Vrajayuvavilasa 1
Vrajayuvavilāsa 1
- Language
- Sanskrit
1.2
aca¹krasaccakravino²danodayāṃ dyutiṃ vahanto³ bahukṛṣṇapakṣataḥ
taraṃgitaṃ tuṃgatamo mamāntaraṃ harantu rādhānakhaśītakāntayaḥ
1.3
yayoḥ sadaiva cāritraṃ cirantanāḥ sadevatā hanta guṇanta ujjvalam
nayanti cittādhvani cādhvanīnatāṃ nayanti cādhvaprabhavo bhavādayaḥ
1.4
aya sumando'pi tayorvrajaśayoryadadya tadvarṇayituṃ samudyataḥ
tadasti citraṃ lavamātramapyaho satāṃ hi sāśā mama yat prayojikā
1.5
ajāṇḍabhāṇḍodaramaṇḍanāyitasvamaṇḍalaṃ bhāratakhaṇḍamantarā
amandavṛndāvana nāmadhāmayat sadaivapāre prakṛti prakāśate
1.6
tadātadevābadhvasato hareḥ svamuttarādhikaṃ rādhikayā vihāriṇaḥ
purāsya līlāṃ prakaṭābhidhāṃ dadhe'bhidhātumetāmatikautukaṃ matiḥ
1.7
tadaiva devādavaśāntavigrahā vrajādhipādyāḥ purato'vatāritāḥ
aśāntarūpaiḥ sukṛtāvasādibhiḥ kṛtā hi kaṃsādibhirasya duḥkhitāḥ
1.5-2
sphuṭāṃ svalīlāṃ prakaṭāmupāsituṃ samudyatasyāsya harerathakṣitau
tadā sukhīkartumimān bhuvo bharaṃ babhūva hartuṃ ca paraṃ satī matiḥ
1.9
atha prathīyastarabhāvagauravapravisparadvāgavadhāryaṃ dhairyaṃtaḥ
uvāca sa śrīvṛṣabhānunandinīmidaṃ cidānandasadullasattanuḥ
1.10
pracaṇḍapāṣaṇḍakaṣaṇḍakampitā pitāpitāpaṃ vasudhā sudhāпibaiḥ
purāparītā dhṛtadhenutā priye praṇamya samyak sadanaṃ vidheḥ (yayau)
1.11
tadātadāvedanadīnamānasastatasnu tasmād vidhireva vaivṛtaḥ
tataḥ kṣarattārataraṃgariṃgaṇasphurattaraṃ tīramagāt payo'mbudheḥ
1.12
tataḥ samādhāya samastadaivataiḥ samaṃ samastauta praṇaman samastakaiḥ
paraṃ pareśaṃ puruṣaṃ purātanaṃ vilāsarūpaṃ tamanāvilaṃ mama
1.13
atha prasanno garuḍāsanaḥ surān natānnitāntaṃ nutitat parāntarān
javādabhīṣṭapratipūrtimāttihā karomi tāteti samādiśaddṛśā
1.14
gateṣu teṣu pratidhāmakāmado madoddhatānāṃ hatihetave vibhuḥ
sa viṣṇurāgatya samīpamevame varaṃ rahasyaṃhi rahasyado'vadat
1.16
idaṃ tadāveditamādito mayā prapadya sadyaḥ kalitaiva sammatiḥ
anantaraṃ te jananījanādayo janau nidiṣṭā hi tadiṣṭapuṣṭaye
1.17
ato bhuvīha prakaṭībhavāmyahaṃ yadā tadā so'pi madātmako mudā
bhayāt svapitrā khalu kaṃsato vrajaṃ mayi praṇīto vilayaṃ sa yāsyati
1.18
balākhyayā prārbhūvrajarājagehagāṃ bhayena saṃkarṣaṇa eva kaṃsataḥ
sa śauripatnīmatharohiṇīmayaṃ ॅ stadīya sāhāyyamalaṃ kariṣyati
1.19
tatastu līlā vividhā vidhāya sa kṣaṇaṃ mayātho mathurāṃ balānvitaḥ
sametya kaṃsa ca nihatya satyadṛk bharaṃ vihārairavanerharet
1.20
tadudbhavantyeva bhavatyanindite madīyalīlāḥ prathayatvasaṃśayam
ahaṃ yaśodāhṛdayaikanandano bhajāmi nandātmajatāṃ jagattale
1.21
itīva vijñāpayato hareḥ puraḥ samutkatāṃ smitasammatimaṃteḥ
tadā priyāyāḥ svacikīrṣutāṃ nṛṇāṃ tataḥ kṣaṇāt koṭiguṇāmacīkalpat
1.22
tato'viṣakto'pi sadaivamāntaraḥ svabhaktibhājo'midaṃ vadanniva
