃ taralinayane naiva lakṣmīnikāsaḥ

1.62

mugdhāmenāṃ na khalu dayase nātha! nārāyaṇa! tvaṃ
sā te kāste kathaya karuṇā śrīgajendrasya mokṣe
āruhyośu prajaṃvagaruḍaskandhamādāya cakraṃ
yāto lakṣmyā saha ca sarasīṃ yadṛśe vartamānaḥ

1.63

asyāṃ kāñcid racaya karuṇāṃ tāvakīṃ viśvamūrte!
yatsaṃsrleṣād viracitamahānārasiṃhākṛtistvam
bhittvā stambhaṃ jhaṭiti yugapat taddhiraṇyasya vakṣaḥ
prahlādasya praṇayamadhikaṃ mānayan prādurāsīḥ

1.65

uddhartuṃ naḥ priyasahacarīmādhisindhau nimagnāṃ
naivodyuṅkṣe kimiti nikhilatrāṇadattakṣaṇo'pi
kṣoṇīmetāṃ pralayajaladhau gāḍhamagnāṃ purā yo
daṃṣṭrāgreṇa drutamamudadharaḥ krīḍayā kroḍarūpī
bhūtvā yo'gre bhṛgukulapatirmāturārtasvarāyāḥ
śrutvākrośaṃ patinidhanataḥ tāḍayantyāḥ stanau svau
bibhrat tīkṣṇaṃ paraśumakarodvīra niḥkṣātriyāṃ kṣmāṃ
sa tvaṃ sakhyai kuru tava kṛpāmehi kṛṣṇa! prasīda

1.66

tāsāṃ vākyairdviguṇitapatipremasamrrāntacittā
sā tarjanyā kisalayarucā vikṣipantī tadordhvam
āyātyeṣa priya iha puraḥ paśyatākāśamārgaṃ
bālā paścāditi sahacarīḥ pratyuvāca prahṛṣṭā

1.67

vidyudvallīvalayavitatau jātapītāmbarāśā
barhāpīḍaṃ sutanurabhisandhāya māhendracāpam
matvā sākṣāt paramapuruṣaṃ māninī kāḷameghaṃ
yāthātathye tadanu vidite sā salajjā ruroda

1.68

paścādūce priyasakhi! kutaḥ krandase muktakaṇṭhaṃ
kiṃ te kāntiṃ kathaya kitavo meghamāle! mumorṣe
gāḍhotkaṇṭhākulitahṛdayā bāṣpadhārāsahasraiḥ
kṣoṇīṃ siñcasyanukalamaho dustyajo niḥspṛho'sau