Naukacaritra 1

Naukācaritra 1

Language: Sanskrit

1.3

yato janmasthemapralayavadida dṛśyamakhilam
yamāhurnīrūpa nigamanipuṇā nirguṇamapi
bhajante sammoda manasi yamalaṃ vīkṣya yamina
sa me kalyāṇāya prabhavatu bhavāmbhāvitaraṇi

tyaktvā sandehakoṭiṃ bhayalavamabhajan līlayā sānurāgaṃ
vācātītaṃ vijetuṃ harimahamiha madvāgvisargairyatiṣye
yadgopībhirjananyāpyatirabhasamasau yantritassapramodaṃ
sāmarṣaṃ viśvamūrtiḥ śritakṛtakaraṇo vyāmato dāmataśca

1.5

yāce stuvan kavivarān racaye'hamadya
naukāvihāracaritaṃ nṛhare pavitram
nyūnātiriktamiha yadyapi tatsamastaṃ
kṣantavyameva nanu taiḥ karuṇārdrabhāvaiḥ

1.6

bhūbhārottāraṇāya prathitayadukule devakīgarbhasindhau
jāto yāto yaśodāpriyatanubhavatāṃ hlādayan gopakanyāḥ
brahmeśānāmarendraprabhṛtisuravaraissādaraprekṣaṇīyāṃ
naukākrīḍāṃ vinene harirahaha saha strībhirābhissahelam

1.7

śrutvā tasya muhurmuhurmuraripoścāritramatyadbhutaṃ
smṛtvā tacca punaḥ punaḥ śrutisukhaṃ tasyaiva cidrūpiṇaḥ
tatrābhīravadhūjanaiściradhṛtaṃ svātmīyagehādikaṃ
brahmajñairnirahaṃmamairiva paraṃ sarvaṃ hyaho vismṛtam

1.8

nūnaṃ svatantra iti nāma hare prasiddhaṃ
yattatsvabhaktaparatantra itīha jātam
prāgeva yadvrajavadhūhṛdayaṃ viditvā
naukāvihārakutukī sa babhūva kṛṣṇa

1.9

muraripuratha veṇuṃ svasya vinyasya cauṣṭhe
nijamukhamarutāsau pūrayan sapramodam
naramṛgādīn mohayan susvara hā
sarigamapadhanīti svairamudgāyati sma

1.10

adharanihitaveṇostasya hastāgraśākhākramapihitavimuktacchidraruddhotthitābhiḥ
madhuraravasudhābhirnirvṛtaṃ tatra sarvaṃ
harivirahavihastastrīsahasraṃ vihāya

1.11

hṛṣyatsu tatra sakaleṣu carācareṣu
khed yayuryuvatayastviti yattadetat
tasyādharaṃ madhuripormadhuraṃ vilajjā
kānyeyamadya muralī pivatīti nūnam

1.12

tadveṇugānāmṛtapānamattā
viṃ muhustadvirahāṅkuśena
vīthīstamanveṣṭumupāgamaṃstāḥ
viṣvaggavākṣān vikirantya eva

1.13

vīthīṃ yayau so'pi mudā tadānīṃ
ni kāma spṛhayannivāśu
muktāphalānyañjalinā gṛhītvā
prasāritāpāṅgaraṅga eva

1.14

caladviralakairaṇa kṣaṇaviyāgamayogabhūt
mukha dṛhaśugmanā mugharamya gopāṅganā
yathā divi śaraddhanairdrutavimuktapacchādita
tuṣārakaramaṇḍala tṛṣitanetracakoraṅganā

1.15

dṛṣṭvā nava navamivāgatamacyuta ta
hṛṣṭā paraṃ sapadi tatra nametya marvā
ehyehi me bhaja bhujāntargamityanena
sāka yayuryuvatayā'nyavihāgdannān

1.16

hasantī satyaikā calitapṛthuvakṣojayugala
sumaṃ vinyasyantī śirasi saśiraḥkampamaparā
samīkurvantyanyā nijakaranakhaissvairamalakān
vahantīṃ saveṣṭya prayayurgamita kṛṣṇamabalāḥ

