Vrajayuvavilasa 11

Vrajayuvavilāsa 11

Language: Sanskrit

11.83 — 1 part

11.1

tataḥ prabhāte sati dhenuvṛndaṃ muhurmuhurvṛttaścārayituṃ vilāsī
jagāma rāmeṇa samaṃ mukundo vṛndāvanaṃ nandasarasvadinduḥ

11.2

sacārayadbhiḥ surabhīrabhītairuccārayadbhiḥ svayaśaḥ sametaḥ
riraṃsuhṛdbhiḥ sanijāgrajāḷyaciraṃ sahṛdbhirvidadhe'tra khelām

11.3

sā nandasūnoratha rādhikāyāṃ rāgodayādhānakṛte nidiṣṭā
vṛndā tadājñāvaśamādideśa tatrattuṃṣaṭkayugapat prakāśe

11.4

yaḥ kāntidāyīha vanāvalīnāṃ nādairnideśaṃ bhramarāvalīnām
yūno'bhyadhattāśu muhuḥ smarasya śrutvātha yante mumuhuḥ smarasyam

11.5

eko'pi lokatritayaṃ kṣaṇena vaśe vidhātuṃ madanasya dakṣaḥ
tat pīṭhamardāyita eva tāvan laghurjajṛmbhe madhuraṃ purastāt

11.6

āśiśriye yatra kuco'valānāṃ karpūrapaṃkaiḥ sarasaḥ prakāmam
navonabhāvairyuvabhiḥ sadeva tathā tadutthaḥ sarasaḥ prakāmam

11.7

kuśībhavat kāmarasaprasārāstāḥ kuṭatanīrvā taṭinīśca sa drāk
nayaṃ statā nīrataraṃgayogaṃ tapatturāsīdviṣamaḥ samagraḥ

11.8

rasātivṛddhyā tarasā nadībhiḥ vilaṃghya viṣayaṃ nadonaḥ
preyānivātīvatarāṃ gabhīro yasyāṃ prapede nibhṛtaṃ nadīnaḥ

11.11

candrāṃśumandīkṛtasāndratāpā prakāmamojalyavikāśitāpā
prabhāvalīsambalitoḍurāśiḥ śaratprasāridyutirāvirāsīt

11.12

naiśaṃ tuṣārairapi saṃgamayya yena priyāṇāṃ navasaṃgamayya
pracakrire sammatibhāvinīnāṃ kelyo divāsāmatibhāvinīnām

naiśaṃ tuṣārairapi saṃgamayya yena priyāṇāṃ navasaṃgamayya
pracakrire sammatibhāvinīnāṃ kelyo divāsāmatibhāvinīnām ||12ka
kāryaikayakṛtye sa kṛtī nitāntaṃ yūnostorāgavato ratāntam
hemantakālaḥ kalayāṃ cakāra projjhabhaṇaṃ sambhṛtahṛdvikāraḥ

11.14

ślokadvayena śiśiraṃ varṇayati
tuṣāravarṣaiḥ kṣaṇadāyiteṣu dineṣu yatra kṣaṇadāyiteṣu
vyadhuryuvānaḥ sukṛtābhisāraḥ kelīvadhūbhiḥ sukṛtābhisārāḥ

11.15

tuṣāravarṣaiḥ kṣaṇadāyiteṣu dineṣu yatra kṣaṇadāyiteṣu
vyadhuryuvānaḥ sukṛtābhisārāḥ kelīvadhūbhiḥ sukṛtābhisārāḥ ||14·ka
viśālanālīkakulāni khelanmahāhimānī valitānilena
pramlāpayan dīpitakāmatāpaḥ sa cāpi reje śiśiro'tyudāraḥ

11.16

ṣaṇṇāmṛtūnāṃ samudāyamantarvṛndāvanaṃ vīkṣya samudāyamantaḥ
uvāca kṛṣṇaṃ subalābhidhāmā mādadhatsakhātho subalābhidhāmā

11.18

api surabhini khalu ...
madhumathana varīyaḥ paśya vṛndāvana tat
madhumathanavarītaṃ prāpyadīpyannitāntam
sakalakalavirājañcaṃcarīkainuvelaṃ
sakalakalavirājacchreṇirujjṛmbhate̍smin

11.19

rasālapālīmukulāgrabhāgabhāgatra bhāti bhramarāvalīyam
smareṣurājīśikhare sphurantī sphuṭāyasī satphalamaṇḍalīva

