Pramāṇa · Search · About · API

Harikeli 10

Harikeli 10

Language
Sanskrit

Contents

10.1

ṣaṣṭhasargaḥ
atha niyujya kadāpi śiśūnasūniva paśūnupacārayituṃ cirāt
dhṛtamanā yamunāpulināṅgaṇe'ramata rāmasakhā jagatāṃ patiḥ

10.2

aśanapānajalaplavadhāvanairdhvanitakambukutūhalakelibhiḥ1
savayasāṃ nivahairviharannayaṃ dinakṛto'pi gatiṃ gagane'ruṇat

10.3

sarasaghāsavaśādatidūragāstadanu gāḥ sahasā sahitānugāḥ
vividiṣurvalamasya tiro'karod bhuvanaśilpaśatavyasanī vidhiḥ

10.4

nihitagopitagopatigokulaṃ kimapi bhūdharakandaramandiram
pihitanirgamanādhvamahopalairaparagokulameva sa nirmame

10.5

atha vilokya bhayena viṣīdato nijasakhīnitivācamuvāca saḥ
jahita bhītimalaṃ paridevitairviharateha sukhena sakhivrajāḥ

10.6

ayamahaṃ mahimātiśayāśraye nikhiladurgamaye'pi mahīdhare
kvacana vā parato'pi tirohitā janahitāya gaveṣayitāsmi gāḥ

10.7

iti nigadya gadādharakesarī giribhuvi praviveśa niraṅkuśaḥ
bhavati sāhasalāsamānaso vipadi ko na paraṃ sati gograhe

10.8

girivane guruṇi grahilo'tha gāściramamṛgyata gopaguṇākṛtiḥ
2paramapuṇyatamo vidhineritā jalanidhau jhaṣaveṣa iva prabhuḥ

10.9

anupalabhya paśūn paśupāśabhit3 sarasi śailavane'tha yatastataḥ
vidhikṛtaṃ nikṛtaṃ tadavetavān4 sakalahṛdvasateḥ kimagocaram

10.10

apaśucaḥ paśupālakuṭumbināṃ racayituñca viriñcikutūhalam
sakalavatsapavatsavapurdharo dvayamabhūt svayameva jaganmayaḥ

10.11

tanuvayaḥparimāṇaguṇākṛtiprakṛtibhirna bhidāmupajagmivān
abhinavo'pi bhavan sa purātanādvikarā iva nityamudittvarāḥ

10.12

sati bale'pi sa nānayadūrkṣakān kamalayonikutūhalakāraṇāt
prakṛtisiddhamidaṃ hi mahīyasāṃ parahitācaraṇaṃ vyasane'pi yat

10.13

iti vihṛtya vane paśupālakaiḥ sa paśubhiḥ sahito nijamūrttibhiḥ
vrajamupāgamadeṣa dinātyaye viśati hi prakṛtiṃ puruṣo guṇaiḥ

10.14

nijanijaṃ gṛhamīśaniveśitāsta iha mātṛgaṇairupalālitāḥ
kṛtakatāsvapi janmasamanvayaṃ vyatigatāḥ sma paraṃ vyatibibhrate

10.15

na jananī na suto na ca vā⁵ paraḥ kṛtimamāmavagantumalaṃ hareḥ
abhavadasya jagadvidhiśilpinastadapi śilpamanalpataraṃ yataḥ

10.16

kṛtakavatsapavatsagaṇairiti⁶ prakṛtapūruṣavat puruṣottamaḥ
vyavaharad vrajavāsivimohanairagamayat samayaṃ samayāpitam

10.17

atha kadāpi caradgirimūrdhani drutamadhāvata dhainukamuddhatam⁷
samavalokya⁸ śiśūnupagokulaṃ praṇayavāridhivīcipariplutam

10.18

drutamapatyamupetya⁹ nijaṃ nijaṃ paśugaṇaḥ praṇayādhikalālanaiḥ
vidhuriva vyuṣitaṃ kumudavrajaṃ vrajamahopavane samanandayat

10.19

atha viriñcirudañcitavismayaḥ sapadi kṛṣṇasamīpamupāgamat
nijagṛhādagṛhītamanaḥsthitiḥ kalitagokula ākalayanniti 10

10.20

paśukulaṃ pihitaṃ nihitaṃ mayā girivane vasati sma tathaiva tat
tadanurūpaguṇākṛticeṣṭitāḥ punaraho ka ime samutsthitāḥ

10.21

kataradatra mṛṣā na mṛṣā kiyat tadavagantumahaṃ na kila kṣamaḥ
apaśureva paśurvihito'nayā paramayā pihito harimāyayā

