Harikeli 18
Harikeli 18
- Language
- Sanskrit
18.1
caturdaśasargaḥ
vidhiniyatikṛpāṇīpātanāpāṭitāyāḥ
gaganamaṇirapeto vāsarādhārikāyāḥ
aruṇaruciratho'yaṃ tanmiladdhāturāgaiḥ
caramaśikhariśṛṅgaṃ tuṅgamāliṅgya tasthau1
18.2
yadapi vahati rāgaṃ vāruṇī saṅgadoṣāt
patati gaganakoṣādastavinyastapādaḥ
ravirabhavadayāpi ślāghanīyo dvijānām
saviturativikāre'pyādaraḥ kasya na syāt
18.3
yadapi karasahasraṃ dīptamuccaiḥ pratāpāt
bhuvanavijayabījaṃ2 bījamugrādhirājaḥ3
tadapi bhajati kāle bhānumānastasānum
bhavatu4 vidhividhānaṃ bādhituṃ kaḥ samarthaḥ
18.4
vitamagamanurajyanmaṇḍalaṃ 5 mantradakṣāḥ
samayasamuditārghān svān6 karānutkṣipantaḥ
yamina iha nigūḍhaṃ cintayanto'sya rūpam
prakṛtaya iva bhūpaṃ bhānumantaṃ namanti
18.5
samadhigatatamobhirvāsarasyāvasāne
mṛdulapavanadhūtaprasphuratkesarodhaiḥ
vanavasatibhirarkaiḥ puṇḍarīkairnidadre7
drutamarutaradambhenojjajṛmbhe tadanyaiḥ
18.6
caramaśikharisānau8 samprayātyuṣṇabhānau
smarakṛtaparimāthāṃ cintitaprāṇanāthām
viracitabahuveśāṃ cārusaṃmṛṣṭakeśām
vadanasubhagahāsyā kācidūce vayasyām
18.7
nibhṛtanayanapātaiḥ prīyase vīkṣamāṇā
nijamiva hṛdayerśa sānurāgaṃ dineśam
bahiratha bhavanāntaryāsi cāyāsi bhūyaḥ
sutanu kimanurūpakrīḍitaṃ9 mīnaketoḥ
18.8
racayasi kacabhāre mallikādāmasāram
vahasi ca hṛdi hāraṃ hṛdyamuktāphalasya
kalayasi navanītasphītamaṅge dukūlam
surasaridanukūlaṃ duṣkaraṃ10 kena tepe
18.9
muhuranusaratīyaṃ tanvi te kelikuñjam
bhayacakitakuraṅgīcaṇḍimā netrabhaṅgī11
kathaya kathaya kasmai dāsyasi prāṇarājyam12
mṛdumṛditamṛṇālamlānibhājā bhujena
18.10
praṇayisahacarīṣu prāyaśaḥ sundarīṇām
hṛdayagatakathāyā gopanaṃ premalopaḥ
kathayati na kathaṃ vā cīnacelāñcalaiste
niculitaghanasārālapanepathyametat
18.11
priyasūhṛdi vadantyāmitthameṇāyatākṣī
prativacanamudāraṃ kalpayāmāsa sadyaḥ
namadamalamukhendujyotirudyotigaṇḍastanabharapariṇāhodbhāsinā13 kaṇṭakena
18.12
gaganagahanagāmī gopattirgosahasram
taruṇatimiratṛṇyāścārayitvā cirāya
atha paripatati sma prāyaśaḥ pāyayiṣyan14
śramabharakṛtarāgaḥ sāgare kiṃ pratīcyāḥ
18.13
adhijalanidhi kālaprerite vyomavṛkṣāt
nipatati madhubhāṇḍe maṇḍale candraraśmeḥ
tadanu paripatadbhirmakṣikaughairamuṣmāt
jagadidamanupūri dhvāntadhārāmiṣeṇa
18.14
caramagirinitambaṃ yāvadālambate'rko
haritamapi himāṃśurnāsthito yāvadaindrīm
ahaha15 sapadi tāvad dhvāntapāṭaccaro'yam
nayanamaṇinikāyaṃ mānavānāṃ jahāra
18.15
16timiramalinaraṅgācchādanādaprasādāḥ17
prasabhamapariceyā dehasaṅkocabhājaḥ