11.20

kalitamādhavikāmajālakāḥ kalaravacchalato madhupālakāḥ
smarajayapradamantramivātataṃ paripaṭhanti haṭhādiha santatam

11.21

atraitanmadhupālipālivalitatkālīnapuṣpāvalīmandaspandagalatparāgapaṭalaṃ mandānilāndolitam
nirddhaṃkṣan vikalārivalādhvagakulaṃ vyākoladhūmākulaḥ
kāmīyajvalitojjvalānala ivājumbhaṃ jarījambhate

11.22

paramamihavane devasambhāvane pakṣilakṣāvane
sukhabharabhavane vane sarvataḥ nityam atikusumadalatām etya kalitamṛdulatā latā paramam aśālataṃ

11.23

uttuṃgabhṛṃgabhavamaṃgalaśaṃkhanādaiḥ senārajonibhaparāgaparamparābhiḥ
pratyāyayupacitā kṛtajaitrayātraṃ kāmaṃ viyogijanahānikṛte vanīyam

11.24

navamānabandhamatibhinnamayaṃ malayānilo vitunute smarājitam
tamanudrutā vidadhate nitarāṃ bhramarādhvani tvatanute smarājitam

11.25

virahinikarapātotpātiraktapraliptairiva navamukulairatyākulo vaṃjulo'yam
yuvatirahitayūnāṃ māraṇenāpi śokaḥ
vahati tadiha sāthaṃ nanvaśokābhidhānam

11.26

bhramarāvalīha valitā sakalāvatīrṇamakarandajuṣām
navanīrudhāṃ nivahato vitanoḥ vinoti muktaravāṇadhiyam

11.27

mandānilairalikulairvaṃkulairvilolaiḥ
śrīlairasālamukulairapi vaṃkulaiśca
satketakīparimalaiśca kale: pikānāmekaikaśo virahiṇo vikalīkriyante

11.28

bālapravālavilasadvanakesarāgaṃ
bīkṣyodhatārttipaṭalevanakesarāgam
kūtvānutasahṛdayahṛtamānatānāmabhyeti priyā priyamaho hṛtamānatānāḥ

11.29

caṃcaccaṃcalacaṃcarīkavilasanmālāṃcitasarvataḥ
prodedhacchukacaṃcusaṃcayasamaiḥ puṣpairalaṃ cāṃcitaḥ
āste dhūparamparābhirapari sphītaṃ parītaḥ paraṃ
jvālāpūravṛtaḥ palāśaviṭapīrāśiḥ smarāgneriva

11.30

madhukarambitamadhavaganiścalanmadhukaraṃ vitataṃ ramaṇīdṛśaḥ
vahati samprati tanmaruti śriyaṃ vahati saṃpracalat sthalasārasam

11.31

madhukarambitamadhvaganiścalanmadhukaraṃ vitataṃ ramaṇīdṛśaḥ
vahati samprati tanmaruti śriyaṃ vahati saṃpracalat sthalasārasam ||30ka
uttārāliprakaravarajhaṃkārakāhālaghoṣaiḥyūrnāṃ vṛndaṃ samanumitasāmrājyalābhoddhatasya
kāmasyājñāmiva samudayattāratārasvarīti
śaṃke samyakkalayati kulaṃ kākalīṃ kokilānām

11.32

vṛkṣā na ke'ruṇatarucchavipallavena
saṃśobhitā birahitāśca bipallavena
puṣpādikaṃ suruciraṃ ca na vastu jātamasmin smarodyamabharo'pi na vastujātaḥ

11.33

mādhavanavasambandhāt phullāvallīnirantarotkalikarahitā parāgasumanā gokulakulabālikeva bhātīyam

11.34

kānanā ya kamanāyata rāgaṃ mādhave dadati mādhavikāḍhye
kānanāya kamanāyatarāgaṃ kāminītvarayatīha ratāya

11.25-2

yatrottuṅgasphuligaprakarasamamhomaṇḍalaṃ maṇḍalaṃ taccaṇḍāṃśorhiṇḍamānaṃ nayatinayanayoḥ kasya nāyuḥ samāptim
tasmāduṣmāyamānā dharaṇisaraṇayaḥ prāhuṇaśreṇimetāḥ
sarvā nābhyastapūrvā naṭapaṭimaghaṭāṃ citramadhyāpayanti

