Pramāṇa · Search · About · API

Vrajayuvavilasa 10

Vrajayuvavilāsa 10

Language
Sanskrit

10.1

aṣṭamaḥ sargaḥ
rādhāsya nandatanayasya padābjaśobhāmanvākalayya kila tadvadanekaśobhām
nāmāpi kāmamadhuraṃ paramekatānalakṣmīṃ kṛtairativilakṣaṇatāṃ tatāna

10.2

yāvattayākalikalikṣayadāyi nāma kṛṣṇeti nāma vṛṣabhānutanūjayā tat
tāvattadīyahṛdayaṃ harilagnamāsīdīdṛgvidhā jayati śaktiralaukikasya

10.3

tasyāḥ śrutī api hareḥ paramaṃ nikāmaṃ pīyūṣapūramiva nāma mudā nipīya
cittaikatānakapaṭena jugupsayeva nāvāñchatāṃ svaviṣayaṃ viṣavattadanyam

10.4

no kṛṣṇanāma samasasti manograhītuṃ śaṃke sakṛcchravaṇato yadanena tasyāḥ
dhairyaṃ nivāryaṃ paribhūya bhayaṃ ca bhūyaḥ kaulaṃ cakarṣa kilamānasamāśu sūkṣmam

10.5

kṛṣṇāhṛkṛṣṇaghanakṛṣṇasarojakṛṣṇasārādi śabdanikare sati karṇapānthe
ākarṇitapriyamanoramanāmavarṇā tūrṇaṃ vikīrṇaviṣayāntaramutsukāsīt

10.6

jāgraddaśā'pi viṣayāgrahilātmakatvādekāgrato hṛdi samagratarātyudagram
bhūyo'nvabhūta kadācana kāṃcanāṃgayā kiṃcidavilakṣaṇatayaiva tathā suṣuptiḥ

10.7

bhūyiṣṭhagoṣṭhayuvarājavirājamānapremapramattamatiruttamahemadhāmā
sā yoginīva satataṃ vitataṃ vitene nāthayantikāgrahitayā viṣayeṣu bhāvam

10.8

dṛṣṭavā tamālajaladāṃja nakhaṃjanādīnālakṣitetadabhivācakakṛṣṇaśabdā,
unmattacittagatavṛttiratīva tāvannovāca kiṃcana samādhirato munirvā

10.9

tadbhāvanāvaśavisāriviśālayogavemāt kṣaṇaṃ sagatu harihaṃriṇekṣaṇāyāḥ
cetaḥ prapadya ca sapadyapasarpati sma kandarpahetihatajātabhiyeti manye

10.10

dhakṣyannasūn sapadi vāmadṛśastu tasyā yattatra kāntivirahorjjitajātavedāḥ
aśrāntavistṛtadṛgambuparipluto'pi tīvraṃ vyavardhata taddbhutameva bhūtam

10.11

evaṃ pratikṣaṇamavādhavivarddhamānakṛṣṇānurāgavṛttamānasavṛttireṣā
yāvat śaśāka na manobhavapāravaśyamāhanāya nihnutikṛte vṛṣabhānuputrī

10.12

tāvat kiyantamitī samayaṃ nayantīṃ durdravibhāva saviceṣṭita lakṣitādhim
papracchurutsukadhiyaḥ priyasakhya etāṃ duḥkhasya kāraṇamiti pratipattimatyaḥ

10.13

prāṇapriye ! priyasakhi ! praṇayapravāhasambandhabaddhahṛdayā vayamatra nityam
tvaddūrahṛdagadanidānamadastvidānīṃ yacchādmanā kimapi padmamukhena vidmaḥ

10.14

ajñātabhūribhavadantarabhāvabhāvādasmān vṛthāpriyasakhītvakṛtābhimānāḥ
tadvaktumarhasi viviktamapīha sarvaṃ tvat sauhṛdaṃ bhavatu sundari ! nirvyājīkam

10.15

asmāsvaviśvasitacittatayāsvayeha nādāya hanta hṛdaye'pyavakāśaleśam
bālapravālamiva dharmakṛto'bhitāpaḥ kenādhunāśu vidhinā sakhi gopanīyaḥ

