Vrajayuvavilasa 9
Vrajayuvavilāsa 9
- Language
- Sanskrit
9.1
tato dhaniṣṭhā tulasīvaneśī nāndīmukhībindumatī sametā
sakundavallolalitādirāgāttapasvino sāpyabhimanyuveśma
9.2
āhūya tūrṇaṃ ca jaṭilāṃ saputrāṃ tatrātha tadvacanacaṃcunītiḥ
sūryārccanārthaṃ kuśalādhikāyā ājñāpayāmāsa ca rādhikāyāḥ
9.3
vṛddhāpi gargoktivaśāt purastāt samīritā samprati paurṇamāsyā
hṛṣṭā'pi putrodayakāṃkṣyantaḥ kiñcidvicintayeti ciraṃ vabhāṣe
9.4
nandātmajena vrajanāgarīṇāṃ gaṇogarīyastaradhairyabhāraḥ
mātarvitene sakalaḥ kalaṃkī svabhaṃgurāpāṃgataraṃgaraṃgaiḥ
9.5
daivādvadhūṭīyamatiprayāsādudvarttitaikaiva tava prasādatu
na yāti sāmānyamaye yathāsau tatratvayetanniyataṃ vidheyam
9.6
itthaṃ vadantīṃ jaratīṃ mudāntaḥ santarpitā kintu hariprasaṃgāt
pravartyai netregitu tuṃgabhaṃgayā vṛndādikāstā avadattadeti
9.7
madvidhā putrasamīpamāptāṃ sa na drakṣyati sprakṣyati mannanacenām
tataḥ prayātu prayatā vanāya sakhīyuteyaṃ laghukojanāya
9.8
vṛndāhūnandātmajatastvamārye viśaṃkase hanta bhṛśaṃ kathaṃ vā
svapnaksanānnoti yamatradeśe mayā'yayā ki kila pūjanīyaḥ
9.9
āhuvaṃyasyā lalitādayastāḥ sādhvīvadhūste na tu jātu mātaḥ
mukundagandhasphuritapradeśe praveśanīyeti vadāma satyam
9.10
evaṃ ghaniṣṭhādiṣu vālikāsu svaṣṭaṃ vadantīṣu tadantaresā
visrastacitā sahasā'varodhādvadhūṃ paravyāsu samānināya
9.11
tāṃ sā'dhanamrāṃ vinayātirekāttapasvinīpāṇipuṭe samarpya
vatse ! sakhībhiravimarcyameti sagadgadāspaṣṭapadaṃ jagāda
9.12
vṛndādikāstā bhagavatyamandamānandamānāṃ vṛṣabhānukanyāṃ
samarpya tāmatra yatadhvamityabravīt śiraḥ śāpapuraḥ saraṃ sā
9.13
tataḥ pratītā vṛṣabhānukanyā samucchalatkautukalolahṛdbhiḥ
vṛndāmukhābhiḥ sahitāsakhībhiḥ saṃsevyamānā'nuvanaṃ jagāma
9.14
vṛndā tadānīṃ paritaḥ parītā paraṃ purastāt paricārikābhiḥ
nivedayantī padavīṃ daviṣṭhāṃ sasāraharṣaprasarāsasāra
9.15
praphullamukhyaḥ priyanarmasakhyaḥ sāstikyasakhyā lalitādimukhyāḥ
svakīyasevā vidadhatya evāyāyuḥ sametā bahumānametāḥ
9.16
tataḥ sakhībhiḥ paricaryamāṇāmandaṃ vrajantī vipināntarālam
rācīva sā nandana sammukhīha devīvṛtālakṣat tatra sākṣāt
9.17
cāmpeyakānti kalahaṃsakīyadhvani dadhānāṃ kalakaṇṭhanādām
sadālimālāmilitāṃ vanīṃ tāmapaśyadātmānamivāśurādhā
9.18
taddarśanodīrṇamudāmudāra prasārataḥ sāratacittavṛttiḥ
autsukya bhūmādya suvihnitaitat prāsikṣaṇaṃ vikalahṛdababhūva
9.19
vanīsamīpaṃ samupāgatāyāḥ śramaṃ calatpallavajātavātaiḥ
āśīśamat kokilakākalībhirdhāmnā vīt svāgatameva tāvat
9.20
niṣpātipuṣpātiśayena vegādāntavartīṃ komalamadhyadeśām
latāhṛtānātapavṛttimettāṃ sakhīmiva svāṃ sahasāsasāda
9.21
vṛndāpyamandādarataḥ pivantīṃ dṛśāṭavīṃ tāmathahṛṣaṃvantīm
tanmādhurīṃ varṇayituṃ vikīrṇāmivocadabhyarṇagateti tūrṇam
9.22
nirīkṣaṇādīkṣaṇayugmajanmaphalāyamānāṃ svamiva pratītām
