Vrajayuvavilasa 13

Vrajayuvavilāsa 13

Language: Sanskrit

13.1

tataḥ paraṃ vṛṣabhānunandinī sadā vrajānandaguṇānuvandinī
cirāya vavre nijadhairyabādhibhiḥ krameṇa cetobhavasambhavādhibhiḥ

13.3

giraḥ sakhīnāṃ parihāsasaṃgatā vanīvinodāśca tadādi nādhikam
vinodayanti sma manomṛgīdṛśo mukundasambandhavinākṛtā yadi

13.4

nininda sā candanaśailajānilaṃ nananda nāpi dyutivṛndamendavam
bavandha nirbandhamanaṃganindanaprabandha evālinibandhane punaḥ

13.5

dṛksaṃgamāpāṃgataraṃgarigamaprasaṃgamambhojadṛśaḥ samaṃ gate
śrutī pratīyā'pi pareritāṃ giraṃ vyabodhiṣātāāṃ na viśiṣya nirbharam

13.6

vilakṣaṇaṃ vedmi mukundalakṣaṇaṃ kṣaṇaṃ na yā vaiṣayikīṃ dadhe ratim
avāpya sāāpyasya guṇādikaṃ yathāvatṛptāṃ kāṃcana kāṃcanadyutiḥ

13.7

apīspṛśat kiṃcana yanmanastu sā na vāhyavṛttaṃ nitarāṃ vihastahṛt
tatastadudbodhanasādhanaṃ harerguṇastavān abhyasati samatatsakhī

13.8

hṛdantare kāntanitāntacintanāt na vṛttimanyāmavṛṇodiyaṃ kṣaṇam
yadaucitīyaṃ hi yadindriyoccayāḥ mano'dhīnavinodanādanāḥ

13.9

śarāruṇā sūnaśareṇa dhīratāṃ vinīya samādyata sadyata īdṛśam
yathāgrahāveśaviśaṃkaṃpāparastathā ca kaścinnahi niścikāyatām

13.10

visapaṃdalapetarakalpanāvalevisaṣṭhulaṃ suṣṭhugariṣṭhaniṣṭhayā
adhatta cittaṃ na mṛgīdṛśaḥ sthiti mahānilaistūlamivoccaladbalāt

13.11

mukundasambandhakirāṃ sakhīgiraṃ nijottaraiḥ pūrayituṃ kṛtodyamā
śaśāka na vyavatataraṃ taraṅgitakalamāśusodugatvaragatvaragadagadasvarā

13.12

navīnanīlotpalajāladurlabhāṃ varavrajānandakalevaraprabhām
vilokya kālīnaghaneṣu lolahṛt satṛṣṇamāditsati cotpatiṣṇutām

13.13

arīṇamaiṇeyadṛśaḥ kṣarattare na nīranīrandhrajhare nirantare
bhiyeva nidrāpi nimaṃjanāddrutaṃ dṛśordvayaṃ tadviṣayīcakāra kim ?

13.14

svacakṣuṣī lokayatī digantare priyaṃ tamantarhṛdi santamaśrubhiḥ
vidāhitā sāntvayituṃ nirantaraṃ samantataḥ ki snapayāṃcakāra sā

13.15

smarodravannāśu viyujyatāmidaṃ svasattayāsyā virahāgninātāpaḥ
svakāntacintāsarasīṣiśaṃkayā nyamajjayaccittajatu pratikṣaṇam

13.16

bhūśaṃ kuśāṅgayā hṛdaye'bhibhāvakastaraṅgito nūnamanaṅgapāvakaḥ
bahirvidāho bahulo'nyathā galat kimuṣmalaśca śvasitānilastayā

13.17

kiśorikāyāḥ priyanandanandane videhakaivalyakṛte kṛtodyamaḥ
manojanirnūnamito'mitodayaṃ tatāna tanau anavaṃ navanavam