10.16

etena te vapuṣi pāṇḍimasaṃkrameṇāntargato nanu mahānurāgapūraḥ
sākṣātkṛte'pi na vidhau kilakaumudīnāṃ rāśiḥ prakāśayati taṃ gaganāvakāśe

10.117

sā pāṇḍutā ca tava nihanutacandralepā candrānane | nanu tanau janitā nitāntam
praṣyaṃjayatyakhilahaimavibhūṣaṇāni cetaḥ prasaṃjayati kaṃjadṛśoha duḥkhe

10.118

rādhe ! tavādhipaṭṭalajvaliyānalasyāntaḥ pūraṇādiva bahirgata uṣṇabhāvaḥ
dīpyattaptastaraṇireva yathāśirīṣāṇyaṃgāni te vikalayannaha ki vyanakti

10.119

salakṣyate priyasakhi ? prasamaṃ śarīre dūraṃ tavātanuśarotkarasannipātaḥ
kimvā śirīṣavilasatkusumāvalīṣu na jñāyate tvatitarāṃ kuliśābhighātaḥ

10.20

premapravāha udayan hṛdaye janānāṃ nānāvidhena vidhinā durapallavo hi
nahyatra ke'pi kuśalāḥ sikatāmayena bandhena baddhumudadhiṃ prabhavo bhavanti

10.21

prāṇapriye| kapaṭapāṭavameva hitvāsmākaṃ śiraḥ śapathapānthamatistvamatra
brūhyantarādhiviṣayaṃ sakhi? rādhike? no nyāyyo nayaddayakalpasuhṛtsu dambhaḥ

10.22

itthaṃ niśamya dhuri samyagasāmyamuccaiḥ ramyaṃ vacopriyasakhījanato natāṃgī
śaṃkālisaṃkulamatiḥ kilamaunamāptā taptvāntarā cirataraṃ vimamarśa bālā

10.25

lagnaṃ mano mama pare citi cedvadāmi bhagnaṃ satīvratamathokulamākulaṃ syāt
nocettadābhavati jīvitavṛttihāniḥ hā nimito'tra vidhinā anavadhirvipākaḥ

10.26

kiṃ mugdhayā kṛtamaho vidhidagdhayātra kṛṣṇeti kiṃ lipiyugaṃ śrutamekavāram
mūrtaṃ natanna ca viṣaṃ na tathāmṛtaṃ ca kāveda vā śravaṇato'khilanāśi bhūyāt

10.27

yannāma vedṛśadaśāmadiśacchutaṃ me tasyāstu kiṃ kulakalevaraśīlanena
ki vā vinā paricayena ca tena yūnā kṛtyaṃ kimanyadiha mānuṣajanmanaḥ syāt

10.29

itthaṃ vicintya suciraṃ rucirā cirāṃśurociḥ sakhījanamuvāca tadeti nīcam
sakampamānahṛdayālamadhogatāsyā cittasthitapriyamiva pratibodhayantī

10.30

yadbrūtha hanta ! vitathaṃ nanu tattathaiva yuṣmāsvahaṃ na khalu vaṃcanamanvayāmi
yanme hṛdi sthitavatībhiratīvatīvraṃ hārdaṃ paraṃ karatalīkṛtameva sakhyaḥ

10.31

vakṣye tathāpi sakalaṃ kila yuṣmadīyanibaṃdhavandhanavilaṃdhanadoṣahantye
svābhāvikaṃ hi nirupādhidadhatsu abādhaṃ prema mānyathācaraṇamāśu ca śubhaṃ mā syāt

10.32

sakhyaḥ | purā khalu vikartanapūjanāya vṛndāvane viharatībhiratīva modāt
asmābhiradbhutamadarśi padābjacihnaṃ yūnastu kasyacana tatra śilātaleṣu

10.33

kasyedamityatha mayā kutukena pṛṣṭā hṛṣṭā viśiṣṭamatimohakaveṣṭitasya
vṛndāvadañcaritamadbhutakṛṣṇanāmnaḥ sā kasyacit puruṣamaulivibhūṣaṇasya

