Pramāṇa · Search · About · API

Vrajayuvavilasa 7

Vrajayuvavilāsa 7

Language
Sanskrit

7.1

pañcamaḥ sargaḥ
samutpannā puṇye mahatī vṛṣabhānoriha kule
tadeva śrīrādhā vrajabhuvi bhajantī samudayam
puraḥ prāpadādyaṃ paramalalitaṃ laulyakalitāmudaṃcantīṃ mūrttāṃ mudamiva pitṝṇāṃ pariṇatīṃ

7.3

karābhyāṃ jānubhyāṃ laghu laghu samākramya viṣamaṃ
samudvṛttaśrīmatsthalajalajarājatapadayugam
aṭantyatyāṭopa kaṭitaṭaraṭatghaṇṭipaṭalīsphuṭadhvānā dhvānasthagitagatirāsīcca kimapi

7.4

kavaciddhāraṃ dhāraṃ svajanaka jananyaṃgulidalaṃ
laghu nyāsaṃ nyāsaṃ caraṇakamale cāvanitale
kṣaṇaṃ gāmaṃ gāmaṃ sabhayahasitāveśalasitaṃ
puraḥ prādānmodaṃ vrajapurajanebhyaḥ parataram

7.5

kavaciccitraṃ chātrīnikarakaratālādanaṭitā
jananyāhūtā santasayitumathastanyagaciram
nirālambaṃ yāntī laghu laghu pathi praskhalati ceta
tadotthāpyottulyaṃ sapadi lapane'cumbi ca tapo

7.6

kavamātā'ste chātrī kavaca tava pitā kaveti gaditā
kareṇādiśyaitān purajanājanāṃ stābhirabhitaḥ
kavarādhetyāpṛṣṭā nijabhavagamayātha naca sā
tvamityayuktā'pṛcchata svamatitarasā mātaramapi

7.9

iyaṃ līlālolārivalanijasakhīsaṃkhyasukhitā
sphuratlaulye bālye'pi ca sutanurevaṃ vilasati
kiyantaṃ goṣṭhāntarbaṃhurasamayaṃ tatra samayaṃ
svayaṃ ninye gaṇyetarataralakelīrasabharaiḥ

7.10

tato dhūlīkelīkalanasarasāpyi kṣaṇamayaṃ
kṣaṇaṃ kroḍadvīḍākulakulavatīceṣṭitavatī
siṣeve bibhrāṇā kṣaṇikamilitasthairyaṃcalatāpratītadvairājyaṃ sva vapurapi kenāpi vayasā

7.11

dṛśorbhāṃgī sevātiśayataralā kintvasaralā
vapuḥ śobhā sevānumitaparabhāgā tu paramam
girāṃ cāturyaṃ tat madhurimadhurādhāritu puraṃ
svato vailakṣaṇyaṃ svayamakathayannīrajadṛśaḥ

7.12

vinirmātuṃ devi| hrayi ratipate yauvanasakhoabhiṣekārthaṃ caṃcalakucaghaṭayugaṃ kāntimuvakaghraṃ
nitambaṃ cakraṃ vākalayati ca varṇaṃ tunuhābali karṇāśyarṇā gaditu miti tāṃ netramagamat

7.13

vidhātuṃ niṣkrāntaṃ sahaparikaraṃ bālyanṛpatiṃ
svayaṃ tasyāṃ syātuṃ paramadhigatāṃgastaruṇimā
manobhūsabhrājo vyathita kimu nābhīvilamayaṃ
gabhbhīraṃ romālīmayamiha nikhātuṃ dhvajavaram

7.14

kadācit pṛṣṭavāso bhramat iva kāṃcidrasakathā
vayasyāstatkālaṃ hariṇaramaṇīramyanayanā
saśaṃkaṃ cetābhiḥ kimiti kimiti prasphuṭataraṃ
paraṃ pṛṣṭā nirmajjati sapadi lajjājalanidhau