13.18

amandamaikṣiṣṭha mukundamantare yathā vyathādye'pyaravindalocanā
tathā bahiścāvahitāparaṃ na yat tadetayā śūnyamamanyatā'khilam

13.19

dadhāra ya sā svahṛdantare ciraṃ smarajvaraṃ nityamasau mumūrcchaṃ yat
tataḥ satāṃ mūrcchayati sma kahicit guṇākramo hi kramate'nuṣaṅgikaḥ

13.20

vileśayānāṃ malayānilāniyaṃ mukhānilānācakaladyadaucitī
tadatra citrīyata eva naḥ punaḥ sudhākaraṃ yattu paraṃ ravīyati

13.21

darodare kṣīramivekarūpatāṃ yadāpa tasyāna vahemabhūṣaṇam
tadātadā''sādita pāṇḍutāṃ ca tāmarājayadrājataputtalīmiva

13.22

rasārdramasyā vididhakṣati sma ki smarānalaḥ prāṇasamidgaṇaṃ samam
tataḥ svadhūpāyataso'pi cānyathā dṛśoravāṣpāyata tadvayaṃ katham

13.23

tataḥ so'pi svadhūmāyata | anyathā kathaṃ ca tat dṛśoḥ dvayam avāppāyata
priyaṃ prapede na nakhaṃ pacoṣmaṇāṃ paraṃparābhivikale kalevare
mṛgekṣaṇā prāṇagataṃ pratikṣaṇaṃ dave sadāvesphuṭameṇavargavat

13.24

kramānmanojanmaparākramākramādakhinnaduḥkhāmabhivīkṣya tāṃ sakhīm
prasāntvanāya drutamaulisantatiḥ sadhairyaṃhṛt paryaṃcaracciraṃ tataḥ

13.25

viyogajottāpakṛśānudīpanaiḥ sakhījanānāṃ dalajālabījanaiḥ
hṛdi pratiṣṭhāpya mano manobhuvā vyadhāyi tasyāḥ puṭapākaśodhanam

13.26

pravālajālairaparajya talipate yathāśu jagle 'vayavairmṛgīdṛśaḥ
tathaiva tāpādidamīyatāṃ svayaṃ cireṇa mamle kila taistadadbhutam

13.27

anaṃjanākṣidvayakhaṃjanaskhalajjalīdhārāmilitāmuraḥ sthalīm
tanūdarāyāḥ svatanūṣmabhasmitā jugūhire candanavṛndakardamāḥ

13.28

tanustadīyātanunātanūkṛtā na dūyate yāvaduśīrakardamaiḥ
viniryayustāvadamī yaṃ satvaraṃ visūtvarairuṣmabhirā śu bhasmatām

13.29

hitāya tayā nihitaṃ yadālibhirmilajjalaṃ tannalinīdalaṃ hṛdi
tadeva tāpādabhilabhya reṇutāṃ bhṛśaṃ nilīlye śaśipakvasaṃkulam

13.30

hṛdi priyasneharasānuṣecanajvaladviyogānalakīlasaṃkule
nijāliliptaiḥ kila candanadravaiḥstadeva śuṣkaiḥ samabhāvi bhasmāt

13.31

dhanālakāyā dhanasārakardamo bharāyito vakṣasi naitadadbhutam
yato'nayā'māni nijasya jīvanaṃ sagauravaṃ yadyapi hīnagauravam

13.32

sphuṭaṃ priyāśleṣamṛte'tiniṣphalaṃ sphuṭa tvamevaṃ hṛdayotpatatsvayam
itīva kiṃ bodhayituṃ hṛdantare'cireṇa hārā vyadalanmṛgīdṛśaḥ

13.33

mṛṇālametāṃ milanāduraḥ sthale phaṇīva no bhīṣayituṃ tadāśakat
samudraviṣṇurvapurghuṇimā sma yaddrutaṃ tu tantūyati tantu danturam