10.34

kuṇḍo tadantaragato samudīkṣya bhūyaḥ śuśrūṣayā tadabhidhānamaso kramānnāma
sevaitayorakadekataratra carādhākuṇḍaṃ1 paraṃ paramaśobhitakṛṣṇakuṇḍam

10.35

kṛṣṇābhidhānarucirasya ca tasya yūno
bhūyastayoditamahaṃ sarahasya vṛttam
aśroṣamaśruta tadīdṛśabhāvabhāvānmūḍhā
sakṛt vivṛtakarṇapuṭena sarvam

10.36

sakhyastadādi garalerivaliptametadāvartitaṃ dahanayantraṇayeva nityam
dambholineva niviḍaṃ paripīḍitaṃ vā citraṃ kvacicaralitasthiratāṃ na yāti

10.37

pīyūṣavarṣamiva hṛrṣavidhāyi tattu
vṛttaṃ tadāśravaṇataḥ śravasoridānīm
bhūyo viṣāyitamathāmadevanīti jānāti
nītimapi vā nanu bhūtapūrvām

10.38

śuśruṣate śravaṇamasya gaṇaṃ guṇānāṃ
tadrūpamakṣi ca didṛkṣata eva sākṣāt
aṅga jighṛkṣāta samaṃgalametadaṅgaṃ
sismarṣatīha paramanyadito na cetaḥ

10.39

ceto yato bhavati hanta! tadekalābhāddvaitaikavṛttiviṣayāntarardvidhaṃ me
tat procyatāṃ cadathayukti viśeṣavidbhiḥyuktaṃ samastamadhikaṃ vidhikiṃkarīṃ mām

10.40

itthaṃ nivedya viratāṃ vṛṣabhānukanyāmūce tadālipaṭale lalitā variṣṭhā
antarvikāsasamudāyatā'pi śuṣyanmukhī bahiḥkapaṭārabhaṭayā

10.41

durlabhyamabhyadhikabhāgyavibhūtihīnaiḥ
prāṇeśvarīpsitamidaṃ yadapītaraiste
suprāpyameva tadapi pratibhāti bhātirekaṃ
samīkṣya tadananyayuvaikabhogyam

10.42

tattvaṃ samāśvasihi nāśaya vaimanasyaṃ
dhairyaikadhuryavanitājanatottamāyā
nāmnodhṛtiḥ śamayatā śravaṇāt sakṛtte
sampāditaṃ na kimu vā vidhinādhunā'lam

10.43

dhātā parasparatulātulitaṃ mithaśca yogaṃ
subhogyamapi saubhagavaibhavaṃ vā
nirmāya tanvi| yuvayoryuvayoradambhaṃ
nirmāyamāhamilanaṃ na galādhvanā kimu

10.44

kṛṣṇasya tanvi ? kulagokulabhīrujāne jāni priyāsu bhavatī bhavitā viśiṣṭā
ullāsavānapi śaśītyaniśaṃ niśāsu rākāmṛte na labhate parabhāgapūrttim

10.45

itthaṃ sakhīṃ lalitayā kila sāntvayantyā diṣṭeṃgitena tarasāttarasāti citrā
ānāyya citrapaṭamatra javānnavīnaṃ kṛṣṇasya citramatimātramidaṃ jagāda

10.46

ullādhabhāgajananīṃ nayanadvayasya sadyo viśalyakaraṇīṃ hṛdayasya bhūyaḥ
ānandaratnanikarasya khanīmanīcāṃ kṛṣṇākṛtipratikṛtiṃ sukhameva vīkṣya

10.47

ullādhabhāgajananīṃ nayanadvayasya sadyo viśalayakaraṇīṃ hṛdayasya bhūyaḥ
ānandaratnanikarasya khanīmanācāṃ kṛṣṇākṛtipratikṛti sukhamehivīkṣya ||46(ka)
itthaṃ nivedya ca sapadyanavadyacitravidyā vinodasadanaṃ kṛtacitracitram¹
vistīrya tiryagabhivīkṣya sakhīmukhāni śrīrādhikākarapuṭe paṭamādadhe'sau