7.15

atha śrīrādhāyā vapuṣi navatāruṇyasuhṛdā
hṛte bālye'hobhiḥ katibhiriva mandākṣamadano
vibhajyoccaiḥ sīme hṛdi vimalaromālikalite
kimāstāmutsūnaṃ yadidamabhavattatkucamiṣāt

7.16

nitāntaṃ kāntyāpyāyitamiva samantāccitamiva
prakāmaṃ mādhuryaiḥ khacitamiva sadbhavibhramabharaḥ
vayaḥ kunde mandaṃ bhramitamiva kandarpanihite'ravindākṣyāścitrāṃ pariṇatimavindadvapuralam

7.17

paraṃ vailakṣaṇyaṃ cirucirucarukatvena taḍito
mṛdutvāt pārthakyaṃ kila kanakattaccampakacayāt
sasāratvādabhedaṃ subhagaviniveśodayatayā
paratvaṃ kāśmīrāt yayuratha kiśoryā avayavāḥ

7.18

rucāṃ vṛndānīndīvaravaradṛśo'ṅge taruṇimodayānindāmāsurnavanavamanādīnavatayā
maṇī śāṇollekhādiva pidadhuranyonyamihatānyataḥ sūkṣmanyāsāṃścaturimaviśeṣānapi nijān

7.19

vadhūsundaiḥ kāṣṭhā kathamapi hi rambhādirabhavat
samā yāsāṃ nityāṃ natipadamiyaṃ yadvaratanuḥ
ramādīnāṃ tāsāmapi bhavatu tasyāstadupabhogameyatvaṃ sādhāraṇamidamabhūmiḥ kathamaho

7.20

kiśorī sāmagrīkimu hṛdayamohasya mahatīmahāryaṃ mādhuryaṃ kimṛtarasaṃ vā nayanayoḥ
agaṇyaṃ lāvaṇyaṃ vidhiruta samāhṛtya vidadhe
pradeśastaccaiṣā vilasati parasmin na tu tathā

7.21

nijollāsaḥ phullaṃ vyajayata kiśorīpadayugaṃ
yataḥ śoṇāmbhojaṃ varamanaparāgīkṛtamataḥ
tadaucityaṃ citraṃ punaridamabhūdākalayatāṃ
vaśīcakre cetastu paramanaparāgaṃ kilamanaḥ

7.22

latācakracchātradhvajavalayapuṣpairapi yavorddhaṃvarekhācandrārdhakundaśarasijātaiḥ
gadāvedīśaktikṣitidharadaraiḥ kuṇḍalaśatāgaṃmīnairmāṃgaṃtyaṃ padayugamanagaṃsya vidadhe

7.23

paddvandvaṃ nindattaruṇamaravindaṃ yadaruṇaṃ
tadāvindatśoṇaṃ navakiraṇavṛndaṃ mṛgadṛśaḥ
kathaṃ vā bandhūkādikamidamiyādvabandhuramanāmanāk svapne'paśyatkathamapi na tadvidavasṛgpi

7.24

śaraccandrākāraṃ kiraṇanikareṇābharayatāṃ
vidhiḥ śrīrādhāyā prakharanakharāṇāṃ ghaṭanayā
vyayā māsāśeṣaṃ ciraviracitāstejasarucī
ramāvastraikālaye diśati yadamīṣāmitarataḥ

7.25

iti spaṣṭaṃ vaṣṭi kramakuśataraṃ kaścidabhavat
tadā bālājaṃghāyugalamidamālānatulitam
ahaṃ śaṃke paṃkeruhadṛśaḥ idaṃ keśavamanobhaṭaṃ jetuṃ haimaṃ paridhayugabhetadratipateḥ

7.26

iyaṃ jambūnadadyā vyaraci varajambālapaṭalaiḥ
prasārādavai sadyo viditamidamimantumṛdutayā
tato jānudvājāt tadupacita piṇḍo kimudito
sa tābhyāmakaipīdcharidhṛtidhanaṃ manmanasijaḥ

