Harikeli 15
Harikeli 15
- Language
- Sanskrit
15.1
ekādaśasargaḥ
priye paśya prātastanavanajapatradyutidṛśā
vasantasya krīḍābhavanamiva vṛndāvanamadaḥ
amī ratnastambhāvalaya iva rājantyabhinavacchadacchanne yasmin sakusumasamūhāḥ kṣitiruhāḥ¹
15.2
udañcadromāṇo mukulapaṭalaiḥ pallavakaram
sakhelaṃ bibhrāṇāḥ kusumitalatāmaṇḍapagatāḥ
bhṛśaṃ bhṛṅgaśreṇīsarasarasitai rāsarabhasam
rasālāḥ sālāpā vayamiva² kimete vidadhate
15.3
puraḥ prādurbhūtā madhusahacarasyaiva jagatījigīṣoḥ pañceṣoḥ pikanikaravautālikagiraḥ
puṣanto dṛśyante śubhadamapi śaṅkhadhvanimamī
samunmīlanmallīmukulamiladāsyā madhukarāḥ
15.4
madhuḥ kanyādātā parilasati gātā parabhṛtaḥ
purodhāḥ pañceṣuḥ surabhirabhito dhāvati marut
dvirephāḥ kurvāṇā iva madhukarībhiḥ pariṇayam
bhramanti pratyañcaḥ³ kusumitapalāśāliśikhinaḥ
15.5
purastāt pānthānāmalipaṭeladhūmaṃ kalayatām
palāśānāṃ puṣpeṣvajaniṣata dhūmadhvajadhiyaḥ
atha klāntāḥ svāntastaladahanasāmarthyakalanāt
amūṣāṃ yāthārthyaṃ śiva śiva ⁴dṛḍhīkurvata ime
15.6
lavaṅgīmāliṅgatyupacarati yūthīmavitatham
gatāyātairullāsayati lavalīvallimabalām
ciraṃ cumbatyelāṃ malayavanavelāsasahacaraḥ
samīro dākṣiṇyaṃ prakaṭayati kāmīva kutukaiḥ
15.7
rasālānāṃ śākhāliṣu valitānāmabhinavam
dalānāṃ pratyantarmukulakulamālokya5 muditā
bhramantī gāyantī saha madhukarībhiḥ sumadhuram
pikī ॰lampākīva prativipinameṣā viharati
15.8
nirānandaḥ kunde vikasadaravinde'pi vimukho
na vāsantīvāse rasavati vilāse na valate
latāstāstā hitvā bahu viharati tvāmahamiva
sthirapremā bhṛṅgo lavamiha lavaṅgīmupagataḥ
15.9
parāgairāsaṅgādiha vidadhate dhūmratanavo
nivāsaṃ rāsānāṃ kusumanikurambe madhukarāḥ
viyogivyāpāde phaṇimukhaśaraiḥ puṣpadhanuṣā
ruṣā kiṃ vinyastā garalaguṭikā mohaghaṭikāḥ
15.10
marandaprasvedā vipulamukulākārapulakā
nakāraṃ kurvāṇā madhukaravadhūmandarasitaiḥ
parīrabdhā gāḍhaṃ tarutaruṇakāntena taruṇī
trasantī vāsantī7 kisalayakaraṃ kampayati kim
15.11
calanmandaṃ mandaṃ harati sumanaḥsaurabhamasā -
vitikrodhāveśāt pavanamavaroddhuṃ vyavasitaḥ
paribhrāmyadbhṛṅgāvalivalayadambhena vipine
vitene pāśālīriva vipinapālī 9madhukṛtuḥ
15.12
niruddhāḥ panthānaḥ kusumaśarapāṭaccaraśarairavasthānaṃ sthāne vighaṭayati pāṭīrapavanaḥ
sphurannāke rākārajanipatikārākaradahanaḥ
kathaṅkāraṃ pāraṃ pathikajanatā yātu surabheḥ
15.13
marunmandaṃ mandaṃ vahati mativanmantharamateḥ
śaśī dīvyatyuccairupacita iva kṣoṇitilakaḥ
hasante rogārtā iva rajanayaścānudivasam
vaśāṃ kāmasyāptā rataya iva sarvā yuvatayaḥ
15.14
divi cchatraṃ cakrabhramaṇamanilaḥ puṣparajasām
imāḥ sphārāḥ dhārāḥ kanakamayadaṇḍadyutibhṛtaḥ
sphuradbhānorbimbaṃ maṇimukuṭāmañcati madhoḥ
tamaucityā satyāpaya ṛtuṣu rājānamabale
15.15
pathi klāntāḥ kāntāpariharaṇapāpena pathikāḥ
sukhāya prodañcaddukusumitaṃ kānanamitāḥ
athāmī niryātāstvaritamudayatkokilakuhūbahūbhūtairbhṛṅgadhvanibhirasipatrādiva tataḥ