10.48

ātyantikeṣṭa²vigayopanatau nitāntaṃ
naikottarāya itivākyamavaimitathyam
yadrādhayā paṭagatapriyadaśanāya harṣodayāplutadhiyā kṣaṇamapi bighanaḥ

10.49

draṣṭuṃ priyākṛtipaṭaṃ paritaḥ purastāt saṃśuddhaye nayanayoriva rādhikāyāḥ
phullāravindakarayormakarandabindusandohavat samabhavannavamaśruvarṣam

10.50

manye nirargalavinirgaladaśrujālakallolasaṃplutatayā sudṛśo viduṣyāḥ
preṣṭhekṣaṇakṣaṇanimittatayātidhanyairanyaindriyairvyaraci rājatayābhiṣekaḥ

10.51

manye nirargalavinirargaladaśrujālakallolasaṃplutatayā sudṛśorviduṣyāḥ
preṣṭhekṣaṇakṣaṇanimittatayātidhanyairanyendriyairvyaraci rājatayābhiṣekaḥ ||50(ka)
saṃmṛjya netrayugalaṃ galadaśrudhāraṃ yāvaddadhāra paṭamutkaṭakapaṭakāñcau
tat piṣṭapeṣaṇavidhirvidadhe nijāṃgastāvattadeva pṛthuvepathuvegasaṃgāt

10.52

kaṣṭāt paṭasphuṭaniviṣṭanijeṣṭamūrteḥ śyāmākṛti sthagitadṛṣṭi yadā vyacaṣṭa
supteva mattamatikeva vimohiteva tāvannasā paramito dhuri paryacaiṣīt

10.53

kāye priyasya nayanaṃ rucire cireṇa yatra sma majjati yadā sudṛśastadānīm
yadvā¹ babhūva sukhameva taduttarāṅgavīkṣāntarāyarataḥ² khalu duḥkhamāsīt

10.54

vighaṭasya dhairyamatha hṛṣṭamatiḥ samantāt bālānimeṣarahitena dṛśordvayena
sā vismṛtānyaviṣayasmaraṇā nikāmameva vidhaṃ dhuri paraṃ priyamokṣate sma

10.55

agrābhimṛṣṭamaṇipīṭhikadakṣapādasāsaṃgajaṃdhikaparāṃghritalānuviddham
siṃhāsanaṃ nakhamukhakṣaradaṃśupūrairāslāvayantamiva gaṃgājalaiḥ samantāt

10.56

abhunasatrikavibhāgakuśāvalagnadeśāvalagna tarasārasanāvalīkam
sācoktasphuritakandharameva vanyamālāyugaṃsayugasannavasanniveśam

10.57

saundayaryamandakuruvindakarāravindadvandavaprabhāṣaṇitahārihiraṇyaveṇum
gārutmatīyagurucārukavāṭapālī prājiṇubhāpaṭalajiṇusuhṛtasthalīkam

10.58

¹kandarpahāramaṇidarpaṇadarpahārisadgaṇḍamaṇḍalavaladdyutikuṇḍalāḍhyam
ᵃvastapravālaśakalādharasat pravālaṃ bālaprakāśi tilasūnasamānanāsam

10.59

anvayaḥ-- daṇḍaḥ
dantadyutidviguṇitasmitakaumudībhirutkalitavrajavadhūvrajadhairyasindhum
dattabhramabhramaravibhramacillivallīcāpalyadūritaratipriyacāparītim

10.6-2

anvayaḥ—daṇḍaḥ
uttuṅgaraṅgadataraṅgadapāṅgabhaṅgayā naṃgasya saṃgamayatāṃ jayamaṃgalāni
mandālilocanakalindasutāravindanindaśriyaṃ vidadhadakṣiyugamamandam

10.61

uttuṅga riṅgadataraṅgadapāṅgayānaṅgasya saṅgamanada jayamaṅgalānām
mandātirocanakalindasutāravindanindaśriyā dhadhatamakṣiyugaṃ na mandam ||60(ka)
māyūrapicchavimalacchāvimacchāvi macchahāragucchāvalilitagauṃjikamaṃjumālam
pītāmbarāvṛtakalevaraḍambareṇa vādaṃ viḍambitadinmaladamdāṃbubhṛt