upayayuraviśeṣaṃ proṣitapreyasīnām
savitari viratāṃśā vaprakāśāḥ kilāśāḥ
18.16
aviśadanalarāśau dīpyamāne pataṅgaḥ
sarasi sarasi mūkībhāvamāpacca haṃsaḥ
aracayadiva bhānāvastasānāvupete
dvayamidamapi18 saṃjñāsāmyasauhṛdyayuktam
18.17
nayanamiha tadeva grāhakāste'pi loke
tadapi hi viṣayāṇāmāsa naivāvabhāsaḥ
gatavati dinanāthe tena sākaṅgatamvā
muṣitamiva jagadvā kālapāṭaccareṇa
18.18
diśi vidiśi marālā apyajāyanta mūkāḥ
sakalakalamulūkā vāvadūkā babhūvuḥ
rajanirajani bhīmā bhānurastaṃ prayātataḥ
vighaṭayati vidhatte19 kinna kinneha kālaḥ
18.19
timirajaladajāle kauśikaśreṇiśabdam20
stanitavati nitāntaṃ gāhamāne viyanti
ajani rajanivelāvardhitaḥ kokayūnorahaha virahanāmā dāruṇo vajrapātaḥ
18.20
ramaṇamabhisarantīṃ hanta ko'vedayiṣyat
tamasi masinikāyodbhāsi kelīnikuñje
iha yadi na vihaṅgaśreṇiruḍḍīnapūrvam
kalakalamatilolaṃ 21 drāgakāṇḍe'kariṣyat
18.21
drutakanakanikāśāḥ kālapāśāvakṛṣṭāḥ
rajanimiva niviṣṭā vāsaraprāṇapiṇḍāḥ
gatavati gaganāntaṃ gosahasrādhināthe
diśi diśi bhavaneṣu drāgadīpyanta dīpāḥ
18.22
pralayaghanaghaṭābhiḥ kimprasūtaṃ kimāho
girigahanasamūhādutthitaṃ sārthavāhi
jagadudayadaśeṣaṃ dhvāntamekāntanīlam
valivijayimukundaspardhayā'vardhateva22
18.23
kṣoṇīmaṇḍalamajjadañjanabharaiḥ kastūrikādīrghikā23 -
jamvālaiḥ24 parilimpadambaratalaṃ masyā diśo miśrayat
luptāsu vyavahāritāsu vigatālokeṣu lokeṣvapi
grāhyaṃ kevalamāsa locanavatāmadvaitamandhaṃ tamaḥ
18.24
gāḍhaṃ pauravilāsinī kumudinīvṛndaiḥ sahānanditā
cetastāpamavāpa kokamithunaissākaṃ 25 navoḍhājanaḥ
eṣā ghoratamā jaganti gilituṃ kiṃ yāminīḍākinī
jhillījhaṅkṛtikaitavādakuruta drāgūrjjitaṃ26 garjitam
18.25
luṇṭhallocanaratnamīkṣaṇavatāmāhosvidunmohataḥ27
caṇḍajyotirudāravairivirahādvā svairiṇīmohataḥ28
svadravyatvamudīrituṃ 29 guru tamo loke vyavasthāpayat
dhvāntaṃ dhāvadiva krameṇa dharaṇīcakraṃ samācakrame
18.26
kinnāma vāmanayanāgurumānabhaṅge
kāmasya kuṇḍalitakausumacāpakhaṇḍaḥ
30lakṣyāpadeśavigalan31 tulino'ntarālam 32
ālambatodayagiriṃ sakalaḥ kalāvān
18.27
dhatte kandarpadarpaṃ viśati kumudinīkānanastyānanaśrīraśrīkaṃ bhānubhāsā kavalitamakhilaṃ jīvayan jīvanalokam
33asyatyugraistamisrātimiramaparujāṃ rocanālocanānām34
aṅke nākapradeśādavahadiva parāmauṣadhīmauṣadhīśaḥ
18.28
timiramalinaṃ kṣārāmbhobhiḥ samukṣitamātape
35rathapadapatacchūvāsocchvāse tataḥ paritāpitam
36prasṛmaratarairjyotsnājālairjalairatinirmalaiḥ
rajanirajakī sākṣādakṣālayat navamambaram
