Harikeli 20
Harikeli 20
- Language
- Sanskrit
Contents
20.1
visṛjya gehāya sa gāndineyaṃ balena sākaṃ balināṃ vareṇyaḥ
śriyo janisthānatayā'vagāḍhaṃ dvidhānubaddho¹ madhurāmlokīt
20.2
yatra sphurannirmalaratnabhāsāmatiprasāre² divasāvasānāḥ³
kalāvatīnāṃ kalabhṛṅganādairāvedayanti śrutikairavāṇi
20.3
prasādhanāni pramadā vidhāya nidhāya cetaḥ priyasaṅgamāya
upetyaṃ saudhaṃ gamayanti sūraṃ dine'pi dūraṃ sicayāñcalena
20.4
mithaḥ sakhīnāṃ valabhīmupetya⁴ krīḍārase kausumakandukena
⁵yasyāmavaśyāyakare'dhisāryaṃ kutūhalinyaḥ karamarpayanti
20.5
sthale sthale yatra suvarṇasaudhāḥ saudheṣu saudheṣu navāśca dārāḥ
dāreṣu dāreṣu manojalīlā yābhiḥ kṛtā dyaurapi tāmadho'dhaḥ
20.6
bhujaṅgajuṣṭāḥ śaśibimbacumbicalācalottuṅkataraṅgagaṅgāḥ
yasyāmarājannavadātaveśā⁶ gṛhā maheśā iva bhūmipānām
20.7
yatra prajānāmitaretareṇa prāṇādhike premṇi jāgarūke⁷
ekastvaśabdāyata śabdaśāstrapadāvalīnāmanubandhalopaḥ
20.8
yatrārthavādaśrutireva śāstre śastre śite kośaparikṣayo'bhūt
karagrahārtiḥ priyakelisaṅgādaṅge kuraṅgāyavalocanānām
20.9
yatra chalāpārthavirovabādhāsiddhapratijñāhatijātidoṣāḥ⁸
vibhānti vidvatpariṣanmukhendusañcāripañcāvayavaprayoge
20.10
suvarṇalepo bhavanasya bhittau karpūrapūrairajiropacāraḥ
pratiprayāṇaṃ maṇibhiḥ prasādhā sādhāraṇī sarvajasya yasyām
20.11
vaṇijanatbhrūnayanāñcalāni calāni paśyan bhramaropamāni
prahṛtya maurvīguṇabhaṅgabhīruḥ pauṣpaṃ dhanuḥ paśyati yatra kāmaḥ
20.12
sthite puraḥ kretari nālikerīphalaṃ nakhairullikhati kṣaṇena
bhavanti romāṅkuradanturāṇi vaṇigvadhūnāṃ kucakorakāṇi
20.13
draṣṭuṃ dehi sarojasundaramukhi ! tvaṃ hyastanau⁹ vīkṣitau
yau tau hāṭakasaṃpuṭau truṭitavallagnaṃ 10 manastatra me
kiṃ mūlyaṃ na yataḥ paraṃ priyataraṃ loke ta evāsavaḥ
yatraivaṃ lapatorbabhūva vipaṇau 11 yūnoranūno rasaḥ
20.14
yatrābhrānti12 gṛhā mahāmaṇivahāḥ paryāyato'bhraṃlihā
vīthī yatra ca hīrahārakhacitā 13 ratnākarapreyasī
citraṃ yatra ca nāgarīmayataḍillekhāmukhāmbhoruhāt
unmīlanti muhurmuhurmadhuliho lakṣyaṃ kaṭākṣormayaḥ
20.15
jalpantyaḥ prathamaṃ sabhaṅggimadhurasnigdhaṃ sudhādurddinam
kurvāṇā vipaṇīṣu yatra taḍitāṃ kāntīḥ sṛjantyaḥ svayam
gacchantyo darahāsyahārivalitagrīvaṃ kapolaskhalat -
lolāpāṅgatāraṅgitairmṛgadṛśaḥ krīṇanti lokatrayam
20.16
tvaṃ krītamatra kamalaṃ kalayote tābhiḥ
uktā14 niveśitakarā vadanānubimbe
yatra sphuṭasphaṭikavīthīṣu mālikānām15
antaḥsmitāni janayanti na ke yuvānaḥ
20.17
nagarantadeṣa saviśeṣaviṣayavalitaṃ vilokayan
dhautavasanamayane militaṃ rajakañca kañcidudavocadacyutaḥ
20.18
vasanāni raṅgarucirāṇi 16 nṛpasamucitāni dehi nau
tena bhavatu bhavato'pi bhave bhavanādisampadatilobhanīyabhāḥ17
20.19
18iti taṃ nigadantamuvāca ruṣā vacanaṃ kuṭilaṃ rajakaḥ kuṭilaḥ
nṛpayogayataraṃ vasanaṃ na hi te vanavāsina eva vane vasanam
20.19.p1
iti taṃ vadantamayamāha mahitamahimānamantyajaḥ19
brūhi nṛpasamucitāni kathaṃ vasate vaneṣu vasanāni goduhaḥ
20.19.p2
cumbakam
20.21
punarīdṛśaṃ na vada mūḍha yadi manasi te jijīviṣā
krūramiti ca bahu vadantamamuṃ sahasā haristamasubhirvyayojayat20
20.22
vasanāni tāni paridhāya hariraparimeyavikramaḥ
paurayuvatinayanotsavadaḥ sabalo gato guṇakamālakālayam21
20.22.p1
natvā natvā nutvā mālikākāraḥ
dāyaṃ dāyaṃ mālāḥ kṛṣṇamatoṣayadeṣa sāśeṣam
20.22.p2
bhāracchandaḥ
20.24
devo'muṣmai prādāt prītaḥ pītāmbaro varāniṣṭarān
kiṃ kiṃ na sādhayati vā sādhusamārādhito mahānugramahāḥ22