10.22

vanajanīratuṇābhyavahāriṇaḥ prabhuniyogabhṛto bhṛtakā iva
na paśavaḥ paśavaḥ paśavo vayaṃ vyavasitā yadamuṣya viḍambane

10.23

itara eva tiraskriyatetarāṃ paravilambanayānamahāmahāḥ
malinayatyuditā dinadhūmarī divasameva paraṃ na dineśvaram

10.24

iti vicārapare parameṣṭhini svaracitānucitādupatāpini
surahitaprahito nijamāyitājavanikāmudavāsayadacyutaḥ

10.25

vidhirathoditadivyavilocano dadṛśivān diśi diśyavatasthuṣaḥ
sapadi vatsapavatsagaṇānalaṃ viharato harivigrahadhāriṇaḥ

10.26

vidhṛtagairikagauravarāmbarān rathapadāmbujakambugadākarān
kumudagucchakarambitaśākhino 11 navatamālatarūniva saṅgatān

10.27

nikhilavedapurāṇatadaṅgarūpanutān kṛtarūpaparigrahaiḥ12
parivṛtānaṇimādivibhūtibhiḥ13 śatamukhapravarairupasevitān

10.28

sphuṭamudīkṣya tadamburuhāsanaḥ sanakamukhyamunipravarastutam
puruṣameva nunāva purātanaṃ tanayatopagataṃ vrajavāsinaḥ

10.29

jaya jayājitanirjitadānavā'bhinavamānavadevagaṇāvana
tava padādya sadā mama bho namaḥ punaramuṣya viśiṣya kṛtāgasaḥ

10.30

tava taraṅgitayā bhavasāgare'nucitamāracaya̍ vata māyayā
hatamatirna hi dūṣaṇamatra me na bibhṛte 14 bhṛtakaḥ prabhuvaśyatām

10.31

tribhuvanībhavanasthapatiḥ patistvamasi deva pare tava sevakāḥ
śrutibhirapyata eva nigadyase nikhilapūjyatamaḥ puruṣottamaḥ

10.32

iti bahustutibhiḥ praṇipatya taṃ kamalayoniragānninaviṣṭapam
15harirato'pahṛtānanayat paśūn sa kṛtakānapi tānudavāsayat

10.33

jaladamaṇḍalamaṇḍitadiṅmukho mukharamattamayūragaṇastataḥ
stanitabhīrusabhartṛkabhāvinīrasamayaḥ16 samayaḥ samupāgataḥ

10.34

virahiyauvanabādhanasādhane samatayā ṛtunaiva nideśitā
anudinaṃ vavṛdhe ghanamaṇḍale mukharatā kharatā saritāṃ raye

10.35

sahasahasraguṇā gaganālaye grahagaṇā gilitā iva nīradaiḥ
na babhire samayasya viparyayādupacito'pacito bhavati dhruvam

10.36

viyati vāridarājivirājite pratiharit sarasāṃ saritāmapi
adhikamaidhata jīvanamityadaḥ paramahīyata vartma kayoṣitām

10.37

sphuṭapayodharabhārabhṛto diśaḥ samabhavan sarito'pi rajasvalāḥ
iti kimu trapayā kamalāpatirvidhuravī nayane samamīlayat

10.38

kva dinakṛt kva dinaṃ kva niśākaro jagati nāma niśaiva tamomayī
iti vicintya vicukruśurākulaṃ jhaṭiti jhaṅkṛtibhiḥkimu jhillikāḥ

10.39

upavane śikhimaṇḍalalabelledtāṇḍavaṃ ratigṛhañca sakhībhiranujjhitam¹⁷
ghatatatiśca ghanādhvagayoṣitāmatanutātanutāpamaharniśam

10.40

atanutāpabhṛtaḥ kusumākarapraṇayino virahād gaganaśriyaḥ
urasi kiṃ nihitā haridālibhirjaladanīlasarojadalāvaliḥ

10.41

stana iva stanayitnumṛtuśriyau militaṣaṭpadacūcukamuccakaiḥ
kanakakandukarociradhānna kiṃ navakadambakadambakamunmadam

10.42

vikacaketakakesarajaṃ rajo ratipaterjagatījayayāyinaḥ
navarathena varūthavisarpaṇādupavane¹⁸ pavanena vicikṣipe

10.43

jaladharadhvanibhiḥ śrutisaṅgatairanunayairiva saṅgamitā balāt
asukhayat priyamaṅkaparigrahānnavatamā vata mānavatī vadhūḥ