13.34

viniryiyāsūnaruṇodvilakṣaṇo mṛgīdṛśaḥ sūnaśarādasūnasau
tadvāyuhāśāvalayo ghanāvaleḥbalena dhārā iva sādhvavagrahaḥ

13.35

ateva yatnāditi cālipālibhaḥ kṛttopacāro'pi ciraṃ smarajvaraḥ
avāpa santāpanavāpadaḥ padaṃ viśālatāmeṇadṛśaḥ pratikṣaṇam

13.36

atipratīkāratayā pratīyataṃ tataḥ smarārdhi kilarādhikā hṛdi
kimatra kāyyam̐ hi vicāryyatāmidaṃ sakhīḥ suduḥkhāllalitāvayuṃktā tāḥ

13.37

viśākhikoce yadadhārayat sakhī hariprasaṃgānmadanasya vedanām
ṛte ka etāṃ vrajasundaraṃ haredvinendunā nandati ki kumudvatī

13.38

tato'nravīccampakavalliraucitī vinā vrajenduṃ na sakhī sukhāyate
nabho'ṅgaṇe sajjatatārakāgaṇe vidhoḥ ṛte hṛṣyati ki cakorikā

13.39

uvāca citrā vrajarājanandanaṃ na vindate yāvada yaṃ ca tāvatā
nivartate nārtiranaṅganartitā vinābhramagnirvanād vinaśyati

13.40

abhāṇi sadyaḥ kila tuṅgavidyā ciraṃ vicārairalame niścayaḥ
bhajedvrajenduṃ sukhametya naḥ sakhī kathaṃ na tuṣyennalinaṃ gatālinī

13.41

athendulekhāha kimevamucyate sakhī nijākaṃ biharediyaṃ hareḥ
yadābhrabṛndānte capaleva niścalā tadā'vaśiṣyeti kimatra naḥ punaḥ

13.42

viniścitābhāṣata raṃgadevikā bhajeta rādhā vrajarājanandanam
aśvayameṣā vidhipāravaśyato latā na phullā kimu bhujyate'lijā

13.43

sudevikāha dhruvameva saṃgatā bhavet sakhī gokulamaṃgalena naḥ
sumañjulāṃ yattulasīyamañjarīṃ dadhāti vā ko vanamālinā vinā

13.44

ayāvadat kundalatā ca śobhate na rādhikāṃ kṛṣṇa iyaṃcataṃ vinā
na bhāti rākā virahayya candramā na yāti sāmuṃ ca guṇairvilakṣaṇam

13.45

pratīya tāsāmiti vācamuccakairvicintayantyeti hṛdantare ciram
girāṃ garimṇā saṃtatānavadyayā tadā mudā'vādi ca tuṅgavidyayā

13.47

kiśorikāyāṃ vrajanāgaraḥ paraṃ babhūva rāgī yadiha svayaṃ vayam
anaṅgalekhaṃ viracayya sargataḥ prasaṅgayāmaḥ samanantaraṃ tataḥ

13.48

drutaṃ tataḥ kundalatā prayātu tāṃ tapasvinīmarthamimaṃ nivedayet
anantaraṃ kāryamidaṃ vicāryaṃ tat śubhasya śīghraṃ karaṇaṃ yato nayaḥ

13.49

udājahāreti mudeyamādarāt yadā tadā śīghramudāraniḥsvanaḥ
sakhījanānāṃ mukhato jajāna yaḥ sa eva māṅgalyamacīkṛpat svayam

13.50

sadā nigūḍhaṃ lalitāniveditaḥ sa eva mantro vṛṣabhānujanmanaḥ
adīnakīle madanānale hṛda stadā mahāśāḥ salilānyasauṣicat

13.51

tato gatā kundalatā tadoritā tapasvinī pārśvamatīvaharṣitā
nivedayāmāsa samastamastadhīrviśūṅkhalapraskhaladaśrulocanā

