Harikeli 8
Harikeli 8
- Language
- Sanskrit
8.1
atha krameṇānupasannayauvanaṃ banāya nandastanayaṃ nidiṣṭavān
milatsumitrāmajadārakaṃ gavāmihāvane rāmamivājanandanaḥ
8.2
vayaṃ kilābhīrakulasya puṅgavā gavāvanaṃ jīvanamudvahāmahe
atastadālocaya vatsa yatsatāṃ svavarṇadharmāśrayaṇaṃ śriyaḥ padam
8.3
niśamya tāṃ gāṃ 2 jagatīna eṣa gāḥ sametya bālairvinatāsutāsanaḥ 3
acārayaccāruviceṣṭito 4 balī khalīkariṣyan khalatāmasāvalīḥ
8.4
sa gopayan gopavapuḥ svavaibhavaṃ mṛgānikāsau mṛgayan durātmanaḥ
cacāra gocāraṇakaitavād vaneṣvakhaṇḍamāpūraśikhaṇḍamaṇḍanaḥ
8.5
ayaṃ kilograjvarajṛmbhako bhavatyudāradarpeṇa pureti kimbhayāt
trivikrame hiṇḍati helayā vane ghane'pi nājāyata dāvasaṃjvalaḥ7
8.6
vinā davāgniṃ rahitā hi kaṇṭakairvināmbusekena tale suśītalāḥ
vinā mṛtuṃ puṣpaphalodayādhikā hariprasādena vane mahīruhaḥ 9
8.7
amoci duṣṭairapi jantubhirvanaṃ vinaiva bādhāṃ sati nandanandane
mahauṣadhe tiṣṭhati dehināṃ tanau gadairavasthātumalaṃ na bhūyate
8.8
amuṃ ghanaśyāmalamaukṣamāṇayā vitatya barhāṇi mayūramālayā
prasannaṣaḍjasvanabhinnakekayā10 tarau tarau nṛtyamakāri naikayā
8.9
athāgamat kaścana kānane tayościrāya gāścārayato sahārbhakaiḥ
pataṅgavat pāvakarāśimulbaṇaṃ kṛtāntapāśe patayālurrāsuraḥ
8.10
balī balīvardaśiśurbhavannalaṃ sa vatsavṛnde vinanarda matsarī
balārisūnuṃ sabalaṃ vighātukaḥ samastapālānuparāraprapātukaḥ
8.11
nirīkṣya vikṣobhakaraṃ vṛṣāsuraṃ savatsavṛndā api vatsapālakāḥ
diśo daśāpyāśu bhayena bhejire vṛkāvalokānmṛgaśāvakā iva
8.12
haristvanūḍoratha11 pādayoramuṃ vigṛhya vegādavigṛhyapauruṣaḥ12
kapitthamūle vinipātya savyathaṃ vyapothayad bālamṛgaṃ yathā hariḥ
8.13
athāha kṛṣṇo bhagavān sakhīnimānaho kimāsadhvamihādhvakhedinaḥ
vrajāma sarve śamanānujāmaraṃ13 paraṃ pariśrāntibharaṃ nirasyatu
8.14
taṭopakaṇṭhe taruvalliśītale tṛṇāvalīcāruṇi cārayāma gāḥ
vayaṃ punastatsalile susaikate sukhaṃ sakhāyo viharāma kāmataḥ
8.15
tatheti sarvairanumoditastadā mudā samādāya sa vatsavatsapān
cacāra tīraṃ taraṇiprajāpayaḥpravāhapūrasya14 purāṇapūruṣaḥ
8.16
sa tatra gatvā saha vatsapālakaistayā tayā vallavabālalīlayā
śiśūn pratiṣṭhāpya taṭāntakānane kalindakanyāpuline vyadedivīt
8.17
surānukṛtyā15 vayasāmarārasīt samaṃ vayasyai rabhasādajāhasīt
kadācidebhirbhramaṇīmacakkarīdabhīṣṭalābhādanarīnarīdapi
8.18
bakāsurastatra sarasyavasthito bakākṛtiḥ kaṃsanṛśaṃsadeśitaḥ
hariṃ jighāṃsan hariṇārimūnmadaṃ kriyāvihīno16 hariṇārbhako yathā
8.19
diśo garudbhiścaraṇena bhūtalaṃ sa gāhamānaḥ śirasā nabho babhau