trilokalokāvaliśokanāśakaḥ svayaṃ yaśodāhṛdaye sthiti yayau
1.23
ayaṃ cidānandasadaikarūpavān laukiko'pīha vibhustadanyavat
sadiṣṭasiddhyaikaviceṣṭaceṣṭitaścarīkarotisma vilāsamīdṛśam
1.25
udīrayiṣyantamudārakaumuda kalānidhānaṃ budhatuṣṭivardhanam
svagarbhitaṃ bālavidhuṃ dadhānayā diśevaśakrasya tayāpyabhūyat
1.26
babhūta bhūyo'pyaśanādināśanāt saduḥkhasandohadameva dohadam
yadāyate nāyāti saukhyadāyakaṃ rajā na duḥkhaṃ na kadāpi dīyate
1.27
gateṣu māseṣu daśasvavedṛśaṃ bhṛśaṃ prasādaprasare'mbarāntare
upoḍhasiṃhe mihire vṛṣasthite vidhau caturthyā ramite ca jāyā
1.28
śubhadrabhādrāsitapakṣagāṣṭamīniśīthakāle prathitagrahākule
udīrite bhadraninādanorade diśāṃ vitānāyita eva sarvataḥ
1.21-2
svarūpaśaktitrayośiturharervibhāti śaktiḥ saditoritā hi yā
tadīyasārātmikayaiva bālikākṛti bhajantyā kilayogamāyayā
1.30
tathaiva samveśavaśekamānasā'bhavadyaśodāśayanādalakṣitaḥ
ghanāghanaśyāmalakomaladyutistadovirāsīt saṃśiśubhavan hariḥ
1.31
sa vāsudevo vasudevakāminīṃ tadantare devakanandinīmayan
nṛśaṃsakaṃsādhipavandhanālaye sphuṭaṃ babhūva prakaṭaḥ sayāmike
1.32
vimuktabandho vasudeva eva taṃ tadājñayānīya tadā vilakṣitaḥ
kṣaṇād yaśodā janitāṃ ca nandinīṃ nināya sā kaṃsaśayāttiro'bhavat
1.33
tataḥ kṣaṇād viṣṇurapi svayaṃ tadāmilat svayaṃ rapi hareḥ savarṣmaṇi
yadaṃ śiśuḥ sahi nandanandana stadatra sarve hi vasanti santatam
1.34
navīnanīlotpalanirmalaprabhāprabhāsvaraśyāmala komala śriyā
pratipratīkapratipannayā svayā viśeṣadurlakṣyamaśeṣalakṣmasu
1.35
navāñjarāgodbhavakāntivaibhavaṃ purāpahṛtyāpi karāntaro kṛtam
sunihanuvānaṃ sphuṭamuṣṭibandhanacchalena sāśaṃktayaiva kevalam
1.36
avāryaniryantranaviniryadaṃśubhiḥ padāmbuje hiṃgulamānabhaṃgade
dadhānamatpoditakalaśapādapa sphurat pravāladvitayāyate tathā
1.37
sutaṃ yaśodā janitaṃ purastadā sadā mudāveśarasāvaśāntarā
cirāya paśyantyapi nidritevataṃ na sā viduścainamanantaraṃ param
1.38
kimindranīlotpalamaṇḍalaṃ na vā yadujjvalā komalatekṣyate navā
alolanīlotpalajālayevā na vā yadekāyita kāyate yate
1.39
kimastu kāstūrikapaṃkasaṃhatirnisādhanasnigdhavimugdhanīlimā
varāthavā śrīlatamālakandalī nanedṛgutsarpirucoru cārutā
1.40
vibhāti kiṃ vāṃjanapūṃja eṣa na pratīyate'laukikabālakākṛtiḥ
tadeṣa dhāryastu madaṃgasaṃgamāt vyayeta nūnaṃ tanurasya no katham
1.41
itīva nānāvidhavṛddhasaṃśayā śatā cireṇa svaśayāmbujāhṛtam
tamaṅkamāropya saśaṃkitāṃkitā praditsati sma stanajaṃ nijaṃ rasam
1.42
pramodaneviḍayajaḍī kṛtendriyā vidhitsitaṃ svaṃ na viveda sākṣaṇam
kṣaṇaṃ ca tadvighnajaduḥkhanighnahṛd galadvivekāvikalābhavadbalāt
1.43
manovacogocaravaṃhimodayā yayeyadānandatitiryaṃśodayā
tadaucitau sācchalamoritaṃ budhaiḥ paraṃ parānandananayatvamasya yat
1.44
tadantare gopajaradvadhūgaṇaḥ kṣaṇādupetastarasā rasākulaḥ