10.43.p1

acirarocirudañcitarociṣāmurucamatkṛtibhiḥ sapadi priyaiḥ
sahacarīva ciraṃ samayojayad varavadhūravadhūtamanasvitāḥ

10.43.p2

cumbakam

10.45

dinamaṇau muṣite ghanamālayā ghanatame timire madhupāyinām
kamalakairavakānanasambhramaḥ kramakṛto divasaṃ niśamādiśat

10.46

atha satāmiha sarvasamṛddhimānaparihārya ito'nvayasaṃbhavaḥ
vividhaśilpavidhirvrajavāsināṃ pravavṛte paramindramaho19 mahān

10.47

sarasabhojanapānaparaṣkṛtīḥ kṛtakaśilpakalāḥ sakalā janāḥ
vyaracayannacireṇa paraśśatāḥ20 śatamakhaṃ tamakhaṇḍitamarhitum

10.48

sa nijagāda nijānajanirjano21 jahita jambhajito yajanaṃ janāḥ
vayamamī paśupālanavṛttayo giricarā girimeva yajāmahe

10.49

śatamakhasya na kasyacidīkṣaṇaṃ tadavanaṃ ca kutaḥ pariśaṅkyatām
dṛgupanītamavaita sadanyathā tvadhigamaṃ dhigamañjumasaṅgatam

10.50

bhavati yasya hi yaḥ paripālakaḥ sphuṭataraṃ tadupekṣaṇamakṣamam
vihitayā hitayā vidhayānayā 22nigamato'gamato yajatottamāḥ 23

10.50.p1

dhavalavastuvibhūṣaṇabhūṣitā vividhakhānasupānasamanvitāḥ24
surabhivardhanamīśanivedittā vrajajanā yajanāya samāgatāḥ

10.50.p2

cumbakam

10.52

harigireti gireryajanaṃ janā vidadhire paśuvardhanasaṃsthitāḥ
natiparikramavastusamarpaṇaiḥ kva mahatāmahatā25 na hi śāsanā

10.53

atha jagāma ruṣaṃ nagapakṣabhit kṣubhitahṛt sa makhakṣatikāriṣu
paribhavācarite ka iva prabhuḥ parijane'rijane 26 bhavati kṣamī

10.54

aśiṣadeṣa ruṣā'tha payomucaḥ pralayakālaghaṭāghaṭanāpaṭūn
haragaṇā iva dakṣamakhe madotkaṭataṭare'ṭata re paśupavraje

10.55

vrajamariṣuriti prabhuśāsanānnirasanād yajanāt paśujīvinām
avasitau jagatāmatidāruṇāḥ pariṇatā iva pāpagaṇā ghanāḥ

10.56

vavṛṣureṣu mahāraṇadhārayā bahalayā pralayāya vapuṣmatām
urutarastanitāḥ stanayitnavaḥ sakarakaṃ karakampakaraṃ payaḥ

10.57

aśanipātaparāhatacetanaṃ stanitabhīṣitabālavadhūjanam27
ghanacaye ghanavarṣiṇi gokulaṃ sakalameva babhūva samākulam

10.58

kva jananī kva pitā kva śiśuḥ 28priyetyanadhigamya tamopahatendriyāḥ
jaladajālakarālamakālajaṃ pralayakālamamaṃsata mānavāḥ

10.59

vrajajanāḥ karuṇākalanādinaḥ 29 prabalavṛṣṭivaśādavasādinaḥ
śiśiracaṇḍasamīrasamīraṇādaśaraṇāḥ 30 śaraṇāya hariṃ yayuḥ

10.60

utkhāya31 bhūmitalataḥ svamivātapatram
trāṇāya satvaritamuttrasatāṃ janānām
ekena pāṇikamalena dināni sapta
govardhanaṃ girivaraṃ gagane dadhāra

10.61

varṣatrasadvrajanivāsijanāvanāya
chatrīkṛtena giriṇā hariṇā haṭhena
sā vāritavyavasitiḥ pratikṛtyayaiva
kṛtyā 32 jagāma jaladāvalirindrameva

10.62

iti viramite33 dhārāsāre ghane ghanamaṇḍale
gatavati girau gāḍhaṃ govardhane dharaṇau dhṛte
aja iva jagat samvartānte34 nitāntamanoharam
vrajamapi janāvāsaṃ devaḥ punareva sa nirmame

10.63

pitā yasyānvīkṣāmbudhivahalane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā jayamatiriti śrībhavānīda vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye'tibhavye' -
gamat sargo durgātmajamukhagatāmeṣa saṃkhyāṃ dadhānaḥ