11.26-2

dāhāddehe nikhilamahilāmaṇḍalī norasābhūttadvatāpāt sapadi divasadhīśato norasābhūḥ
dāvasparśiśvasitavadahairyaṃtra santāpakārī
vātavrātā drutataragatiḥ prāṇijātāpakārī

11.37

soḍhyattureva tava gokulacandra labdhvā¹
vṛndāvanaṃ davanivāsaguṇaikadhāmnaḥ²
śāntau³ vasantasadṛśo bhuvi sambabhūva
saṃgaḥ karoti hi yato'paradhā svabhāvam

11.38

kamalamaṇḍalamaṇḍitabhānujākamalalekhanakauśalaśītalaḥ
kamalasambicalannilonavaṃ kamalameṣa⁴ dadāti janaṃ navā

11.39

drutavilambitavṛttam
svedasyandalayādivātivipule gaṇḍadvayīmaṇḍale
rāmāyāḥ makarīcayaṃ viracayan kaścidvilāsī muhuḥ
sāndrānandaṃ matisphuṭaṃ kucataṭau karpūrareṇūtkaraṃ
prasphāraṃ vikiran praśaṃsatitarāṃ dharmattumetaṃ param

11.40

yuvasumohanadhūliriveritā vitanunā tanunāśitadhīratā
vikacapāṭalikāgalito marutprasarajaḥ prakaro babhau

11.40-2

yuvasumohanadhūliriveritā vitanunātanunāśitadhīratā
vikacasāṭalikāgalitomarutprasaradhaḥ sarajaḥ prakaro babhau

11.41

ka
atrānūpajanopamūlanipataddehāṃ svapārśvollasatghāsagrāsaparāṃ parāgapatanādbhītyā nimīladdṛśam
nidrāṇā hariṇārbhakaḥ svajananīṃ jedrīyamāṇastṛṇānyālasyāt kalayannapaśyavilasattṛṣṇaḥ sarīsṛpyate

11.42

spṛśadanilakulaṃ tapattupūrttāvihitarasā harati pravāhajātam
aghahara! sukhayadbadhūstu khedaṃ vihitarasā harati pravāhajātam

11.43

spṛśadanilakulaṃ taptapūrttāvihatarasā harati pravāhajātam
adhahara sukhayadvadhūstu khedaṃ vihatarasā harati pravāhajātam ||42-ka
dvādaśaślokaiḥ varṣāvarṇayati
henandanandana? puraḥ kalaya tvadoyavṛndāṭavīsphuṭanavīnabhavadvilāsam
varṣatturājamiha mūrttimiva sphurantamālokanāduttarāṃ mudamudgirantam

11.44

asmin ghanoditatamauratamo'prakāśāt
sāhānasatvaratikā sahasā dareṇa
kāntābhisattuṃ matanuvyathayā nitāntotsāhā na satvaratikā sahasā dareṇa

11.45

ghanāghanaghanodbhavattamatamaḥ samūhāvṛte
muhurbahudigantare smaraśarāhatairāturā
vidūramabhisāriṇī priyasamīpamāpadbhayāt
vimohitamatirgṛhe virahiṇī sthitā bhūdaho

11.46

yaṃ cāṭukāramapi yā vanitā na dhṛtahāsāhasā sarati santamasaṃ vidhāya
kāle'bhyudeti jalade hṛdayapriyaṃ taṃ hā sāhasā sarati santamasaṃ vidhāya

11.47

yaṃ cāṭukāramapi yā vanitā na dhūtahāsā hasā sarati santamasaṃ vidhāya
kāle'bhyudeti jalade hṛdayapriyaṃ taṃ hāsāhasā sarati santamasaṃ vidhāya || 46-(ka)
kādambinyā viyati niyataṃ santataṃ puṣpavantāvantardhānāddivasarajanī tat sakhe ! neva vyaktaḥ
tenā jagmaṃ yuvatisahitāḥ kāmino nāticakruḥ
śāstrānujñā rativiṣayiṇo kā na eva prayogā

11.48

siṃhāvalokanamkādambinyā viyati niyataṃ santataṃ puṣpavantā
vantarddhanādidavasarajanī yat sakhe| naiva vyaktaḥ
tenājasraṃ yuvatisaṃhitāḥ kāmino nāticakruḥ
śāstrānujñāṃ rativiṣayiṇīṃ kāla eva prayogāḥ ||47-(ka)
prayāti tarasā rasāvalimitāmitadhvanina dīnadīnavisarā
sarāgayuvatīva tīvragamanā 'manāśinap apāramadhipam