1.17

kāciccumbati kācidāhvayati taṃ kācinmuhu prekṣate
kācittarjayati dhruvā samadana kācitsamāliṅgati
kāciddarśayati stanau svahṛdayaṃ vyākhyati kāciddṛśā
vāṭīṃ kācidudāharatyatha dṛrbhāgyaṃ hyaho yoṣitām

1.18

vaiṣyati matpriyo mayi rato māmīkṣate matprabhuḥ
mānātho madanassvayaṃ mama gururmatpūrvapuṇyodaya
ṇā mama bhūṣaṇaṃ mama dhana nātho'nurūpo mametyānandātiśayena tatra nṛpati gopyo'nvagacchaṃstadā

1.19

pranṛtyan prahasan pragāyan
ānandasindhau subhṛśaṃ nimajjan
āyoktyaiva hari tadāsau
strīṇāṃ samājo yamunābhagacchat

1.20

kroḍanmarālītatadhutagarududbhūtavātāvadhūtavyākocājjātajātotpatitamadhukarīvrātamaṅgītavidyām
āghante śirobhistaṭatarunivahāḥ paśyatā gacchateti
pratyudgamya praṇotā iva mṛdumarutā tānstriyastāmapaśyan

1.21

hasabhārantyā vrajati varaṭā saikatamaho
muhuḥ padmāvalyā smarati madhupālissvasukṛtam
cchāyā sāmyaṃ bhajati harinīlasya mahasā
taraṅgāliryasyāsspṛśati maṇisopānamasakṛt

1.22

prāpya tāmadbhutā ramyā
kālindīṃ kāmamohitāḥ
kāminyaḥ kāmuka dṛṣṭvā
kṛṣṇamanyonyamabruvan

1.23

kuñjabhramadbhramarajhaṅkṛtitaddvṛtībhiḥ
dṛpyan latāguṇasuyojitapuṣpabāṇaiḥ
prādurbabhūva pikanikhanavīkhādaiḥ
māro mṛduśvasanasārathiradya kaṣṭam

1.24

mihiraduhiturāsā paśyatīnā (?) vinodaṃ
payasi racitanaukā dṛkpathe kāpyathābhūt
śamayitumakhavargaṃ saṃśritānā harau drāk
vrajati nimiṣaśūnyā śeṣaśayyeva sindhau

1.25

rākācandrasamaśrokā
naukā tā prekṣya tajjale
harṣacintāsamāyuktā
kāntā ūcurida mithaḥ

1.26

vihartumadhiruhya sukhena nīre
nīle yamasvasuriya taraṇistu hṛdyā
kathaṃ muraripurnayatu (?) sahādya
bālo nṛpālatanayo maṇibhūṣaṇo'yam

1.27

nīre śaurimayuktamadya nayatuṃ (?) hā ki sukhaṃ ta binā
kiṃ vā vakṣyati no ruṣāsya jananī ko vātra nirvāhakaḥ
durvāṃdo bhuvi durjayo'jani yadi krīḍānyathāsyānna ki
hā kaṣṭa hi vaśena tiṣṭhati harirneya katha vā drutam

1.28

ityālocya nabha. prekṣya
ravirastaṃ bhajediti
gamane tvaramāṇāstā
naukāmabhiyayustriyaḥ

1.29

vinātmāna yiyāsūnāṃ
anāhūtastadā hari
tāsā vyavasitaṃ buddhvā
provāca tadida vaca.