13.52

tadantare tatra sametya vṛndayā svarātirekānmadhumaṅgalaṃ tataḥ
namantamantargatacittamāśiṣaṃ dadatyapṛcchat sakalaṃ tapasvinī

13.53

atarkayitvā tadudakamādito bhṛśaṃ viśaṅkātikalaṅkitāntarām
nirīkṣya vailakṣyavatī jaghādimāmatheti vṛndā vadati sma vismitā

13.54

yadā paredyuḥ kila nandanandanaḥ prapadya sarvaṃtudhane vane bhraman
anīnadadveṇumamuṃ niśamya sā kiśorī madanāmbudhau ciram

13.55

anekapatnīḥ parisāntya tāṃ ciraṃ sakhījanāḥ kundalatāṃ ca māṃ yadā
tadantikaṃ hanta ? tayaivagumphitā javāt prajighyuḥ pratidāya mālikām

13.56

tato mudā taṃ vrajasundaraṃ javādupāyanaṃ rādhikāyā niveditam
idaṃ bhavadbhyaḥ praṇadāditi kṣaṇājñivedya taddāma yadāhamadāmaham

13.57

tadādidīno vrajarājanandano virājamānapraṇayo hṛdantare
sa pāravaśyena manobhuvo navaṃ nije punaśchidramacīkṛpat svayam

13.58

vrajāṅganāsaṃgamapūrvamaṅgalaṃ yadīyanādo vidadhe sadā param
karāntare gauravadurbharo hareḥ svaveṇuradyābharaṇī babhūva saḥ

13.59

viṣāṇikā gokulasundarasya sā na pūritā drāganivaryaṃ naicikīḥ
asaṃkhyagosaṃkhyasutān vanabhramādviśramaṃ na śramayāṃcakāra kim ?

13.60

anaṅgasajjāṅgalikena tuṅgitāpyapāṅgabhaṅgībhujagī ca tasya sā
svatantramantrauṣadhibādhitevatāṃ na gopikāmarmabhidāṃ vinirmabhidāṃ vinirmame

13.61

sadālimālāḥ sumanaḥ samūhataḥ prasārisaurabhyatayā parāgiṇīḥ
balādvilāsī milati sma khelituṃ na bālikāścāpi na kuṃjamālikāḥ

13.62

vinihnutaṃcandanapaṅkasaṃkule pariskhalanadṛksalile hūāraḥ sthale
apīprathattaddavathuṃ pṛthu tato nimīlitaśrīrvanamālikāvaliḥ

13.63

mahāyatastacchvasitānilaḥ patan balena mālīkulasya mālikām
alambhayat payyuṣitaśriyaṃ punaḥ samānakālaṃ patanasya vakṣasi

13.64

jigāya yat paṃcaśarasya cārutāmananyaniṣṭheḥ sa gariṣṭhasauṣṭhavaiḥ
guroḥ puro hepayati sma taṃ satkulāvakāśaḥ khalu bādhate khalaḥ

13.65

bhramadbhuvā bhrāmayiturhariddhiṣāṃ parādrdhamapyasya harernikāraṇam
vikārabhāreṣu vinā kiśorikāṃ hṛdeti nastanniraṇāpyanukṣaṇam

13.66

na sambarītuṃ kṣamate sma dhīratāṃ vivekaṃ samavikārabhārataḥ
kathaṃ tarau rakṣatu nāma jantukaṃ samīrasandhukṣitasindhupūrataḥ

na sambarītuṃ kṣamate sma dhīratā vivekaṃ smaravikārabhārataḥ
kathaṃ tarī rakṣatu nāma jantukaṃ samīrasandhukṣitasindhupūrataḥ ||66(ka)
tanūjamasvasthatanuṃ sapadyatha prapadyamāno'khilamaghanandarāṭ
bhṛśaṃ yaśodā ca durantacintayā bhavatpadābjaṃ śaraṇaṃ samīyatuḥ