11.49

prayāti tarasā rasāvalimitāmitadhvaninadīnadīnavisarā
sarāgayuvatīvatīvragamanā'manāśinamapāmapāramadhipam ||48-(ka)
saurabhyārabhyamāṇātibhavikavikasat kandalīvṛndalīlālīnāmārāvasambhāvitavitatamanojanmasambhārabhāraḥ
jātījātīyavāsāvaśavisaradalinyaddhanīrodha siddhayad
siddhayadyudhīyagandhaḥ prathayati na ṛtukautukaṃ kautukasya

11.50

santataṃ virahisaṃghanavāyurnāśano'tra sarasaṃ dhanavāyuḥ
kampakṛdbahulaśītalatāyāṃ bhūtimīrayati śītalatāyāḥ

11.51

vikasitasitaketakāvalīyaṃ balitarucirucirā cirāya bhātī
navavirahividhūdhavāya kāmorjitarajatacchurikeva kevalaṃ sā

11.52

pratarjitevātra ghanāghanānāṃ nādaiḥ sakampāpadhanādhanānām
kāntāsamudyaddinayāti kāntaṃ kāṃ vā svayaṃ hanta na yāti kāntam

11.53

ādau madhye tathānte puraṭamarakatasphāramāṇikyasārā
pūrṇaṃ codgīrṇaviproṣitapatiyuvatībhītivisphurtipūrti
kṣiptaṃ kāmena mene priyasakha ? vinimagnāddhamardhaṃ prakāśaṃ
cakraṃ ca krāntamande kaliśadharadhanurdhyājato bhrājate smin

11.54

valadbalākāvalimuṇḍamālikā viyogināśāya payodamālikā
manojasṛṣṭā dhvanatīha bhīṣaṇā vibhāti kālī va nitāntaroṣaṇā

11.55

vikāśikāśāvalicārucāmarā virājirājīvasitātapatrayuk
sabhaṃgibhṛṅgotkaravandivanditā śarat smareśituḥ mahiṣī āste kim

11.56

yamānujātraiva vibhāti sārasāvṛtādhanālova vibhāti sārasā
kalasvaragrāmadhurīṇasārasā valīcitācāmadhurīṇasārasā

11.57

bhānorbhābhirasaṃvarāmbaragaterbhūrasti niṣkardamā¹
tāpālīśamitāmṛtāṃśukiraṇairdurdamā tathā rātryāṃ
bhaṃjanmānamayugmaparṇadalajāmoda prasādelān
anvarthaṃ kurute prabhaṃjanapadaṃ vāryuvilāsālasaḥ

11.58

śītībhavanmeghakulākulā valadvikāśakāśastabakā vakārdanaṃ
parisphuranmaṃjulatā latādrumaiḥ karoti yūno'tra rasārasāvṛtān

11.59

nandānandaprada ! tava vanī kāśapuṣpaprakāśairvaṃmonmīladdhavalagarutāṃ cakravikrānticakraiḥ
bhūmiścālaṃ vimalakamalerurddhasatveva nityaṃ
ke vā modaṃ śaradi bhuvane naiva navyaṃ labhante

11.60

kalaprakūjadvarasārasāvṛtānilollasatsundarasārasānvitā
prasādasaṃśobhirasāvalī tanoti nityaṃ tavasārasādṛśām

11.61

haladhāyitadhanāmbarāvṛtiratīvasaṃśobhitā
suhaṃsakalasadravairatanubāṇasandīpitā
rasollasitapadmakānanaruciḥ sphuratkairavaikṣaṇapraṇayakṛccharat kalaya kṛṣṇa | kāntāyate

11.62

vṛndāvanaṃ na vahatīha na kiṃ milindavṛndāvanaṃ navanalīkṣaṇahīnapadmaiḥ
saurabhyabhāgamalamāśu eti śaityasaulabhyabhāgamalamāśunayannayaṃ yat

11.63

aghahara ! haravairivīryadāyī himasamayo'yamayogikālakalpaḥ
śataguṇaparabhāgabhāgidānīṃ tavavanasevanato vibho ? vibhāti

11.64

sphuṭakundavṛndamakarandamayaṃ vahatā himaṃ himaṛtāvanataḥ
na yuvā vyadhāyi vanitāpadayorvahatāhimaṃ himarjñāvanataḥ

