Harikeli 10
Harikeli 10
- Language
- Sanskrit
Contents
10.1
ṣaṣṭhasargaḥ
atha niyujya kadāpi śiśūnasūniva paśūnupacārayituṃ cirāt
dhṛtamanā yamunāpulināṅgaṇe'ramata rāmasakhā jagatāṃ patiḥ
10.2
aśanapānajalaplavadhāvanairdhvanitakambukutūhalakelibhiḥ1
savayasāṃ nivahairviharannayaṃ dinakṛto'pi gatiṃ gagane'ruṇat
10.3
sarasaghāsavaśādatidūragāstadanu gāḥ sahasā sahitānugāḥ
vividiṣurvalamasya tiro'karod bhuvanaśilpaśatavyasanī vidhiḥ
10.4
nihitagopitagopatigokulaṃ kimapi bhūdharakandaramandiram
pihitanirgamanādhvamahopalairaparagokulameva sa nirmame
10.5
atha vilokya bhayena viṣīdato nijasakhīnitivācamuvāca saḥ
jahita bhītimalaṃ paridevitairviharateha sukhena sakhivrajāḥ
10.6
ayamahaṃ mahimātiśayāśraye nikhiladurgamaye'pi mahīdhare
kvacana vā parato'pi tirohitā janahitāya gaveṣayitāsmi gāḥ
10.7
iti nigadya gadādharakesarī giribhuvi praviveśa niraṅkuśaḥ
bhavati sāhasalāsamānaso vipadi ko na paraṃ sati gograhe
10.8
girivane guruṇi grahilo'tha gāściramamṛgyata gopaguṇākṛtiḥ
2paramapuṇyatamo vidhineritā jalanidhau jhaṣaveṣa iva prabhuḥ
10.9
anupalabhya paśūn paśupāśabhit3 sarasi śailavane'tha yatastataḥ
vidhikṛtaṃ nikṛtaṃ tadavetavān4 sakalahṛdvasateḥ kimagocaram
10.10
apaśucaḥ paśupālakuṭumbināṃ racayituñca viriñcikutūhalam
sakalavatsapavatsavapurdharo dvayamabhūt svayameva jaganmayaḥ
10.11
tanuvayaḥparimāṇaguṇākṛtiprakṛtibhirna bhidāmupajagmivān
abhinavo'pi bhavan sa purātanādvikarā iva nityamudittvarāḥ
10.12
sati bale'pi sa nānayadūrkṣakān kamalayonikutūhalakāraṇāt
prakṛtisiddhamidaṃ hi mahīyasāṃ parahitācaraṇaṃ vyasane'pi yat
10.13
iti vihṛtya vane paśupālakaiḥ sa paśubhiḥ sahito nijamūrttibhiḥ
vrajamupāgamadeṣa dinātyaye viśati hi prakṛtiṃ puruṣo guṇaiḥ
10.14
nijanijaṃ gṛhamīśaniveśitāsta iha mātṛgaṇairupalālitāḥ
kṛtakatāsvapi janmasamanvayaṃ vyatigatāḥ sma paraṃ vyatibibhrate
10.15
na jananī na suto na ca vā⁵ paraḥ kṛtimamāmavagantumalaṃ hareḥ
abhavadasya jagadvidhiśilpinastadapi śilpamanalpataraṃ yataḥ
10.16
kṛtakavatsapavatsagaṇairiti⁶ prakṛtapūruṣavat puruṣottamaḥ
vyavaharad vrajavāsivimohanairagamayat samayaṃ samayāpitam
10.17
atha kadāpi caradgirimūrdhani drutamadhāvata dhainukamuddhatam⁷
samavalokya⁸ śiśūnupagokulaṃ praṇayavāridhivīcipariplutam
10.18
drutamapatyamupetya⁹ nijaṃ nijaṃ paśugaṇaḥ praṇayādhikalālanaiḥ
vidhuriva vyuṣitaṃ kumudavrajaṃ vrajamahopavane samanandayat
10.19
atha viriñcirudañcitavismayaḥ sapadi kṛṣṇasamīpamupāgamat
nijagṛhādagṛhītamanaḥsthitiḥ kalitagokula ākalayanniti 10
10.20
paśukulaṃ pihitaṃ nihitaṃ mayā girivane vasati sma tathaiva tat
tadanurūpaguṇākṛticeṣṭitāḥ punaraho ka ime samutsthitāḥ
10.21
kataradatra mṛṣā na mṛṣā kiyat tadavagantumahaṃ na kila kṣamaḥ
apaśureva paśurvihito'nayā paramayā pihito harimāyayā
10.22
vanajanīratuṇābhyavahāriṇaḥ prabhuniyogabhṛto bhṛtakā iva