nago nilīnaḥ salile harerbhiyā tato niyoddhuṃ hariṇā kimutthitaḥ
8.20
vicintya taṃ vidviṣamātmano'suraṃ surendrasūnuḥ sahasā samīyivān
jighāṃsumāyāntamasantamantikaṃ mahānudāraḥ ka iva hyupekṣate
8.21
atha prasāryānanakandarodaraṃ darāddruteṣu svajaneṣu17 sarvataḥ
hariḥ samīpaṃ gata eva tatkṣaṇād bakāsureṇājagareṇa jagrase
8.22
sa taṃ nigīrya drutameva dussahaṃ karālakālānalapiṇḍasannibham
dahantamantarmukhamaṇḍalaṃ khalaḥ samujjagāra dyumaṇiṃ yathā tamāḥ18
8.23
tataḥ paraṃ pauruṣacuñcuruccakairvidhṛtya cañcūyugale kareṇa tam
vinirgatastadvadanādanākulaṃ harirhiraṇyākhyamiva vyadārayat
8.24
tadā bakāriḥ sadakāri daivatairudāramandārajapuṣpavṛṣṭibhiḥ
jayāravaiḥ samyaganāvi 19 mānavairamānavairapyudagāyi gāyanaiḥ
8.25
athāparedyuḥ punarevameva tadvayasyavṛndaiḥ saha nandanandanaḥ
acārayad gāḥ parihāsakautukairmmanāṃsi teṣāṃ ramayāñcakāra ca
8.26
tadantare'cintayadāntarajvarādagho maghonaḥ paramo hi vipriyaḥ
parāpakāre nirataḥ svabhāvataḥ kṛtā'pakāraḥ saviśeṣato'bhavat
8.27
madantikā20 nandasutena pūtanā bako'pi matsodara eva sūdatiḥ
prasahya 21 sammītiramuṣya manmahe mahattarā vairaviśuddhiretayoḥ
8.28
idañca kaṃsādihṛdo'pi harṣadaṃ hate yadasminpare'pi goduhaḥ
śucā vinaṅkṣyantyanilairapohate ghanāghane jīvanameva durlabham
8.29
idaṃ vicāryājigaraṃ kalevaraṃ vidhāya vṛddhaṃ nagarājaśṛṅgavat
valāhakoṣṭhaṃ22 vasughātalādharaṃ tamattumāsyaṃ sa vitatya tasthivān
8.30
vilokya taṃ vismitacittavṛttayaḥ parasparaṃ procuridaṃ kumārakāḥ
visarppadāheyaviṣānilaṃ bhṛśaṃ viśaṅkamānā davathuṃ23 davotthitam
8.31
aho sakhāyaḥ paripaśyatā'dhunā dhunoti no mānasameṣa parvataḥ
vikāsitodagradarīmukho ruṣāśanāyatīva svidudandyatīva 24 naḥ
8.32
ayaṃ hi panthāḥ pṛthalaprathīyasīṃ dvijivhavajihvāmanucarkarīti bhoḥ
sutuṅgamapetannagaśṛṅgamuccakaiścakāsti cābhogibhujaṅgabhogavat 25
8.33
pathāmunā kinnu yunakti sarpaṇaṃ kṣaṇaṃ sarīsarti na yena kaścana
parantu no nandasutena sarvathā sanāthitānāmabhayaṃ yatastataḥ
8.34
idaṃ nigadya 26 drutamadyuvannamī mahāhibhūmidharakukṣikandaram
hariśritānāmiha vā paratra vā na kutracid bhītilavo'pi jāyate
8.35
atha praviṣṭeṣu ripūdaraṃ nijeṣvayaṃ svayaṃ prāviśadāsyamasya tu
parā hi sauhṛdyabharasya hṛdyatā sahopabhoge sati sampadāpadoḥ
8.36
tataḥ praviṣṭe vadanaṃ harāvarirjiṃghitsayā yāvadamuṣya paśyati
vidārya tāvat sa śiraḥ suradruhaḥ sahāsuvṛndairvapuṣā vinirgataḥ
8.37
kumārakāste'pi kumārakāntayo vinirgatāstena pathā'sya kukṣitaḥ