11.65

rāmā kāmālasā'sminnayanaviṣaye vidyate yasya yūnaḥ
citte vinte na yo vā tadvarataralasanmādhurīṃ sādhurītim
nānando vindate tadvarahasitalavaiyam̐ ca paryastadhairyaṃ
nāścaryaṃ sthairyahīnaṃ madanaśarabhayājjīvitaṃ vetti yatsaḥ

11.66

kundagandhamakarandapāvanaḥ prakramaḥ kramata eṣa pāvanaḥ
nālinī kalayatīha kāmukaṃ bhṛṃgapuṃgavamupaiti kāmukam

11.67

atyantaṃ rasikena kenacidihānagītaraṃgadrasairādhūrṇadvaravarṇinīkucayugodīrṇoṣmaṇāṃ sevanāt
citraṃ tat pariśāntaśītajabhayenāpi prakāmaṃ ciraṃ
romāṃcaḥ pṛthuvepathuḥ svarahatiḥ stambho'pyalabhīti yat

11.58-2

himadhāmajalaṃ kalayadbhiralaṃ paramacchaviśālamahopavanaiḥ
iha vikriyate nahi ko militaiḥ paramacchaviśālamahopavanaiḥ

11.59-2

aṃgīcakraṃ pathi parimalairlavaṃgīha bhṛṃgīṃ
tasyāḥ saṃgīkṛtamalimaṃ kundavallīmatallī
tattau mattau taduditarasāṃ stāniṇopekṣamāṇau
gaḍhaṃ līḍhaḥ kimapi na sakhe citrametaccaritram

11.70

vidalite naline śiśirānilaiḥ sarasikāmadhurā ruciraṃjitā
na vikalā bhavatīha kalāvatī sarasi kāma dhurā ruciraṃjitā

11.71

lavaṃgakalikāvalīvalitabhṛṃgatuṃgāravairavaidhitamanobhavaprabhāvavepathūn vā pṛthūn
svakattam̐katayāvalāpariṣadāṃ sunihanopayannayaṃ sa śiśiraḥ paraṃ sphurati he ratīśadyute

11.72

tuṣāratativarṣato bhṛśabhiyeṣa vā yauvata
stanāntarupasīdatā vahati śītavāyau tat
ahāri nijamuṣmaṇāśritavatāṃ janānāmalaṃ
tataḥ kimu samuthitaṃ tuhinapuñjanānāmalam

11.73

tairgandhavāhanivahairhimabinduvṛndasandānitaiḥ kalikundamarandagandhaiḥ
kāmaṃ dade samabhinanditamānasāya
dvandvāya gandhitamilindakulairabhedaḥ

11.74

iha vinayati prāyo bhāsvān karainaṃ himānikā
matitanimabhiḥ dhiṣvadrīcīṃ mahāmahimānikā
madanacapalabālā kāle ratāni samaṃ tataḥ
praṇayaguruṇā cakre prāṇapriyeṇa samaṃ tataḥ

11.75

kāntākucodararīgiridurgavargasevāṃ vineha ratināyakasāyakānām
atyāhatipratikṛtau vidhināyuvānaḥ
prāyo'pyupāyarahitā vihitā hi tāvat

11.77

ita. sphuradṛtuśriyā pratidiśaṃ bhṛśaṃ śobhane
vrajendrakulanandanapriyavayasyā| vṛndāvane
vihāralaharībharaiḥ sakhivarairmudāḍambaraiḥrihāśu bhavatā mahāśubhavatā ciraṃ dīvyatām

11.78

atheti bhaṃgībhirasau balīyaḥ
śrutvā vacaścāru ca saubalīyam
tenānanande nandasya kulanandanena
tadgokulanandanena

11.79

sānupratītayavasā'dhyadhenupālī
sānupratīta jharaśumbhadupatyakāntam
govarddhanasya jalapānamapekṣya tasthau
govarddhanasya nikaṭaṃ samupetyakāntam

11.80

sānupratītayavasā'dhyadhenupālī sānupratītajharaśumbhadupatyakāntam
govarddhanasya jalapānamapekṣya tasthau govarddhanasya nikaraṃ samupetyakāntam ||79-ka
kṛṣṇastasyāṃ visphuritattau vanabhūmāvudyattṛṣṇastatra lasadyauvanabhūmā
ūce kiṃcit kuṃcitakeśo balabhadraṃ
saṃvibhrāṇaḥ svāgrajamitthaṃ balabhadram

Vrajayuvavilasa 11

Contents