na paśavaḥ paśavaḥ paśavo vayaṃ vyavasitā yadamuṣya viḍambane
10.23
itara eva tiraskriyatetarāṃ paravilambanayānamahāmahāḥ
malinayatyuditā dinadhūmarī divasameva paraṃ na dineśvaram
10.24
iti vicārapare parameṣṭhini svaracitānucitādupatāpini
surahitaprahito nijamāyitājavanikāmudavāsayadacyutaḥ
10.25
vidhirathoditadivyavilocano dadṛśivān diśi diśyavatasthuṣaḥ
sapadi vatsapavatsagaṇānalaṃ viharato harivigrahadhāriṇaḥ
10.26
vidhṛtagairikagauravarāmbarān rathapadāmbujakambugadākarān
kumudagucchakarambitaśākhino 11 navatamālatarūniva saṅgatān
10.27
nikhilavedapurāṇatadaṅgarūpanutān kṛtarūpaparigrahaiḥ12
parivṛtānaṇimādivibhūtibhiḥ13 śatamukhapravarairupasevitān
10.28
sphuṭamudīkṣya tadamburuhāsanaḥ sanakamukhyamunipravarastutam
puruṣameva nunāva purātanaṃ tanayatopagataṃ vrajavāsinaḥ
10.29
jaya jayājitanirjitadānavā'bhinavamānavadevagaṇāvana
tava padādya sadā mama bho namaḥ punaramuṣya viśiṣya kṛtāgasaḥ
10.30
tava taraṅgitayā bhavasāgare'nucitamāracaya̍ vata māyayā
hatamatirna hi dūṣaṇamatra me na bibhṛte 14 bhṛtakaḥ prabhuvaśyatām
10.31
tribhuvanībhavanasthapatiḥ patistvamasi deva pare tava sevakāḥ
śrutibhirapyata eva nigadyase nikhilapūjyatamaḥ puruṣottamaḥ
10.32
iti bahustutibhiḥ praṇipatya taṃ kamalayoniragānninaviṣṭapam
15harirato'pahṛtānanayat paśūn sa kṛtakānapi tānudavāsayat
10.33
jaladamaṇḍalamaṇḍitadiṅmukho mukharamattamayūragaṇastataḥ
stanitabhīrusabhartṛkabhāvinīrasamayaḥ16 samayaḥ samupāgataḥ
10.34
virahiyauvanabādhanasādhane samatayā ṛtunaiva nideśitā
anudinaṃ vavṛdhe ghanamaṇḍale mukharatā kharatā saritāṃ raye
10.35
sahasahasraguṇā gaganālaye grahagaṇā gilitā iva nīradaiḥ
na babhire samayasya viparyayādupacito'pacito bhavati dhruvam
10.36
viyati vāridarājivirājite pratiharit sarasāṃ saritāmapi
adhikamaidhata jīvanamityadaḥ paramahīyata vartma kayoṣitām
10.37
sphuṭapayodharabhārabhṛto diśaḥ samabhavan sarito'pi rajasvalāḥ
iti kimu trapayā kamalāpatirvidhuravī nayane samamīlayat
10.38
kva dinakṛt kva dinaṃ kva niśākaro jagati nāma niśaiva tamomayī
iti vicintya vicukruśurākulaṃ jhaṭiti jhaṅkṛtibhiḥkimu jhillikāḥ
10.39
upavane śikhimaṇḍalalabelledtāṇḍavaṃ ratigṛhañca sakhībhiranujjhitam¹⁷
ghatatatiśca ghanādhvagayoṣitāmatanutātanutāpamaharniśam
10.40
atanutāpabhṛtaḥ kusumākarapraṇayino virahād gaganaśriyaḥ
urasi kiṃ nihitā haridālibhirjaladanīlasarojadalāvaliḥ
10.41
stana iva stanayitnumṛtuśriyau militaṣaṭpadacūcukamuccakaiḥ
kanakakandukarociradhānna kiṃ navakadambakadambakamunmadam
10.42
vikacaketakakesarajaṃ rajo ratipaterjagatījayayāyinaḥ
navarathena varūthavisarpaṇādupavane¹⁸ pavanena vicikṣipe
10.43
jaladharadhvanibhiḥ śrutisaṅgatairanunayairiva saṅgamitā balāt
asukhayat priyamaṅkaparigrahānnavatamā vata mānavatī vadhūḥ
10.43.p1
acirarocirudañcitarociṣāmurucamatkṛtibhiḥ sapadi priyaiḥ