samantataḥ sūtigṛhasya cāntataścakāra rakṣāmatha sāmpradāyikīm
1.45
balānnavāśokadalādharo hariryadeṣa cakranda manoharasvaram
dhruvaṃ svakelīrudacīcaracciraṃ vidhitsuroṃkāramiva pratiśravam
1.46
vilūyanāḍīmatha kuṃkumādinā vilipya saṃsnāpya kaduṣṇavāriṇā
aśeṣayatnaparamparāparaiḥ krameṇadhātrīnikaraiḥ karairdhṛto'sāvaśāyi
1.47
ariṣṭadīpaiḥ pravirājirājibhistadevatasyālamabhāji bhājitaiḥ
subhitticāmīkarapuṣkarotkarodarasphuraddīpamahomahopamā
1.48
tadātamākarṇya janānu mudāpluta stataḥ kṛttasnānasavidhiḥ sutodbhavam
dadāvudāraṃ vrajarāja ādādadhanādi dhanyo'bhyudayaikasādhanam
1.49
pramodaniḥ syandadamandaletakaprasarpaṇot picchicchaldagrapaddhatiḥ
vrajādhirājo'nnajadeṣa ca drutaṃ drutastataḥ sūtiniketanāntikam
1.50
sphuranmahābhāravamārganirgalannidāghasūradyutitāpavihvalaḥ
javānnavāmbodabhavāmṛtadravānavāpya tṛptyanniva pāṃthapuṃgavaḥ
1.51
sanandanaṃ vokṣya tamindusundarānanaṃ sadindīvarakāntimandiram
mahāmahānandamahopurandarastadā mahānandamamandamāyayau
1.521
kimendranīlonidhireṣasādhiḥ kimañjanaṃ divyamahākṣirañjanam
niraṃkapaṃkaḥ sudhanīkṛto'mṛtadravasya ki vā samaśeta cetasaḥ
1.522
niyantritāste vinimantritā api vrajaikavāstavya janāstadā samam
javādavindannathanandamandiraṃ mahadayā nā mudayaḥ svayaṃprathaḥ
1.54
galanmarandāśrukulakulānyathāntarasphuratṣaṭpadatārakāṇi ca
vimānirājiḥ kusumānirājitā mudeva netrāṇi javādavākirat
1.56
tadantare nāradaśiṣyatāṃ gatā taduvitaḥ svīkṛtagokulasthitiḥ
ihāvatīrṇā bhagavattamottamaprakāśilīlāghaṭanāya bhūtale
1.57
vrajaukasāṃ gauravavākyagauravālaṃdhyavṛtti paśupābalārcitā
samullasat kāśa vikāśikeśikā mahānubhāvā bhagavatyaninditā
1.58
kṛpāmayo pūrṇimayā samāmidhāvadābhorajaradvadhūvṛtā
prasūta sāndīpanisatyavākyateḥ javādvindan kilanandamandiram
1.59
vrajeśvarastūrṇamudīrṇasampadaḥ sa paurṇamāsīṃ paripūrṇalālasaḥ
namannamanda parama dayodayoddhatāmavocada vacanaṃ ca namravat
1.60
ahaṃ gatastvadayaṃ kṛtārthatāmaho mahobhirebhiḥ śaradindunindibhiḥ
nitāntamantarbahirudbhavattamaṃ tamaḥ praśāntaṃ mamakāmamakṣayam
1.61
sametya lokobhavikaṃ vikasvaraṃ na tṛptimetīti mataṃ na vānṛtam
tavāgateḥ prāptamanorathairihāśiṣā śiśuṃ yojaya ceti yācyate
1.62
itoryatvānugatā padepade vrajeśvareṇāya samānamānasam
viveśa sā śāntaniśākarānanaṃ nirīkṣituṃ sūtiniśāntasannidhim
1.63
tadantare gopajanījanastanapraśasta kāstūrikelekhya satyatām
gamiṣyamaṃgakṛtasarvamaṃgalaṃ galannavīnāñjanakāntivibhratam
1.64
alokanidrā kṛtamudraṇekṣaṇaṃ mudambudho majjitanetravajjanam
viḍambayantaṃ niviḍaṃ manuṣyatāṃ svamātṛdhātrījananetraraṃjanam
1.65
karau ca kiṃcit parikuṃcitāṃgulīhyalaṃ dadhānaṃ dhurinandanandanam
dadarśa sottānaśayā mahāśayā śayānameva śayane mṛducchrite
1.66