18.29
timirājagaragrasitaṃ jagadagadaṃ kartuṃ samudyato devaḥ
reje rajaniramaṇyā ramaṇaḥ karadarbhapātena37
18.30
jyotsnājālajaṭālite dhavalimādvaite jagatyudgate
premākṛṣṭatayā 38priyābhisaraṇavyagrāśayā bandhakī39
aṅgādindumito diśo vanamitaḥ saṅketakuñjaṃ tato' -
bhijñāya tvaritaṃ40 mṛgīva madanavyādhena viddhā'viśat
18.31
svayogamāyābalakalpiteṣu41 māṇikyadīpāvalidīpiteṣu
haimeṣu harmyeṣu suraprasūnairāmodamāmodamayairdadatsu
18.32
savāruṇe42 vāriṇi vartamāne purapradhāne puruhūtasūnuḥ
tataḥ praśastāstaraṇopacārairdārairamībhiḥ sahito'bhireme
18.33
vidhāya daśadhā dehaṃ daśāvataraṇo vibhuḥ
daśāramayadekastā daśakāmadaśāgatāḥ43
18.34
kānte karṣati kautukena vasanaṃ romāñcaruddhāṅgayā
tasmin pāṇitalaspṛśi smitalavapreṅkhanmukhajyotiṣā
āśleṣāya kṛtodyame dayitayā vakrīkṛtabhrūyugam
nyastāstrastacamūrucaṇḍimaruco dīpāṅkure44 dṛṣṭayaḥ
18.35
harati paṭaṃ prāṇapatau payodhare pāṇimarpiṃ pat trapayā
ānarca rantukāmā rāmā kāmārimambujenaiva
18.36
saroruhadṛśā bhṛśaṃ madanatāpamāpannayā
trapāvasanamujjhitaṃ nipatitaṃ ca kelīrase
stanau galitacandanau pulakarājirujjṛmbhitā
vilocanamanañjanaṃ samuditā mukhe sītkṛtiḥ
18.37
vrīḍāvittaṃ harato ratotsave kāmukasya kāminyāḥ
bhujabandho45 nakharāhatiruciro racitañca kuntalagrahaṇam
18.38
nīvīgranthikapāṭapāṭanapare46 bhartuḥ kare taskare
vrīḍāvittaviluṇṭhanāya sudṛśo nābhigṛhaṃ gacchati
cakrande prativeśinī kalakalaṃ protkampinī kiṅkiṇī
prauḍhaṃ47 prārabhata pracaṇḍarasitaṃ mañjīrako yāmikaḥ
18.39
tanvāstanūtaḍidatisphuṭitā48 vikīrṇā .
varṣanti kuntalaghanā 49ghanapuṣpadhārām
dṛṣṭvā mayūrapadamallasitaṃ kucādrau
kiṃ hāravallibhujagī skhalitā bhayena
18.40
prāptaḥ keligṛhaṃ vilokya vanitāmīṣannamatakandharām
gacchantīṣu bahiḥ sakhīṣu śanakaiḥ50 prasvedinā pāṇinā
utsāryālakamunnamayya vadanaṃ romāñcitaḥ sasmitam
prāṇeśaḥ pibati priyādharamadhu prākpuṇyasambhārataḥ
18.41
paryaste vasane vikīrṇakavarībhāre galanmālyake51
gāḍhe'ṅgagrahaṇe kareṇa karajāghāte ca jāte mithaḥ
yūnoritthamanaṅgaraṅgasamare sambardhite cāpalāt
madhyasthyairatha mekhalāmaṇigaṇairasvāni sāmākṣaram
18.42
sakampaḥ sītkāro'dharakisalayotkhaṇḍanavidhau
ghanāśleṣe neti vyavahṛtamavaimukhyasubhagam
priyāyāḥ prāṇeśe navanavarasāveśakaluṣe
niṣedho'nujñā vā kusumadhanuṣo buddhiviṣayaḥ
18.43
52vaimukhye'pi balena cumbanamathāśleṣaṃ niṣedheṣvapi
prauḍhaṃ 53pāṇividhūnane vidadhato mugdhādharotpīḍanam
īṣatsaṅgatasaṅgitasya mahatīmānandakallolinīm