sahacarīva ciraṃ samayojayad varavadhūravadhūtamanasvitāḥ
10.43.p2
cumbakam
10.45
dinamaṇau muṣite ghanamālayā ghanatame timire madhupāyinām
kamalakairavakānanasambhramaḥ kramakṛto divasaṃ niśamādiśat
10.46
atha satāmiha sarvasamṛddhimānaparihārya ito'nvayasaṃbhavaḥ
vividhaśilpavidhirvrajavāsināṃ pravavṛte paramindramaho19 mahān
10.47
sarasabhojanapānaparaṣkṛtīḥ kṛtakaśilpakalāḥ sakalā janāḥ
vyaracayannacireṇa paraśśatāḥ20 śatamakhaṃ tamakhaṇḍitamarhitum
10.48
sa nijagāda nijānajanirjano21 jahita jambhajito yajanaṃ janāḥ
vayamamī paśupālanavṛttayo giricarā girimeva yajāmahe
10.49
śatamakhasya na kasyacidīkṣaṇaṃ tadavanaṃ ca kutaḥ pariśaṅkyatām
dṛgupanītamavaita sadanyathā tvadhigamaṃ dhigamañjumasaṅgatam
10.50
bhavati yasya hi yaḥ paripālakaḥ sphuṭataraṃ tadupekṣaṇamakṣamam
vihitayā hitayā vidhayānayā 22nigamato'gamato yajatottamāḥ 23
10.50.p1
dhavalavastuvibhūṣaṇabhūṣitā vividhakhānasupānasamanvitāḥ24
surabhivardhanamīśanivedittā vrajajanā yajanāya samāgatāḥ
10.50.p2
cumbakam
10.52
harigireti gireryajanaṃ janā vidadhire paśuvardhanasaṃsthitāḥ
natiparikramavastusamarpaṇaiḥ kva mahatāmahatā25 na hi śāsanā
10.53
atha jagāma ruṣaṃ nagapakṣabhit kṣubhitahṛt sa makhakṣatikāriṣu
paribhavācarite ka iva prabhuḥ parijane'rijane 26 bhavati kṣamī
10.54
aśiṣadeṣa ruṣā'tha payomucaḥ pralayakālaghaṭāghaṭanāpaṭūn
haragaṇā iva dakṣamakhe madotkaṭataṭare'ṭata re paśupavraje
10.55
vrajamariṣuriti prabhuśāsanānnirasanād yajanāt paśujīvinām
avasitau jagatāmatidāruṇāḥ pariṇatā iva pāpagaṇā ghanāḥ
10.56
vavṛṣureṣu mahāraṇadhārayā bahalayā pralayāya vapuṣmatām
urutarastanitāḥ stanayitnavaḥ sakarakaṃ karakampakaraṃ payaḥ
10.57
aśanipātaparāhatacetanaṃ stanitabhīṣitabālavadhūjanam27
ghanacaye ghanavarṣiṇi gokulaṃ sakalameva babhūva samākulam
10.58
kva jananī kva pitā kva śiśuḥ 28priyetyanadhigamya tamopahatendriyāḥ
jaladajālakarālamakālajaṃ pralayakālamamaṃsata mānavāḥ
10.59
vrajajanāḥ karuṇākalanādinaḥ 29 prabalavṛṣṭivaśādavasādinaḥ
śiśiracaṇḍasamīrasamīraṇādaśaraṇāḥ 30 śaraṇāya hariṃ yayuḥ
10.60
utkhāya31 bhūmitalataḥ svamivātapatram
trāṇāya satvaritamuttrasatāṃ janānām
ekena pāṇikamalena dināni sapta
govardhanaṃ girivaraṃ gagane dadhāra
10.61
varṣatrasadvrajanivāsijanāvanāya
chatrīkṛtena giriṇā hariṇā haṭhena
sā vāritavyavasitiḥ pratikṛtyayaiva
kṛtyā 32 jagāma jaladāvalirindrameva
10.62
iti viramite33 dhārāsāre ghane ghanamaṇḍale
gatavati girau gāḍhaṃ govardhane dharaṇau dhṛte
aja iva jagat samvartānte34 nitāntamanoharam
vrajamapi janāvāsaṃ devaḥ punareva sa nirmame
10.63
pitā yasyānvīkṣāmbudhivahalane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā jayamatiriti śrībhavānīda vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye'tibhavye' -
gamat sargo durgātmajamukhagatāmeṣa saṃkhyāṃ dadhānaḥ