Harikeli 6
Harikeli 6
- Language
- Sanskrit
Contents
6.1
itiśrīvaṃśamaṇikṛte harikelau mahākāvye 59
prathamaḥ sargaḥ
atha kaṃsanṛśaṃsavākyanunnā pratipannā śiśughātapātakeṣu
samagacchata pūtanā ghanāpatpatitā nandaniketanaṃ kadācit
6.2
prakṛtiṃ parivartya yātudhānīmatīmānīkṛtadivyakāyakāntiḥ
cikurāñcitacārumallidāmā navakauśeyavarāmbarābhirāmā1
6.3
maṇikaṅkaṇanikkaṇapraśaṃsā gurugauradyutigairikāvataṃsā2
lalitā valitā vilāsinīnāṃ guṇapuñjairajitasya rañjanāya
6.4
aparairaparikṣatapracārā puradevīva navā kṛtāva fold(tārā |)
nayanāntarasena mohayantī madayantī hṛdayāni mānavānām3
6.4.p1
rabhasādupaviśya nandayoṣitprasavāgāraniviṣṭaviṣṭare sā
bahucāṭukarī kumāraviṣṇorvadane'tha stanadā radaṃ dadhāra4
6.4.p2
kalāpakam
6.6
bhagavānavadhṛtya bālamārīmarinārīmbalataḥ stanaṃ vidhṛtya
asubhiḥ sahitaṃ nyapīpyadasyāḥ kva khalu syānmahato5 hatiḥ khalena
6.7
atha sā sahasāṃ parāsuraṅgairnipatadbhiḥ samapātayat6 pṛthivyām
gurugarjakarī nagān yugānte jaladālikuliśairivātighoraiḥ
6.8
atha gopagaṇāḥ kṣaṇāt parītāstadurusvānabharātimānabhītāḥ
'nagaśṛṅgavaducchritaṃ tadaṅgaṃ valitaṃ bālakamatra cānvapaśyan
6.9
avakṛṣya kiśoramaṅgato'syā janatā vismayasāgare nimagnā
lavaśo lavaśo vidhāya dehānatidūrādakirannanobhiruccaiḥ
6.10
atha kaṃsanideśane7 pratasthe nijanāśe kṛtakṛṣṇanāśanāśaḥ
tṛṇatāhitanirjarālitejā ditidānandanakṛt tṛṇādisaṃjñaḥ
6.11
ciracintitayā calan nikṛtyā nijayā'jāyata kṛtyakāyadhārī8
sa ca sañcitaśiṣṭakaṣṭaceṣṭāṃ nikaṭe nandaniketanasya tene
6.12
sa cacāra cirāya tatra cakrānilatācālitagaṇḍaśailacakra :
dalayan nilayānakāṇḍacaṇḍaḥ śatakhaṇḍāni cakāra śākhilekhāḥ
6.13
parito harito vigāhamānaḥ pavamānaprakṛtiḥ sa pāṃsupūraiḥ
rajanīcaracakracakravartī bhṛśamarttīrupanindivān janebhyaḥ
6.14
tarasā rajasā diśo daśāpi prasabhaṃ vyāpiṣatā'dhikaṃ dhutena
jagadeva tamomayaṃ tadānīmamunānītamanālpakalpavelam9
6.15
javato valayībhavannajasraṃ dhvanimitraṃ bhramikoṭimātatāna
kalayanniva kopakautukābhyāṃ harihetikṛtacaṅkramaṃ kramaṃ saḥ
6.16
navadehadharaṃ sa dārakīye10 śayanīye śayitaṃ hariṃ jahāra
sahasā11 tarasā ca tena sākaṃ gaganāgāragatāgataṃ cakāra
6.17
laghu sa pratipadya nākapālīṃ janatābhāvitabhavyakarmadiṣṭaḥ
grahavadduravagrahaṃ vihastaṃ balatastaṃ vavale'tha bālakṛṣṇaḥ
6.18
nipapāta balena saṅgṛhīto hariṇā gāḍhaniviṣṭamuṣṭināyam12
madamohabhareṇa taṃ jighāṃsuḥ parimuktāsuriṃva dvipādhināthaḥ
6.19
avanī samakampatātimātraṃ patatastasya kalevarābhighātāt
na ca saiva pare'pi tatpranunnā girayo vāridhayo rayopapannāḥ
6.20
atha gopagaṇairaloki bālo vikarālodaradānavopariṣṭaḥ
śavasādhanakarma kinnu kurvanmamaradveṣikulāni sañjihīrṣuḥ
6.21
bhuvi kṛṣṇakaragrahādanarthāttuṇavattūrṇamavartataiṣa yasmāt
tata13 eva babhūva kinnu yogāt sa tṛṇāvarta iti prasiddhanāmā
6.22
iha kecidanīcamūcivāṃso vacanaṃ vismitacetasaścirāya
kuśalāni kiśorakasya kartā kamalākāmuka eṣa devadevaḥ
6.23
idamadya babhūva maṅgalaṃ no yadayaṃ nopari dasyurasya pete