rundhāno'pi ratiṃ cakāra kṛtino voḍhurnavoḍhājanaḥ
18.44
yatnādeva natānanendu54 śayanopāntaṃ samālambate
vaktuṃ notsahate manorathapadārūḍhā'pi sambhāṣite
ākṛṣṭāpi kare karoti vimukhāvasthānamāliṅgane55
visrambheṇa56 vilāsinī samatanodātmeśituḥ preṣyatām
18.45
āyāte vāsagṛhaṃ bahirupayātuṃ samutthitā vanitā
dhṛtavati dhave paṭāntaṃ nayanāntamudabhru57 vibhramaṃ nidadhe
18.46
pratyāyāte sapadi śayanādutthitā58 ratnapīṭham
dhṛtvā dūre muhuratha samuddīpitaḥ kelidīpaḥ
saṃlāpāya59 priyasahacarīvṛndamākārayantyā
kānte kopaḥ kuvalayadṛśā60 darśito rañjanābhiḥ
18.47
atha sā gurumānavatī hariṇā hariṇāyatekṣaṇā jagade
lagadatanubālabādhā viśalyakaraṇī lateva sānunayam
18.48
iha madanamahe'smin⁶¹ pṛcchyamānāpi mānāt
avanatamukhacandraṃ⁶² cintayaiva sthitāsi
ayi kathaya kathannu preyasi ! prītidāne
prativacanavidhāne devi ! dainyaṃ dadhāsi
18.49
vapuṣi vahasi bāle kaumudīsaukumāryam
śithilayasi vipañcīpañcamaṃ vāṅmayena ⁶³
tadapi kathaya kinte mañjumañjiṣṭhapuñjaprasaradaruṇimāyaṃ⁶⁴ dāruṇo dṛṣṭipātaḥ
18.50
viśvasyāpi manoharāsi tadaho pañceṣuvadhyā⁶⁵ vayam
tvanmaunavratapāraṇāpi bhavati tyāgāya bhogasya naḥ
śvāsoṣmā mukhaśītarociṣi mahānantastu me śoṣayatyadvaitaṃ dayite cakāsti mayi te yukto na mānagrahaḥ
18.51
āsyaṃ drāgunnamaya racaya dyāṃ dvicandraprakāśīm
āśāḥ paśya sphuratu parito vṛndamindīvarāṇām
maunaṃ muñcāvanerapi ciraṃ cārūpīyūṣadhārāpārāvāraprasarasarasā jāyatāmāyatākṣi
18.52
kiṅkāryaṃ sudhayā dhayāmi tava cedvyājabhavyādharam
dṛṣṭāsīti kimācarāmi cature devāṅganāsaṅgamaḥ
premṇā paśyasi māṃ mahendrapadavī no me davīyasyato
yaccāliṅgasi tena yatpadamidaṃ kalyāṇi jānīta kaḥ
18.53
gāḍhāśleṣaṃ sutanu vitanu prāṇasantrāṇasiddhayai
vāmaṃ kāmaṃ praṇayivirahaṃ cetanaḥ kaḥ saheta
ityābhāṣya stanaparisare prāpitaḥ pakṣmalākṣyā66
patyuḥ pāṇirnayanasalilaklinnayā nāvaruddhaḥ
18.54
iti bahugaṇarātraṃ kḷptakelīkalābhiḥ
saha yuvatibhirābhistatra cikrīḍa kṛṣṇaḥ
akṛtakavapuṣāpi67 drāgiva prāktanena
vrajavasatiṣu68 vṛttirlokavṛttiṃ dadhānaḥ
18.55
iti katipayarātraṃ kāminīḥ krīḍayitvā
nijanijavasatīstāḥ prāpayāmāsa kṛṣṇaḥ
tapanaduhitṛnīronmagnanaulabdhapārāḥ
jagati hi kimasādhyaṃ yogamāyeśvarasya
18.56
pitā yasyānvīkṣāmbudhibahalane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā jayamatiriti śrībhavānīva vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye'tibhavye
samāptaḥ sargo'yaṃ bhuvanagaṇanāpūrakaścārusargaḥ69