10.62

mādhuryasṛṣṭivibhavasya samaṣṭirūpamādyaṃ padaṃ ca hṛdayāharaṇakriyāṇām
autsukyaviślathahṛdātha tayā priyāṅgaḥ śrīrādhayā ciramatṛptadhiyā vyaloki

10.63

vaiyagryamāpnuhi samedhitamedhimattā modaṃ ca vāṅmanasayorapadaṃ prayāhi
gātraṃ stabhāna na ca vettha parāparatvaṃ citrīyate sma dhurivīkṣya ca citrameṣā

10.64

vaiyagryamāpnuhi samedhitamedhimattāmodaṃ ca vāṅmanasayorapadaṃ prayāhi
gātraṃ stabhāna na ca viddhi parāparatvaṃ citrīyate sma dhuri vīkṣya ca citrameṣā || 63(ka)
citrānnetraṃ na kimapi carīkṛṣyate sma svamasmālobhaṃ punarapi darīdṛśyate smāvayaitat
kaścit kālaṃ muniriva purā sā varīvṛtyate sma
svālī pālī kathamapi gatiṃ no jarīgṛhyate sma

10.65

citrānnetra na kimapi carīkriyate sma svasmālalobhaṃ lobhaṃ punarapi darīdṛśyate'smānnetat
kaṃcit kālaṃ muniriva purā sā varīvṛtyate sma
svālī pālī kathamapi gatiṃ na jarī gṛhyate sma ||64(ka)
smṛtimodāśrūṇāmapi varakiśorasya kalane
samantādantarddhi yadapi kila sākṣādakalayat
abādhaṃ rādhāyāstadapi hṛdayasthasya vidadhe
pratītau pratyūhaṃ na karmāpi tadāveśavaśataḥ

10.66

harṣotkarṣāśruvarṣādviguṇabhavanavasvedapūrābhipūrṇaṃ
tūrṇaṃ codīrṇaromodgamamatha sudṛśaḥ prāṇanāthekṣaṇe'syāḥ
asthairyaṃ paryacaiṣītpurapi rabhasāddhāryadhairyauḍupaṃ cāmandānandābdhimadhye hṛdayamapi parityajya maṃkṣu nyamāṃkṣīt

10.67

vaṃśīmāśu nidhāya tāṃ kaṭitaṭe bhūrvātpatiṣṇuḥ paṭāt
sācimūkamudaṃcayan mukhavidhuṃ vicvidhunvan bhujam
āliṃganniva cumbanaṃ dadadiva ālambyāṃbaraṃ vakṣasaḥ
śrīpītāmbara eva tāṃ varatanuṃ tāvattadovīvaśat

10.68

sakhīpariṣadāṃ kulairbahulasaṃbhramādākulemukundaguṇakalpitairdrutamitho jalpitaiḥ
vikarṣitamanaḥ śrutiḥ sphuṭabahirvivekastutisthitiḥ sapadi kātareti vimarśaḥ sā cāntare

10.69

cittaṃ me citramatra dravati vata kathaṃ citramātrāvalokāt
kiṃ vā kālena dhātuḥ kusumamapi balādbrahmaśastrāyate'smin
naivaṃ vā kintu hetuḥ smara iha nahi vāmādṛśāṃ syāttathā kiṃ
jñātaṃ bhāvyaṃ mahimnā tadidamakhilamautpattikenāsya yūnaḥ

10.70

etaddarśanato na toṣa udayatyantayadatyantataḥ
no sahyinya tato nivarttaya itaścetaḥ satīnāṃ vratam
kiṃ karttavyamato mato nahi mahādharmasya sādhurvyayo
hā cittaṃ na hi vetti bhadramitaraccenaṃ kiśoraṃ vinā

10.71

citra kinnu sacetanoktamabhūccetaściraṃ me harat
satyaṃ kṛtyamida babhūva vitathaṃ ki vā vilambāsaham
jāgratyasmi suṣuptirasti na ca me ko'yaṃ manovibhramo
sā hā kāpasaṃsāra sārasamukhastrailokyasāro yuvā