nihato nijakarmmaṇaiva pāpaḥ sukṛtī ca sukṛtena śarma lebhe
6.24
chalinā hṛtamantare nidhāya cyutamasmādavalokitañca daivāt
jagṛhe gṛharatnabhūtamenaṃ gṛhiṇī gokulanāyakasya vegāt
6.25
sutavatsalayā nijāṅkapālau nihitaścyotadurojayā jananyā
navahemalatāsane niviṣṭā pratimā mārakatīva sa vyarājīt
6.26
mukhamindusakhaṃ vilokayantyāḥ pibataḥ stanyarasaṃ tanūbhavasya¹⁴
¹⁵suhitatvabhare'pi candrasenasvasurāsīt¹⁶ suhitaṃ¹⁷ kadāpi nākṣi
6.27
tanayaṃ vinayena lālayantī mukhamambhojanibhaṃ nibhālayantī¹⁸
bharamaṅgagatasya tasya nandapramadā jātu śaśāka naiva soḍhum
6.28
atha sā tarasā śiśuṃ rasāyāṃ vinidhāyāticiraṃ cakāra cintām
kathameṣa śiśoramukhya bhārātiśayaḥ kinnu mamaiva buddhidoṣa :
6.29
paripotapayodharantadānīṃ vividhodvartanaraṅgarañjitāṅgam
nikaṭe śakaṭasya nandapatnī śayanīye śanakairaśāyayattam
6.30
śakaṭaṃ vikaṭaṃ śaśaṃsa kaṃsaḥ prathamastvaṃ mama sammato'si vīraḥ
nihatā¹⁹ mama yena pūtanā taṃ jahi tasmādaniśaṃ bhṛśaṃ viśaṅke
6.31
ditijādhipa kaṃ vinā bhavantaṃ gurukarmedamudāharāmi kartum
atigarjati rāsabho na cebhopagataṃ bhāramudāramabhyupaiti
6.32
iti kaṃsanideśadattacittaḥ śakaṭe tatra sa bhūtavanniviṣṭaḥ
avilakṣitadehamātradhārī paramārīṣu paraṃ kṛtāvadhānaḥ
6.33
atha tena niveśitaṃ śarīre tadanaḥ sampattayālu vīkṣya kṛṣṇaḥ
calatā caraṇāgrakeṇa kiñcid vyaruṇad bālavadunnataṃ ruroda
6.34
api kiñcidudīraṇena viṣṇupadasyopagatākṣasanniveśam
duravasthyayugeśamastacakraṃ śakaṭaṃ pātakavat kṣaṇādapaptat
6.35
adhunāpi pureva vāmanāṅghrerbahudhārā dharaṇīmabhiprayātā
vicalacchakaṭaprabhinnabhāṇḍakṣaratkṣīranibhā nabhaḥ sravantī
6.36
bhavasi sthapatiḥ patirjagatyā mama viśvambhara tadbharaṃ sahasva
prakaṭaṃ śakaṭaṃ kaṭaṅkaṭena dhvaninā kiṃ harimityavocaduccaiḥ
6.37
śakato'pi kiyanti yojanāni pratipadyāpagatāsu 20 niṣpapāta
girisāratanuryathāgirīndrastridaśendrāśanipātabhinnapakṣaḥ
6.38
kṣitirādivarāhamūrdhni lagnā śakaṭe niṣpatati prakīrṇakāye
sa ca bhogipatau sa cādikūrme sa ca kutrālagadityaho na vedmi
6.39
patadetadudāradehabhāravyathitanyañcitamaulicakravāla :
dhṛtikarmmaṇi karmmaṭho'pi bhogikṣitipālo na hi cakṣame kṣamāyāḥ
6.40
paritaścyutabhūribhāṇḍabhārādavakṛṣya svakiśorakaṃ yaśodā
dvijadaivatavandanādibhiḥ svaṃ nilayaṃ nītavatī sunītirīti :
6.41
krameṇa gargoditanāmadheyau tau rāmakṛṣṇau gṛhapālikāṃsu
viceraturbhūmiṃnighṛṣṭajānū 21 bhānū ivābhāsuramūrtimantau
6.42
athaikadā pṛṣṭhavilambiveṇī mamantha kuṇḍe dadhi śaurasenī 22
sudhārasoddhārakūtūhalena dugdhodadhau dugdhamivāmarālī
6.43
pragṛhya23 manthānavilagnadāma nitambabimbātibharālasāṃghriḥ
tadā tadākarṣaṇasapramodā jagau jagatprītikarī yaśodā
6.44
calattataḥ pracyutametadīyaṃ payodharapreritamuttarīyam
niśamya tat kiṃ dadhimanthagānaṃ prasādadānaṃ vidadhe maheśaḥ
6.45
atha vrajan jānurathena kṛṣṇastannāvanite śakale satṛṣṇaḥ
javādupetaḥ savidhaṃ jananyāstadbhāṇḍamuccaistaralīcakāra24
6.46