7.27

vyadhāsyaccedchātā puraṭapaṭalaireva kadalīmadhāsyat sā nityaṃ yadi sarasatāṃ cātimṛdutām
tadurboṃdurbodhadyutipariṣadurvorapi paraṃ
tadāsyā dāsyāyāpyadhikṛtimayāsyadvaratanoḥ

7.28

nitambo bimboṣṭhayā: kiraṇanikurambeṇa masṛṇo
lalambe tajjāmbūnadaghaṭitapeṭyārabhaṭīkām
yadantadurdāntaṃ taruṇamaruṇantaṃ harimanobhujaṃgeśaṃ tugaṃ manasijamahājāṅgalikarāṭ

7.29

samutsūnaṃ paunaṃ jaghanamapi kāntinnajaghanaṃ
nadūnaṃ rādhāyā vipulapulinaṃ nūnamabhavat
kiśora śrī cetorasikanaṭarājaḥ sphuṭataraṃ
narīnarti smātra pratidinamadīnaṃ yadaniśam

7.10-2

gabhīrāntarnābhīdaradalitapadmodaradarīpratīkāśākāśollasitahasitāyā vikasitā
kiśoryāḥ paryāptamanutanu nadīnadyutinadībhavāvarttabhrāntiṃ sapadi janayāmāsa nitarāṃ

7.11-2

puraḥ śobhā kāntistadanu navadīptistata iti
kramād yaccākrāmad vapuṣi taralaṃ cāntarataram
bahirbhūtā nābhīvilavilasanātatra laharītrayīvālacakre trayamapi balīnāṃ navavadhūm

7.32

carā māsimannisthaṃ suvihitasamāsaṃ vrajamahīmahiṣṭhāyā: pṛṣṭhaṃ caramapadamanvarthamabhavat
mahāraṃge'naṃgādbhaṭanaṭavarasya sphuṭamihāsphuranmadhye panthā iva navasugambhīrimiṣāt¹

7.33

amande śrītunde² vyakasadatha yā romalatikā
taruṇyāstāṃ manye sapadi madanastaṃ vaśayitum
vrajenduṃ sauvarṇe caladaladale kaṃjanayanaṃ
vyarakṣat ki siddhāñjanamatanurekhīkṛtatayā

7.34

vyākhyā- atha=evaṃ ca, taruṇyāḥ=navayuvatyāḥ śrīrādhāyāḥ, amande=sundare, śrītunde=śrīyukte=śobhāvati, tunde=udaropari, "jaṭharodaraṃ tundam" ityamaraḥ (2-6-77), yā=prasiddhā, romalatikā=romāvalī, vyakasat=prākāśat, manye=ahaṃ kaviḥ tarkayāmi, yat-taṃ=prasiddhaṃ, kaṃjanayanaṃ=padmanetraṃ, vrajendu=gopasudhākaraṃ kṛṣṇaṃ, sapadi=haṭhāt, vaśayituṃ=vaśīkartuṃ, madanaḥ=kandarpaḥ, tāṃ=romalatikāṃ, sauvarṇaṃ=kāṃcanamaye, caladaladale=aśvatthapatre, "bodhidrumaścaladalaḥ pippalaḥ kuñjarāśanaḥ| aśvatthaye" ityamaraḥ (2-4-20), atanurekhīvṛttatayā=sthūladīrgharekhārūpeṇa, siddhāṃjanam=avyarthaṃkajjalaṃ siddhāṃjanasaṃyogāt janaḥ vaśībhūtobhavati, atra śrīrādhāyāḥ jaṭharalomalatikādarśanasambandhād eva śrīkṛṣṇo vaśībhūto bhaviṣyatītyarthaḥ
udārā śrīrādhodaraparisarasyāntaragatā
vireje yā romāvalirapidalat kaṃjalaruciḥ
iyaṃ haimaśrīmadvimalakamalodyaddalamitaṃ
samīcakke nīlopalakalitadaṇḍaṃ ratipateḥ