10.72

yātaḥ kavāsau puraṭapaṭalīhāripaṭāmbaraśrīḥ
kheladbāhuḥ sajalajaladaśyāmalaḥ śrīvilāsaḥ
yo māṃ vakṣaḥ parisaragatāṃ lobhyasaurabhyapūraḥ
sphāraṃ bimbādharamadhurase bhūritṛṣṇāṃ cakāra

10.73

tasyāmitthaṃ cintayantyāṃ hṛdantaḥ premṇā tūrṇaṃ paurṇamāsī purastāt
āsīdasyāḥ kṛṣṇakalpadrumeṇāsaktāṃ kartuṃ premavallīṃ praphullām

10.74

kāmāṅgatā namramūrddhānameṣā tathyaṃ tāvat prāha devī kiśorīm
kṣipraṃ vatse ! svaṃ prāpnuhīti prāñcaḥ kiṃcinnāmataṃ vyāharanti

10.75

dṛṣṭvātmānaṃ svīkṛtākāraguptiṃ vailakṣaṇyaṃ tanvatīṃ cābhilakṣya
rādhāṃ pṛṣṭvā tat sakhīstatvameṣā buddhyā sarvaṃ cāvādītīmām

10.76

vṛthāvahitthā prathimaprayāsaiḥ kṛṣṇekaniṣṭhaḥ praṇayo gariṣṭhaḥ
kāntasvadīyaḥ sumukhīha sindho gopāyatīndorudaye mudaṃ kaḥ

10.77

etāvatālaṃ milane bhavatyāḥ kṛṣṇena yatsā ratirāsa tatra
na kāraṇaṃ sannidhimantareṇa paraṃ yutau cumbakalohajātyoḥ

10.78

tannandanandanasugandhipadāravindādākṛṣṭumantaralim sakalaprayatnaiḥ
kā śaknuyājjalanidherudare vilīnamuddhardhaṃtuṃmatra hi kṛtī kṣamate'ṇukaṃ kaḥ

10.79

ityuktvā bhānuputrīṃ sapadi bhagavatī sambhramādigitodyad
bhaṃgībhiḥ sāntvayantī haricaritanutau prerthyatasyāvayasyāḥ
pūrṇāśīḥ paurṇamāsī niragamadatha tāstūrṇamāśīḥ kadambaṃ
yuṃjantī kuṃjarākāntarasadanacarīṃ vāṃchato kartumetām

10.80

vṛndāmāhūya bhūyaḥ svayamiyamapitāṃ rādhikāyāṃ vrajendroḥ
premollāsaṃ nigadyā'diśadatimuditāṃ sadya enāṃ vaneśīm
sānandaṃ nandasūnoḥ śravaṇapathanavaprādurbhavaṃ praṇoya
kṣipraṃ rādheti varṇau matimati ! nanu māmuttaraṃ dāsyatīti

10.81

adhigatya nideśamitthameṣā bhagavatyā bahumānamānamantī
abhimatya jagāma dhāma kāmaṃ pṛthulā॰nandathulābhamattacittā

10.82

pṛcchantī lalitāmukhaṃ nijasakhīvṛndaṃ mukundaṃ kṣaṇaṃ
yacchantī paṭagāṃ hṛdi kṣaṇamatho5 tanmūrtimārticchidam
icchantī ca samādhimādhihataye tadbokṣaṇāya kṣaṇaṃ
tanvaṃgīti vitanvatī vyavahṛti nirye∊trakālaṃ tataḥ

10.83

itthamiyaṃ vṛṣabhānutanūjā nandasute ratimāśu babandha
yogasaho sadacintyapadārtho nātra tataḥ śrama eva nirarthaḥ

10.84

tadanudanujahantuścetaso gocaratvaṃ
guṇagaṇakulalīlā bhānubhūḥ svānubhūtāḥ
svayamabhigamayantī svālibhiścābhinīya
śrutiyugaviṣayatvaṃ prāpitānandavṛndam