13.68

madantikaṃ hanta ! kiśoraśekharaḥ kare vaṭoḥ preṣayadeṣa patrikām
svakāryacāturyamasau vicāryaṃ yat phalaṃ hi tarkotthamudarkasādhutā

13.69

madantikaṃ hasta ? kiśoraśekharaḥ kare vaṭoḥ preṣayadeṣa patrikām
svakāryaṃcāturyamaso vicārya yat phalaṃ hi tarkotthamudarkasādhutā ||68(ka)
itorayitvā drutamatra patrikā tapasvinīpāṇipuṭe pravīṇayā
nyadhāyi sadya prathamānamānasapramodasindhuḥ samavācayacca tām

13.70

kalāvatānantavilāsaśālinīṃ prayujya rādhāṃ vidhunā'dhunā balāt
na paurṇamāsī parabhāgabhāgalaṃ na rājate mādhavapakṣapātinī

13.71

mukundasandeśamiti pratīya sāpyavindadānandamandamāśu yam
manasyasaṃmāya sacāviśattadā navīkṛtaśrotṛjanasya mānasam

13.72

vicintya kṛtyaṃ bhagavatyanantaraṃ taraṃgitānandadhunātivepathuḥ
uvāca vācaṃ rucirāṃ cirādasau tataḥ paraṃ śrotṛṣadaḥ praharṣiṇīm

13.73

prayāhi vṛnde ? bhavatī ca nanditā sakundavallī hyabhimanyumātaram
madīyavākyaṃ tadaśakyalaṃghanaṃ vaderidaṃ sacchalamacchalakṣaṇam

13.74

purābhimanyuḥ kila cārukārubhirmadīritā harmyamasāvacīkarat
śubhe'parāhṇe ca vadhūṃ praveśayeravaśyamitthaṃ tvādiśattatpasvinī

13.75

tadājñayāruhya tataḥ prasahya tat sannirmaharmyaṃ kila yūyamunnatam
kiśorikāmāśu kiśoraśekharaṃ pradarśayeyurbhavanāgataṃ vanāt

13.76

purastvametāṃ madhumaṃgala tvaran vibodhitāthaṃ suvalānvito balāt
tadāpavāryaṃ vrajayauvatapriyaṃ pathīkṣamāṇāṃ paricāyayiṣyasi

13.77

athābhinivṛtta ihāvidūrataḥ parasparālokanakautuke puraḥ
anantaraṃ preṣayitavya īdṛśo hyanaṅgalekho'khilakāryasādhakaḥ

13.78

mamāpi sāyaṃ svayametya gokulaṃ tathā vidheyā rucirā vicāraṇā
yathāśu vatsā kilanandamandiraṃ sakhījanairdvidinaiḥ sameṣyati

13.79

nirūpya cāmūlamidaṃ tvayākhilaṃ viśākhikāṃ tāṃ lalitāṃ tathāparāṃ
ihāpi vṛnde? paramuccakaistarāṃ na putri! bhāvyaṃ na kuttāvadhānayā

13.80

samastamastāyati doṣamityasau drutaṃ vinirṇīya visṛjya sudrutām
vaneśvarīṃ kundalatāṃ ca tāṃ javādadhāripārśvaṃ prajighrāya taṃ vaṭum

13.81

svayaṃ prapede vrajarājamandiraṃ vaṭustadādha vrajalokasundaram
gataḥ samāśrāvya rasānusaṅgataḥ svaraṅgayāmāsa ca muttaraṅgiṇīm

13.82

tato gatā kundalatā samanvitābhimanyumāturvanadevatāntikam
navāṭamāroḍhumimāṃ yadādiśat tapasvinī sā sahasāha sādaram

13.83

athābhijātā jaṭilāṃ sakhījanairvilakṣya velakṣavatī kiśorikā
rahaḥ sametā virahavyathāṃ pṛthuṃ kṛtāvahitthā kathamapyajugupat