1.30

gopya. ka puruṣa binā kvacidapi strīṇā śruta sāhasa
na stheya taruṇījanasya vihṛto kenāpi yūnā hare
hā kiṃ brūta balādraso na hi sukhaṃ svapne'pi tasya kvacit
naivaṃ naḥ parayoṣitastava vaco yukta vinodena vā

1.31

yuktaṃ vo'bhihita mayā yuvatayaḥ kṣemāya naivānyathā
hā gopyo bata madvinā tṛṇamapi kṣoṇyāṃ caledvā kva vā
satyaṃ yadyapi cintanīyamabalā hyājānato bhīrava

1.32

netāhamasmi nikhilena gavāmihaika
sa prāṇināmiva harirna vidurbhavatya
na nva kiśora iti viśvamanoyabhāva
prakhyātametadayi kiṃ na vidusstriyo'mū

1.33

iti prayuktibhistāsā
pratyākhyāto'pi sādaram
pratyayārthamidaṃ bhūyo
jagāda vacana hari

1.34

satya maddvacana na pathyamiha ca krīḍā jale sarvathā
nāvā vāpi bhavedvinā yadi mayā sindhūtsañcāriṇā
nityaṃ syādayaśo bhuvīdṛśamaho kṛtya vadhūbhi katha
mā kāryaṃ nanu yoṣitā balamida hā kasya na jñāyate

1.35

śrutvā vacassapadi tasya harestadetat
matvāpi tathyamiti sarvamaho vimugdhā
dhyātvā kṣaṇa caritamasya purānubhūtaṃ
smṛtvā punarvacanamīdṛśamabruvastā

1.36

majjantīnā rahasi vayasi svairasarkasya puḍyā
randhrānveṣinna kimapahṛtānyaṃśukāni tvayā na
hā vinyasyan tilakamalike tvaṃ purā sādaraṃ me
durjñeyātmannavaramaṭhaśa kiṃ na tadvismṛta vā

1.37

kiyadiha navanīta bhuktamityeva pṛṣṭastvayadiṃti mama bāhvorantara nāspṛśa kim
smara navanavanīta bhuktaśeṣa nidhāya
kva mayi śaśaviddhāla preṣito nidritāyām

1.38

āsye vilipya gatavānna kimaṅga me tvaṃ
bhuñjāna eva navanītamaho tadāstām
nūtnārtave'grajamanāṃsi sahaiva muṣtvā
hā me raha kimakarossmara vañcaka tvam

1.39

coraścirādiha gṛhīta iti svaveśmanyādhāya samyagarara sthirameva baddhvā
gatvā rayeṇa jananīsavidhe'pi santa
tvā vīkṣya ki kimapi na smṛtamaṅganābhi

1.40

tvadveṇugānakalayā na vaśīkṛta kiṃ
yajñe parā smara sa yajvavadhūnano'pi
pauraiḥ purandarabali viracayya tubhya
varṣe mahatyapi ciraṃ vada, na sthitaṃ vā

1.41

satyaṃ mayoktamiti yadvadasīha nastva
jānīmahe tadakhilaṃ nayatu (?) kila tvām
hā teṣu teṣvavasareṣvayi yadyaduktaṃ
tattanna tathyamiti vā kuṭila na tadvā

1.42

iti tāsāṃ harivakyairarditassa punaḥ punaḥ
puṣpavṛṣṭisamasparśairidaṃ vacanamabravīt

1.43

aprastutai kimu vacobhirihopayuktaṃ
māmeva saṃśritavatā kimu dustaraṃ syāt
labdhva taranti lokāḥ
saṃsārasāgaramapīdṛśasindhurāstām

1.44

magno'mbudhāvapi mayā na kimuddhṛto'driḥ
grāho gajendramuparudhya na kiṃ nikṛttaḥ
somaśca kiṃ na nihato nigamāpahārī
gedaro'pi kimito na vivāsito'bhūt

1.45

putraṃ nimolitamaho punareva bheje
sāndīpanistadapi kiṃ na mamaiva yatnāt
madbāhuśauryamavikuṇṭhatamapratarkyaṃ
satyaṃ bravīmi tadala hṛdi saṃśayairvaḥ

1.46

iti tadvacanaṃ śrutvā
kṣaṇamālocya tāstriyaḥ
satyameveti niścitya
tuṣṭuvurmanasā harim