prayujya tu prājyataraṃ tadāśiṣaṃ śiśuṃ viśeṣāt prakalayya cāṅgam
avāpa ceto viṣayātigāṃ mudaṃ yadeṣa cānandamayaḥ svayaṃ hariḥ
1.67
tataḥ samīyuśca samaṃ samantataḥ samagramāgrastahṛdastadāmudā
savallabhābāndhavavatsavā javāt sudurllabhaupāyanasampaduddhurāḥ
1.68
janiṃ tadīyāmamṛtaikabhājanaṃ janāḥ kilāśrutya tadīkṣaṇotsukāḥ
muhūrtamātraṃ samayaṃ sma manvate muhuḥ sphuṭaṃ koṭiyugapramāṇavat
1.69
tathaiva kācit purataḥ purāṃganā gatau sayatnaṃ purataḥ sakhītate:
padepade modajāḍyabighnitā prapeda evākulatāṃ sapadi galam
1.70
samantataḥ kācidalaṃ samaṃ tato laghupayātuṃ paśupāvalavṛthā
bharāṃ vikīryābharaṇaṃ bhiyāsyayāt yadantarāyoracitaḥ kucācalāt
1.71
jarattarāṃgaya starasā rasānvitā upagatā bhāsurabhūmurastriyaḥ
anulayakalpāṇasukalyabhāṣaṇairmano viśatyokaraṇairanandayan
1.72
udītamātro'pyavanītalaṃ balānmudā tadānīṃ capalīcakāra saḥ
vidhurdvidhīnītiścitapūrvaparvataścakorakaṃ kairavakorakaṃ ca yat
1.73
kramāt samāśrṛtya suhṛtsutodbhavaṃ sadāsabhāryaḥ pravaraḥ svabhāryayā
mudāmudārairudayaiḥ samāsadat sa bhānu nāmā dadhipattanādhipaḥ
1.74
tamāśu nandaḥ svasakhaṃ samāgataṃ sasaccakārāśu saparyayā'ryayā
tadā tamāmodakulakulo nave niveśayāmāsa ca śīghramāsane
1.75
atha priyāṃ tasya ca kīrtidāmado'varodhagāḥ sādhuvadhūjanānatāḥ
prapūjya rajyanmatayopyadarśayan vrajendraputra ca javājjavādharam
1.76
tato niviṣṭaṃ ruciraṃ cirantanapriyaṃ gataśrāntitanirjādhipaḥ
nija tanūjaṃ sumanojasundaraṃ sa darśayan harṣayati sma vismitam
1.77
pratīya sākṣādaya taṃ tu dampatī tadā tata prematatī pratikṣaṇam
suto samāno hisamaṃ samaṃgalo vavāṃchatustena nijasya cāṃjasā
1.78
tadīya vīkṣā prabhaviṣṇutṛṣṇayānvito'pi tāvad vṛṣabhānurāśutām
samīkṣya jāyāmatigarbhagauravāditāṃ yiyāsuḥ sagaṇo'bhavajjavāt
1.79
mudā navīnairnavanītagolakaiḥ prahṛtya nṛtyat kucakumbhakañcukāḥ¹
atho mitho balavabalabhāḥ² karairavākiran kuṃkumasārajaṃ rajaḥ
1.80
pustastadorddharvaṃ dhanasārakuṃkumasparatuparāgaprakarājaneritāḥ
atho vilīnā atha yantrapāthasā vitenurāpotavitānakautukam
1.81
mudā svatantrā jalayantramālikāḥ kare gṛhītvālulitālakālikāḥ
mudākulāgokulagopabālikāḥ parasparābhāsiṣicuḥ sadālikāḥ
1.82
nirgalaṃ recanajālanirgalat payodadhikṣīraghṛtāmbusambhṛte
vrajaukasāmāśugaṇāstadaṃgaṇe kṣaṇaṃ vijahuḥ sarasova paṃkile
1.83
tasmāt sutaṃ na bahukālamupākalpya
sahyu: sukhāt samahiṣīka udārakāmaḥ
svāntetadīya tanukāntinitāntacintāpātheyavān parikareṇa jagāmadhāma
1.84
pāyaṃ pāyamadhānapāya kalanā pīyūṣapūraṃ paraṃ
no tṛptaḥ kilanandanandanamukhāmandohyadindodaśā
citraṃ tatra nimeṣameṣa sahasā pāśyāpi paśyo janolekhābhāvamuvāha mohanivahaṃ prāpto mahimnā mudām
1.85
vrajapurandarasundasatkṛte:
purajanāḥ paritaḥ paritoṣitāḥ
yayuraho nijadhāmasudhāmayīṃ
samanulabhya tadātmajacārutām