13.84

tataḥ sakhībhirjaratī ratidyuti samaṃ samāsādya vadhūṃ samādiśat
navapraveśaṃ bhagavatyanujñayā kuru svamadyaiva hi saudhamandire

13.85

nidiśya hṛṣyanmanasā vadhūmidaṃ gatā tataḥ sā jaratī niketanam
nanandamānāmatha bhānunandinīṃ nyavedayat sā vanadevatātvidam

13.86

na gauri ? ki gauravameṣi toṣitā tvamatra yatrāsi mahārthaniścayā
na jātu jīvāturase davāturā virajyati stokakanyakā ghane

13.87

niśamya tasyā iti sāśayaṃvaco viśaṅkamānāṃ harisaṅgamaśatām
viśeṣajijñāsutayā nirūpya tat dhyavedayat kundalatā tadākhilam

13.88

athālivargasya nisarganirgataḥ pramodanādo vṛṣabhānunandinīm
alambhayat sambhramahārako'yaṃ susambhramaṃ saudhamahāvalambitum

13.89

purāparāvarttayituṃ svapārśvakaṃ na karṣitā yā sakṛdeva talpataḥ
iyaṃ tadā kāntavilokalālasā svayaṃ prayātuṃ drutamudyuyojasā

13.90

tato'valambyāśu karāmbujāntaraṃ sakhījanasyotthitavatyanantaram
tamaṭṭakaṃ preṣṭhasakhīkulena sā nu veṣṭitāvindat maṃdagāminī

13.91

uttiṣṭhamānamadanānalamānasāpi
seyaṃ padāra yadudāragatiṃ na citram
strīṇāṃ viṣaṃ viṣameva viyogaśaṅkāṃ
pīyūṣavarṣamanubandhavidhau tathāśā

13.92

citraṃ kṛtrimapatrimaṇḍalamaho yatrātimātraṃ pare
nityaṃ satyatayā vicintya patagāḥ saṅgamya samyakkṛtaiḥ
sādṛśyādatha paśyalokanikarān bibhrāmayantaḥ kṣaṇāt
citrīyanta udāranādavilasadvaijātyarītyā ca tān

13.93

vidhūpalamayaṃ galatsalilajālapūrṇaṃ milat naṃ
mahoḍḍakalanāvalatkumudapālilakṣamībhāram
udārasarasīśriyaṃ śrayati hanta! yatrāṅgaṇaṃ
vilocanamanoharaṃ sapadi cānu candrodayam

13.96

yadivābhracchāradābhradyutimaṇiracitādabhrasopānarājiṃ
bhrājiṣṇuṃ jiṣṇunīlopalamayavipulastambhaśumbhajjajūmbhe
kālindīpūradūrabhramaramarakatagrāmarathyopakāryaṃ
govindaśyāmadhāmapramadamadahṛdāskandasambandhamātrāt ||95(ka)
cintāratnaciratnayatnaracanānūtanasvarūpaṃ muhuccintākṛtyanurūpakṛtyanicitaṃ nīcoccavistāritām
ki ca prāṃcayadañcitadhvajavirājadjayantīpaṭāśilaṣṭasvastarupuṣpavṛṣṭiruciraṃ yat saudhamāste ciram

13.97

vidhumiva navotkaṇṭhākuṇṭhāṃ cakorakanyakāmmavikalakalāpūrṇaṃ kāntaṃ bhānukiśorikām
samagamadmaho harṣotkarṣād pradarśayitu muhuḥbahurasamayaḥ sāyaṃ nāmā tataḥ samayaḥ svayam

13.98

ānandāccāruvṛndāvipinatarulatāvṛndanandikṛtāsau
śrīvaṃśyā naicikīnāṃ nicayamatha tadānandasūnurnirarthya
vanyākalpairanalapairatilalitatanuḥ sadvayasyaiḥ parītaḥ
kālindīkūladeśāt pratigamanakalābhargamaṅgīcakāra