7.35

anvaya- śrī rādhodaraparisarasya antaragatā dalatakaṃjalaruciḥ yā udārā romāvaliḥ vireje, iyam api ratipateḥ, haimaśrīmadvimalakamalodyaddalamitaṃ nīlopalakalitadaṇḍaṃ samīcakre
vyākhyā- śrīrādhodaraparisarasya=śrīrādhikājaṭharāyatanasya, antaragatā=madhyasthitā, dalatkajjalaruciḥ=dalata=mardanāvasthāyāṃ vartamānasya kajjalasya rucirivaruciḥ=kāntiḥ yasyāḥ sā, yā=prasiddhā, udārā=mahatī, romāvaliḥ=romalatikā, vireje=śuśubhe, iyaṃ=romāvaliḥ, api=samuccaye, ratipateḥ=kandarpasya, haimaśrīmatvimalakamalodyaddalamitaṃ...haimnaḥ sambandhi haimaṃ, śrīmat=kāntimat, vimalakamalasya=nirmalapadmasya, udyaddalaṃ=prakāśamānaṃ patraṃ tābhyāṃ mitaṃ=yuktaṃ, nīlopalakalitadaṇḍam=indranīlamaṇiracitadaṇḍaṃ, samīcakre=tulayāmāsa| suvarṇamayapadmapatradvayayuktaṃ nīlamaṇiracitadaṇḍamiva rādhikāyāḥ stanadvayaribhūṣitā romāvaliraśobhata iti bhāvaḥ
nidarśanā alaṃkāraḥ
kucavyājādājanmasuṇimabhaṇiśreṇibharitau
puṭodākodrekaprakaṭapuraṭerevaghaṭitau
ghaṭo devyā vakṣastaṭamanu nidhāya sphuṭamamudvayaccaimo kāmaḥ kimu śitimalā kṣeṇa mukhataḥ

7.36

anvaya—kāmaḥ devyāḥ vakṣastaṭam anu kucavyājāt rājan masuṇibhamaṇiśreṇin1—likhyena—'0'
bharitau puṭotpākodrekaprakaṭapuraṭaiḥ eva ghaṭito ghaṭo sphuṭaṃ nidhāya imau śitimalākṣeṇa
mukhataḥ amudrayat kimu ?
kucadvandvaṃ dhīrā yadabhidadhire śrīphalamiti
dhruvaṃ tatu yatasyāḥ phalamiva śarīraśriyaḥ idam
na tulyaṃ mālūraimam̐dhurimamaṇīpūritataraṃ
harervittaṃ yattat yugapadudabhūt saṃpuṭayugam

7.37

ananyaprāpyatvāddhidhiratitanūkṛtya sudṛśovalagnaṃ labdhavāso ruciruciraṃ dravyanivaham
kucau spṛṣṭavā kattuṃ paramaparitoṣādatha pṛthusamāceṣīnnābhīśuṣiramiṣatastat kimu punaḥ

7.38

balānnītvā kaṇṭhasthalamanukuttābhyāṃ tu hariṇā
bhujābhyāṃ yo bheje śubhasubhagabhāvo varatanoḥ
vigītaṃ kāvyadvayairapi tadupamānaṃ viṣalatādikaṃ tasyābhāvatvaritamidamāsīdvidhuritam

7.40

dareṇa śrīmatyā balavati galasyāti kalahe
vidhiḥ sākṣīmuktāpaṭalamaditācchidya kimitaḥ
mudāsmaicāmuṣmai sa ca paṭu capeṭaṃ sphuṭamadāt
yadadyāpīhāste 'guligalitacihnatrayamaho

7.41

śubhaṃyustatakaṇṭhaḥ svarapariṣadāhūmajayad
vipaṃcīṃ codaṃcanmadhurimaparīṇāhavahayā
ito vāṇīmeṣā śaraṇamaviśat sāpi caturā
nirātaṃga śaṃke viharati tatastāṃ ca bhajati

7.42

vidhātrā cetobhūkaramukurapīyūṣakarataḥ
sphuradghāmnā hemnāmapi ca vicitenaiva nicayāt
kapolau bālāyā yadiha niramāyīti tadidaṃ
jagacchilpaṃ ceṣtatkaramiva paraṃ citraviṣayam