mahāvilenaiva kumārapatribhiḥ27 parikṣatāt kroñcagireḥ patatriṇaḥ
8.38
adho'pi yāto28 yadanuttamāṅgatāṃ tadaṅgasaṅgāhatapātakotkaraḥ
aho mahadbhirvihito hi 29nigraho'pyanugraho duṣṭanarasya jāyate
8.39
tadā mukundaṃ muditā divaukasaḥ surendravāṭīsumanobhirākiran
yaśāṃsi cāpyasya jaguḥ pure pure puraukasāṃ prītikarāṇi mānavāḥ
8.40
aghāriṇā'ghe'laghusādhulaṃghanāghanāghasaṃghātini30 ghātite'ghṛṇam
arighnamarghaṃ jagṛhurmakhe makhe mukhena lekhenamukhā31 makhāśinaḥ
8.41
athottaredyustṛṇarājarājite vane vane bālagaṇairvihāriṇoḥ
puraḥ sthitaḥ śrīpadadāmanāmakaḥ sakhā samābhāṣata rāmakṛṣṇayoḥ
8.42
aho sakhāyau paripaśyataṃ puraḥ pacelimaistālavanaṃ phalairyutam
nabhaḥ śriyo madhyavayaḥsamāgame suvartulābhogipayodharopamaiḥ
8.43
visarppadāmodavisarpaṇādanupralobhya dūrādupabhogaditsayā
samīraṇo'dya cchadabāhucālanairvane samākārayatīva tatra naḥ
8.44
rasottamaṃ32 naḥ ka ihānubhāvayed vinā yuvāṃ dhenukadhāmni kānane
nṛṇāṃ bahuvyālavṛte hi candane33 samīra eko'sya guṇopanāyakaḥ
8.45
niśāmya tadbhāṣitamīśvarau parau gatau vayasyaiḥ saha tālakānanam
śarīriṇāṃ yat parabhaṃ bhayaṅkaraṃ jighatsaduccairiva tālakānanam34
8.46
atha praviṣṭo gahanaṃ balo balī vyalolayattālatarūnnitastataḥ
tathā yathā'bhūt patayālubhiḥ phalairbhuvasthalaṃ tuṅganagendraśṛṅgavat
8.47
haripriyāste'pi phalāni tānyalaṃ vipākapiṅgāni samādurādarāt35
na durlabhaṃ durlabhamīśvarāśraye nṛṇāṃ hi kiñcit sulabhantu kimpunaḥ
8.48
kiśorakāṇāṃ sahajaṃ mahāravaṃ tathā phalānāṃ patatāṃ kharāsuraḥ
niśamya tatra tvarayā samāyayau parābhiyogaṃ36 sahate hi ko balī
8.49
sa dṛṣṭavāneva balaṃ balādhikaṃ nipātayantaṃ phalino'vanīruhaḥ37
upetya padbhyāṃ ruṣitaḥ samāhanat svajātiyuktaṃ ca rarāsa rāsabhaḥ
8.50
balaśca paścātpadayoḥ pragṛhya taṃ nyapātayattālatarāvakātaraḥ
sa cāpi tadbhītibharādiva drutaṃ prapedivān pretapatīyamāspadam
8.51
tataḥ prabhṛtyeva sudevadevanaṃ balena vidhvaṃsitadhenukāsanam
vanaṃ tadāmodavinodasādhanaṃ nirāmayaṃ38 dehamivāsa dehinām
8.52
39tasyānubandhādapare'pi ye ye samāgatā daityasutādibhṛtyāḥ
adhvānamadhyāsitadhenujantānadhyāsayāmāla balo balena
8.53
iti haladharahelāhūyamānāmarīghastutipadasamakālaṃ bhogirājasya jātā
śirasi40 śirasi rūḍhaprauḍharomāñcadaṇḍollasitamaṇimayūkhaiḥ prāyaśaḥ puṣpavṛṣṭiḥ41
8.54
pitā yasyānvīkṣāmbudhibahalane candramā rāmacandro
jagatkhyātā mātā jayamatiriti śrībhavānīva vandyā
kṛte tena śrīvaṃśamaṇikavinā kṛṣṇakāvye'tibhavye'bhavatpūrṇastūrṇaṃ hariguṇagaṇaireṣa sargaścaturthaḥ