15.16
sati ślāghye sādhye rasavati rasāle vikasite
vasantyāṃ vāsantyāmudayini madhūke madhumaye
saraṅgo bhṛṅgo'yaṃ rudati kila dāsyāmanugataḥ
guṇagrāhī prāyo na padamapadaṃ vā gaṇayati
15.17
parīrabdhe kānte rasavati vasante vimalayā
nabholakṣmyā divyadvidhuvadanatārātilakayā
itaḥ kopāṭopādiva navadalotkampitakarā10
najaśreṇī śoṇaṃ kurubakamiṣādakṣi kurute
15.18
saśoko'śoko'yaṃ tvadadharamayūkhena malinaiḥ
prasūnairityāptuṃ kimu kamapi tadrāgavibhavam
mithaḥ śliṣṭairebhiḥ kisalayakarairañjalikaro
varoru tvatpādābhihatimabhilaṣya sthita iva
15.19
praśokā evāmūsubhṛbhṛto'śokakalatikāḥ
saraṅgāḥ sāraṅgairiti hi gaṇikā eva gaṇikāḥ
parāgānaiṃ rāgādudayadanurāgā vanabhuvo
navoḍhāvakṣojadyutimapi kadambāni dadhate
15.20
madhu grāhaṃ grāhaṃ madhusamuditāmodamadhikam
tayā sākaṃ bhṛṅgyā11 bhramara iva vibhramya paritaḥ
bruvannevaṃ devaḥ praṇayapariṇāhena mahatā
mṛdā vṛndāṃ vṛndāvanamakhilamālokayata saḥ
15.21
atha śrāntā nāhaṃ padamapi samarthā'smi calane
prasīda prāṇeśa kṣaṇamiha niṣīda kṣititale
bruvatyāmityasyāmatimṛdughane kuñjasadane
harirhelākṛṣṭastaḍidiva tirodhānamakarot
15.22
harāvantardhānaṃ gatavati nirānandahṛdayā
karabhraśyaccintāmaṇiriva sacintā ciramabhūt
atha śvāsaṃ śvāsaṃ muhuratiśucā'saṃyatakacā
mṛdurmūlacchinnā sapadi kadalīva kṣitimagāt
15.23
tathābhūtāmetāṃ virahasamupetāṃ vidhumukhīm
sakhī kācit kṛṣṇānusaraṇasatṛṣṇā samagamat
muhurmohāpannāmasakṛdavasannāṃ smaraśaraiḥ
niṣiktāmambhobhirnavakisalayairvījitavatī
15.24
krameṇopakrāntopacaraṇavidhivyākulatarā
parāvṛttaśvāsāṃ nayanasavikāsāṃ kathamapi
vidhāyāṅke paṅkeruhakisalayākīrṇahṛdayām
uvācedaṃ vṛndāmadhivanamamandā sahacarī
15.25
na dūnāṃ dormūlaṃ vigalitadukūlaṃ kalayase
na jānīṣe muktāmapi hṛdayato hāralatikām
na dhammillān dhatse mukharucimuṣaḥ sādhu kimaho
yaśodādāmyādaḥ sakhi na iva na tvāmapi jahau
15.26
na sādhūnāṃ vrīḍā khalahasitapīḍā na hṛdaye
vayasyā mrarastāste virahaśamanī kā na ramaṇī
vidagdhāmūrdhanyā sakhi dharaṇidhanyāsi viguṇe
kathaṃ vā sānandā sakhi bhavasi nandasya tanaye
15.27
kuru prītiṃ patyau vigaṇaya nijaṃ nirmalakulam
smaraśreṇīreṇīnyani piśunānāṃ kuvacanā:12
mukunde tānande parayujativṛnde'nudivasam
tvamadyāpi krūre parihara sakhi praśrayi manaḥ
15.28
yadābhīrībhīrustarutalamupānīya rabhasāt
ahāsīttvāmekāmakalitavivekāṅkuśabharaḥ
aho te dhiṅmohaṃ sahacari cirādastu yadi vā
tṛṇāvartaprāṇapraharaṇapaṭoreva kapaṭam
15.29
tatasto kastokonmiṣitamatimandākṣamalinā
nilīnā viśleṣaṇvarajaladhimadhye madhuripoḥ
itīdaṃ jalapantī nayanajalamandīkṛtamukhī
sakhīmūce vṛndā viditaguṇavṛndā yuvatiṣu
15.30
itaḥ premābandhaḥ sakhi puruṣasāre madhuripau
khaloktiprākharyaṃ viṣaviṣamamanveti parataḥ
smaro dhanvī pṛṣṭhe kulacaritamagre'tivimalam
mano mugdhaṃ mugdhe mama kimapi kartuṃ na valate