nivārito'pi prasabhaṃ kumāro yadā tadādātumiha prayete
tadā tadā pātanakātareṇa kareṇa mātā'pyudatāḍayattam
6.47
kathañcidapyeṣa25 yadā niyantuṃ tayā26 na śeke dadhimanthaneṣu
gṛhītadāmā vrajarājarāmā rāmānujaṃ bandhumanāstadā'bhūt
6.48
sandānane27 yadyadupādade sā tadeva dāmābhavadasya nālam
prāyeṇa tṛṣṇātaralīkṛtasya mahānapi svalpataro'rthalābhaḥ
6.49
itiprabhūtaśramabhūtatandrāmindrānujanmā jananīṃ vilokya
abandhayat svaṃ laghunaiva dāmnāṃ dayālutā khedayate mahāntam
6.50
ataḥ paraṃ gaccha calaḥ khalātmannulūkhalābaddha itīrayitvā
mamantha manthānakarā dadhīni dayāyaśodānaparā yaśodā
6.51
kṛṣṇo'pi karṣan nijadehanaddhamulūkhalaṃ tatkhalanigrahārthī
niveśya madhye'rjunayoścau28tau bhūmiruhau kuñjaravad babhañja
6.52
bhūmīruhau 29 bhūmitalaṃ prayātau prajātaśākhorubhujaprapātau
kinnāma kṛṣṇasya cireṇa dṛṣṭāvaṣṭāṅgapātapraṇatiṃ vidhattaḥ
6.53
tau divyadehaṃ pratipadya sadyo vidyotamānau dyumaṇīva navyau
bhūyo namaskṛtya hariṃ kṛtārthāvityūcivāṃsau guruṇādareṇa
6.54
āvāṃ purā kopitanāradākṣinīrāvasekānnijakarmabījam 30
yakṣeśayakṣāviha vṛkṣabhāvād vivartamānaṃ ciramanvabhūva
6.55
prāptāḥ svarūpaṃ bhavadaṅgasaṅgādaṅgāradāhaṃ parihṛtya deham
namo namaste bhagavannidānīṃ prasādhayāmo nijarājadhānīm
6.56
itīrayitvā mihiraprakāśaṃ 31 vimānamāruhya nijaṃ nivāsam
ubhau gatau tatkṣaṇamīkṣaṇena cirāya baddhāviva bhūmibhartuḥ
6.57
yamādivātho yamalāgamadhyāt sutaṃ samādāya mudā yaśodā
ānandavāṣpeṇa niṣicya mūrdhni śubhāśiṣā svaṃ nilayaṃ nināya
6.58
atha gokulamākulaṃ samīkṣya pracurotpātaparamparābhirābhiḥ 32
upanandamukhāḥ sukhāya vṛndāvanamevākalayanta nandamukhyāḥ
6.59
cāpatye33 calati sthirībhavati ca sthairye dyutau dyotate
nityaṃ śītalatāguṇena madhurā mlānau punamlīryati
ākṛṣṭāpi kareṇa caṇḍamahasā mūlaṃ mahījantmanām
chāyā tatra kuṭumbinī vakulajā no jātucinmuñcati
6.60
āloke34 lasadakṣameṇa kalinā35 tannāma nādhyāsitam
svarggaprāyamadurgameva36 saṃ mahākālīkamapyāsayat
tatrāsīd bahubālako37 viharaṇe ko'pyatra no bālakaḥ38
citraṃ citramayukta kaṇṭakiphalairmuktañca tatkaṇṭakaiḥ39
6.61
yayuriti manasikṛtya vṛndāvanamatha te bakulavikāśam
samuditarāgaparāgapaṅkagatapāṭaliṃpāṭalitāśam
6.62
hasadiva devavanāni ghanāyitakusumitamālatamālam40
parabhṛtacañcuvipañcīpañcitapanasarasālarasālam
6.62.p1
yugmakam
6.63
anassu dhṛtvā bahubhāṇḍabhārān dārānudārākṛtayaḥ praceluḥ
na kevalaṃ te kimu sañcacālācalā viśālācalacakravālaiḥ41
6.64
ityevaṃ taṭabhuvi bhānunandanāyāste vṛndāvanamakarandatundilāpaḥ
vinyasya tvaritamanāṃsi nirmiteṣu prānandannudavasiteṣu nandamukhyāḥ
6.65
kādambānāṃ42 madhuramanoharārāvairādeśāṃ prakaṭayatīvāhvānam
vācānamraiḥ kamalamukhaiḥ kālindī nutvā nutvā taralataraṅgodbāhuḥ
6.66
pitā yasyānvīkṣāmbudhibahalane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā śa़yamatiriti śrībhavānīva vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye'tibhavye
dvitīyo'yaṃ vṛndāvananivasanaḥ pūrṇatāmāpa sargaḥ