7.43

atulyatvādbālacchadanavajavāśoṇitamaṇīdaladbimbādīnāṃ madhurimadhurāyāḥ varatanoḥ
dharo'yaṃ ki cādharayati ca tāmitthamadharā
bhiṣāmoṣṭho'pyarthādvitayavaśataḥ sārthamavahat

7.44

radālī bālāyā navadalitabandhūkatulitādharopānte kānte vimalamalasat yādatidhavalā
pravālaprāntasthaṃ yadi kila bhavet kundakalikākulaṃ tattāṃ kattuṃ kimapi tadalaṃ syāttulayitum

7.45

smitaṃ tvasyāyattībhavati vata talleśamapi me
yadā dadyāt sadyo na kimu kṛtakṛtyaṃ mama vapuḥ
itīnduḥ evaṃ sāraṃ vyataradadharāyāmbujadṛśaḥ
stato vyakta riktīkṛtatanurabhūllāṃchanamiṣāt

7.46

śatāṃśaṃ śītāṃśu yadi panipatannatrapatayā
smitasyepsettasyā nahi tadadhunaivaṃvidhamayam
asāraṃ dhikkāraprakaramabhijeṣyan kabayatāṃ
varaṃ ceṣṭāpatterbhavati yadaniṣṭāpaharaṇam

7.47

prasādaṃ yasya śrīrapi bhajati nityaṃ śritavatī
na rājīvaṃ bhāvairbahubhirapitaṃ nandatanayam
vaśībhāvaṃ vāṇī nalinanayanāyā vilasitermukhāmbhoje līlāṃ nayati bhajamānādbhutamidam

7.48

lasannāsārandhre dhutatilavikāse bhṛgadṛśo
vadantyeke rocirdhīrajanipadaṃ kandarayugam
agaṇyailāviṣye sumaṇibhiraśūnyenavakhanī
ahaṃ manye dhanye pracuraharipuṇyena janite

7.49

alaṃ mandaspandānilakalanayālolamalinā
lasallīnenāntarmadhuni tulayat phullakamalam
sunīlāntastāraṃ valitadhavalopāntalalitaṃ
vallīlaṃ tasyāmalasamalasannetrayugalam

7.50

prabhāvaṃ līlāyā vrajanavayuvatyā nayanayoḥ
kathaṃkāraṃ dhīraḥ pracuravacasā kaḥ kalayitā
yadābhīrī dhairyāpaharaṇacaṇāni sthagayituṃ
babhūva brahmāstraṃ prasakalakalāstrāṇi sa hareḥ

7.51

calāpāṃgayāścillīsmaradhanurapāṃgātigatayaḥ
śarāśceṣāṃ bhinnaṃ yadapi padamebhistadapitam
vibhidyāntaḥ sadyo dhṛtikavacamāsādya hṛdayaṃ
vaśīcake pītāmbara iti na citraṃ śrutacaram

7.52

bhruvo devyā divyaṃ smaradhanuridaṃ yo vadatitaṃ
sadā mandaṃ manye svavilasitavṛndaṃ yadanayo
yathāddaraṃ dhīraṃ ratipatiparādhyasmayaharaṃ
hari mugdhaṃ digdhaḥ śara iva paraṃ bālahariṇam

7.53

tanūjāyā bhānoḥ śrutiyugabhiṣāttadvilagalatprabhāmbhobhiḥ puṣṭe kimu valayite kāṃcanalate
vicitraṃ tat puṣpaṃ yadapi samudīrṇaṃ nahi tayorupāsā cakrāte harinayanabhṛṃgau tadapi te

7.54

kiśorīśrībhālastaralatarabhālaṃgimadhurāṣṭamīcandraḥ sāmdraḥ smaramadakarastena rucire
atastārāmūrdhvabharaṇavaramuktābharamiṣādimaṃ puṃjībhūya svayamanubhajanti sma niyatam