20.25
anulepanapātrapāṇimabjāyatanetraḥ pathi so'tha vīkṣya kubjām
23tadupāhitacandanānuliptaḥ kṛpayā tāṃ cakame24 vidhātumṛjvīm
20.26
cibukaṃ samudañcya pāṇinā'syāḥ prapadena prapadaṃ pragṛhya gāḍham
saralāṃ taralākṣipaṅkajāntāṃ surakāntāmiva nirmame mukundaḥ
20.27
sā citrandārumahasā sahasā kṛśāṅgī
lokairaloki suṣamāsamudāyasindhuḥ
māyeha kiṃ madhuriporuta daivarāmā
rāmā kva seti samaśāyi25 tataśca paścāt
20.28
sa prārthitaḥ svagṛhavāsavilāsa masmai 26
svīkṛtya taṃ saha balena punaḥ pratasthe
bhaktapriyo hi bhagavānapi kinna tasya
śreyasyamarppayati kiñcidupāsanābhiḥ
20.29
mahāmahārambhavijṛmbhamāṇamṛdaṅgaśaṅkhādiāninādivādyam
dvārodayattoraṇapuṣpamālānipātipuṣpaṃ layagītahṛdyam
20.30
uddīptadīpāvalidīpitāśaṃ prabhūtabhāsvatprakaraprakāśam
sacitrabhojyapracuropacāramagādagāraṃ nṛpakārmukasya
20.31
niveditaṃ rakṣibhirakṣibhaṅgyā karīva kāntāramudārasatvaḥ^
apaśrameṇaiva kareṇa kṛṣṇaḥ kodaṇḍamuddaṇḍataraṃ babhañja
20.32
bhraśyadbhūdharacakramakramacalatpāthodhikrotkaram
vyasyaddiśyakarīndravṛndamavanīcakraṃ na cakre param
kṛṣṇākarṣitakaṃsakārmukadalodbhūtaprabhūto dhvaniḥ
kiṃ^ pradhvastasamādhibandhamatanodaddhā^ mano vedhasaḥ
20.33
tato jātabhāmāḥ pare baddhakāmāḥ samuttasthureke tamāhantukāmāḥ
hariścāpakhaṇḍena rakṣāniyuktān parābībhavattānaśeṣān saśeṣaḥ
20.34
atha preṣitā bhojarājena kopāccamūrājagāmodbhaṭānāṃ bhaṭānām
mahāśastradhārātaḍitpātaghorā milajjālikā^ kālikā'kālikīva^
20.35
tataḥ prodbhaṭāste bhaṭāḥ sarvaśastraiḥ sarāmaṃ nikāmaṃ hariṃ tatra jaghnuḥ
bhavāmbhonidhau yaugapadyaprayuktairavidvānivātmānamāvidyakoghaiḥ
20.36
hareraṅgamāsādya śastrāṇi tāni prabhūtāni^ bhūtāni moghāni^ sadyaḥ
viśīryanta evādriśṛṅge nipātādudārāmbudhārā hi dhārādharāṇām
20.37
udastaṃ34 bhujastambhadambholidambhādahaṃbhāvasambhāvitairanyapakṣaiḥ
pralambo dviṣanmaṇḍalākāragatyā 35śarāsāramuccairapārādhayacca36
20.38
athāplutya37 vegāt pareṣāmanīke tadā rāmakṛṣṇau pareṣāṃ samīke
karādastraśastraṃ38 mudācchidya sadyaḥ 39sunighnāva nighnān samājaghnatustān
20.39
balo bāhumekasya pādau parasya praciccheda pādena dhārāsitena
śiraḥ śauriranyasya vinyasya bhūmau capeṭena kañcid vituṇḍaṃ40 cakāra
20.40
kvacitkañcidasyan paraṃ śāstrayitvā41 kriyākovidastau parāsū cakāra
tadaujāyitaṃ42 tasya matvaiva śatrugrahe na prayāsadvayādhikyadoṣam
20.41
prahārātirekānnatenārimūrdhnā divo'dhastalaṃ pātinā kṛṣṇadevaḥ
gṛhītvaiva puṃvigrahaṃ vīralakṣmīścakāroccakaiḥ43 kandukakrīḍanāni
20.42
sthitāveka eva prayāṇe śatañca pradāne ripūṇāṃ sahasrāyamāṇaḥ
pragāḍhaṃ balan vīralīlāvitāno44 vipakṣairalakṣi prabhurlakṣasaṃkhyaḥ
20.43
dṛśyo'dṛśyo dūravaccāntikasthaḥ khastho bhūstho niścalo cañcalaśca
itthaṃ vīraśreṇimadhye tadānīṃ devo'tānīdindrajālaṃ karālam
20.44
sapadi rudhiradhārayocchvalantyā vidalitamūrdhakabandhato45 bhaṭānām
divi sarasi babhūva lipyamāno ravirapi lohitanālapaṅkajābhaḥ
20.45
iti samaraparāṅmukhāni bhejuḥ śatamukhavairadalāni kaṃsameva
nijagaduradhikaṃ trivikramasya kramacaritāni ca tāni samparāye
20.46
kṛtvā kumudākarakaraṇaṃ raṇaṃ raṇayaśā diśāsu viśālavibhavaḥ
hṛdi bhojabhūbhujo vijayaṃ nidhāya śakaṭaṃ46 prāpa kṛṣṇaḥ
20.47
pitā yasyānvīkṣāmbudhibahalane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā jayamatiriti śrībhavānīva vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye'tibhavye'bhavat pūrṇastūrṇaṃ śaśadharakalāsaṃkhyayā sarga eṣaḥ