15.31
dadāno daurbalyaṃ vapurapi dihāno jaḍatayā
vitanvāno dausthyaṃ śiva śiva daśan vṛścika iva
asādhyo mantrāṇāṃ kimaparamabādhyo rasavidām
na śakyo nirvaktuṃ harivirahajanmā paribhavaḥ
15.32
nirodhī nidrāyā ṛṇamiva samṛddhaḥ pratidinam
prabodhī pīḍānāmapariṇatammarmmavraṇa iva
vibhindan pratyaṅgaṃ jvara iva nipītaṃ viṣamiva
pramāthī13 pāpānāṃ pratinidhirayaṃ bandhuvirahaḥ
15.33
viṣavyālā mālā malayapavano dāvadahano
mṛṇālī pāśālī kusuma secret! kusuma secret! kusumitavanaṃ kālabhavanam
kṣatakṣārākārāḥ śiśiraghanasārā mama harerviyoge bādhānāmajani khanireṣā sakhi tanuḥ
15.34
vidhiṃ yāce natvā mama sakhi śarīrād vigalitam
mano yuktvā candraṃ viśatu mukhacandraṃ madhuripoḥ
yadāsādya sphītaṃ tadadharamadhuprītamadhikam
sadetanmāṃ janmāntaratanugatāmapyanusaret
15.35
bhavantyasmin dṛṣṭe bhuvanasubhagālokanakalāvilāsavyāsaṅgāt taralahṛdayā gopadayitāḥ
kathaṃ no govinde kṛtavati ratiṃ premacaturā
varārohā mohādadhivasatu kāmādhijaladhim
15.36
harantīnāṃ kāntyā jagadabhibhavantyā'kṣiviṣayam
sahasraṃ rāmāṇāṃ14 ramayati ramāvanditapadaḥ
idaṃ vidmastathyaṃ guruguṇagaṇākṛṣṭamiha me
mano muktānandaṃ tadapi hi mukundaṃ mṛgayate
15.37
vrajastrīṇāṃ ceto madhuramuralīnādamadhubhiḥ15
samāsiñcannuccaiḥ kanakakauśeyavasanaḥ
kadā naḥ kālindītaṭabhuvi bhavedakṣiviṣayo
viṣaktaḥ śṛṅgāre sakalasukhasāre harighanaḥ
15.38
sakhi svāntaṃ klāntaṃ tadadharasudhāpānatṛṣayā
parikṣīṇāḥ prāṇā ratiramaṇabāṇāgnipatanāt
bhṛśaṃ bhrāntvā vṛndāvanabhuvamamandāticapalam
na paśyāmo dāmodarajaladharaṃ kinnu karavai
15.39
karāle kāle'smin madanaśarajālena patatā
samāpanne khinne virahadahane mādṛśi jane
puraḥ preyobhāvaṃ gatavati vinā doṣamadhunā
na vaimukhyavrīḍā harihṛdayapīḍāñjanayati
15.40
amānyaṃ kaulīnyaṃ sahacari na vṛndāvanamidam
parityaktā lajjā na kisalayaśayyāparicayaḥ
varaṃ prāṇā yāntu praṇayapariṇāho na ca harau
khaloktiḥ soḍhavyā na punaratanuvyādhavihatiḥ
15.41
parityaktā nītiḥ kulavimalarītiḥ parihṛtā
kṛtāvajñā patyau gurujanagiro nāpi gaṇitāḥ
^tadaṃhaḥsaṃghānāmapagamavidhānāya sakhi me
harisnehasthāne virahadahane dehadahanam
15.42
priye dūre krūre malayapavane paṅkajavane
samantādutphulle kusumaśaramalle praharati
na hi prāṇā yānti priyasakhi viruddhe bahuvidhe
vidheyavyatyāso mayi bata vidheḥ ko'yamadhunā
15.43
iti vilapantīmetāṃ samaṃ samantādupāgatā gopyaḥ
yadukulamaṇirapi sahasā tāsāmantastamastiraścakre
15.44
atha yadukulanāthaṃ nāthamāsādya sadyaḥ
vividhavanavilāsāyāsajena śrameṇa
dharaṇivalayadhanyā gopakanyāstaṭinyāḥ
tapanaduhituretāstīramāpuḥ sametāḥ
15.45
pitā yasyānvīkṣāmbudhibaddlane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā jayamatiriti śrībhavānīva vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye 'tibhavye'gamat sargo naisargikaguṇamayo bhargyasaṃkhyāsametaḥ