7.15-2

harerbaṃduṃ vedhā nayanahariṇau saṃcitumanāḥ
kimānāyaṃ tantūn vyathitasudṛśaḥ keśamiṣataḥ
sa vairevābhīṣṭaṃ kimadhigatavān hṛṣṭamanasā
na sākalyaṃ spaṣṭī kuruta iha vaikalyarahitaḥ

7.16-2

nikāmaṃ bālānāṃ paśucaramajānāṃ paramaho
kacaiḥ sāmyaṃ samyagviditamivadeṣyāḥ śirasijaiḥ
yatasteṣāṃ kecit kṣaṇikasumanaḥ sevanaratāḥ
śritāścete tasyā api kila kulaiḥ satsumanasām

7.57

tanūbhūtā madhye'ndhatamasamaṣṭistu śaraṇaṃ
mukhenduḥ śrīmatyāḥ kimu nivividhe kaiśikamiṣāt
na citraṃ tatprāptā nayanaviṣayatvaṃ bhramamayīm
avasthāṃ tastāra drutataramiyaṃ yat kalayataḥ

7.58

suvarṇoddīptatvāt kimuta ghanasārairapaghanā
vinaddhāste śrīmannalinamalinīkārakadṛśaḥ
udāraṃ saurabhyaṃ yadabhiladudītaṃ tata itaḥ
kiśorokṣī bheje yadupalabhamāno bhramaratām

7.59

trilokaṃ vedagdhīgarimabhiralaṃkṛtyataralaṃ
kiśorasya śrīmattaruṇimasutārāpatirayam
vinābhūtaḥ śrīmān na bhavati yayā kaumudikayā
kayā vācā stūyāt paṭurapi kiśorī kimapi tām

7.60

sudatī navīnatarayauvanodayodbhavabhūribhāgyavibhavena bhūṣitā
vṛṣabhānujā kanakakanyaputalīmaṇimaṇḍiteva nitarāṃ vyarājat

7.61

śrīlīlāpuruṣottamaḥ sa hi hari syasyeva lolāvalīnirvāhādbhutamūlakāraṇamayaṃ śrīrādhikākevalam
rūpaṃ naiva nirūpaṇīyamihatat tasyāvidanto'pitā
vācaṃ kiṃ ca kṛtārthayema kavayastadvarṇayanto vayam

7.62

pakaṃ jambūnadotaḥ surapatiyuvatībhāratī śrīratibhyaḥ
saubhāgyaṃ puṣpabhārānpradimasamudayaminduta| kāntivṛndam
mādhuryaṃ vidyutaśca svaśaranikarato mohakatvaṃ ca cinvan
manye tāṃ puṣpadhanvā'mbujavijayidṛśāṃ nirmame namahetoḥ

7.63

satyā mūrtimatī camatkṛtimahāvidyevadṛgdvandvayoḥ
rānandasya dṛḍhā vivarttaṃ iva saṃpratyakṣavisphutibhūt
puṣpeṣorvijayasya vā pariṇatiḥ sākṣātkṛtā śrīhareḥ
sā vyaktavyantaravaccabhāgyavibhavasyeyaṃ babhau bhānujā

7.64

tasyā dṛgabhrūbhiraṃgairacitaśaracayobhrūlatābhyāṃ dhanuṣmān
ikṣukītāṭakaṃyugamena ca kalitamahollāsapāśaḥ śrutibhyām
romālyā kalpitāsiḥ kucayugalavalataśailadurgālayo'yaṃ
śrīkṛṣṇasyācakāṃkṣe vijayamatanujinmohakasyāpi kāmaḥ

7.65

ānandaṃ nandasūnostaruṇimakalanādudagataṃ śrīkiśorītāruṇyaṃ cāru ninye taduruśatayugaṃ gokulasthāyukānām
rākāsaṃgato nirgalitamahividhoḥ saukhyamakṣaṇāṃ janānāṃ
nānabhūtaṃ prabhūtaṃ vadalayati balāt śāradaḥ kāla eva