vanīmimāmuttamamādhurīṇāṃ sadādhurīṇāṃ dhuri paśya rādhe
9.23
āmodayujyatsumanaḥ samūhaḥ savalakalā bhūriphalopalambhāḥ
himoṣṇasantāpasahā vahanti marīruhā atra maharṣisāmyam
9.24
horāvalīsaṃvalitālavālajāleṣu tṛṣṇākulitā śakuntāḥ
pakṣān vidhūyāmbudhiyā nipatya sphuṭaṃ truṭatroṭipuṭoraṭanti
9.25
kalpadrumairvidrumanaddhamūlaiḥ pratyagrajāgranmukulāgraiḥ
praśasyate nātra janirnijā ki bhṛṃgāgaṃnāmaṃgalatuṃganādaiḥ
9.26
drumāvalīnirmalamūlanaddhanīlopalāvālakulānicātra
kalindakanyājalajālanitya sāhitya rūpabhramabhāvahanti
9.27
parasparonnaddhalatāvitānanadolāttakhelāvanadevatālīṃ
tadāśrayānokahataḥ patadbhiḥ prasūnavarṣairiha nivṛṇoti
9.28
mahīruhāṃ nīlamaṇisthalīṣu phalāni bimbaistulitāni mugdhe
śukaiḥ prakāmaṃ paripakvajambūbhramātibhūmnā muhuradyate'tra
9.31
itthaṃ śyāmairmaṇīndrairamaṇīyapatrairāvṛtāratnalatāvitāne:
hemalavālāvalitātmarāgaviśālaśālā vilasanti śālāḥ
9.32
marulalatupallavaphullavellat puṣpāvalīkheladaliprakīrṇā
anekavarṇaḥ samudīrṇacitrācitraiva bhātyatra nikuñjarājī
9.33
latāvalījālakajālakampasampanna saugandhyakutānyabhṛṃgāḥ
samīrayanti sma yamī samīpavanobhramībhiḥ śiśirāḥ samīrāḥ
9.34
bhṛṃgāḥ pramattāḥ kṛtaphullavallī marandaniḥṣyandanavīrapānāḥ
parāgadhūlīkalitānadanto vindanti kandarpabhaṭatvamatra
9.35
na caladalikulaṃ sugandhilobhāddurpārasphuṭaketakīdalānām
sphurati ratipatipraśastivarṇāvaliriva hāṭakapaṭiṭakā niviṣṭā
9.36
kusumasamṛddhayatparāgalīnairihatatajālagatairiva pratītaiḥ
daśanadhūtatṛṇaistale tarūṇāṃ hariṇagaṇairanubhūyate'linādaḥ
9.37
kalayatinavakarṇikārakoṣaprasūbharakajjalakālimālimālā
puraṭaghaṭitatṛṇakuṭyamāna smarataralāyasa śalyatulyabhāvam
9.38
madhuramadhurasena modamānā mukulakulaikabhuvā rasālapālaiḥ
virahi yuvajanābhicārakṛtye ṛcamiva paṭhanti pikāḥ kuhūritīha
9.39
vikacakanakaketakīyakoṣaprasūmarasaurabhalābhato'tra dhāvan
alirupanatamālatīyamālāparimalalolahṛdeti nobhayasme
9.40
raṭatimadhukarastuṭatyathāpaṃ naṭati śikhī raṭati prakāmamañjam
aṭati himamarut sphuṭatyudāraṃ damanakamitthamihartavaḥ sphuranti
9.41
pratipadamiti tatra varṇyamānaṃ madhurimabhāramudīkṣya vṛndayāsau
iyamuditamudaikatānacittā sapadi viveda na dūramadhyadeśam
9.42
atha laghulaghu bhānujā vrajanto madhukaraguñjanamañjukuñjapuñje
vinihitanayanā vanāntarāle'kalayadiyaṃ bhuvi kṛṣṇapādacihnam
9.43
taraladupalamaṇḍalīṣu rājacchaśiśakalāmbujalambajāmbavādyaiḥ
lasitamimudagramutsamagrāvayamudīkṣya tayālam
9.44
taralitamupasthalaṃ kathaṃ yatu vibhasati pādatalāṅka eṣa kasya
akalitacarametadatra heturvikṛtivahe tu na niścito'sti citte
9.45
ruciracaraṇacihnamatra kiṃvā patitamidaṃ mṛdusāmprataṃ yadīyam
ihagatavicikitsameṣa hetustadavidhūrīkṛtamādhurīviśeṣaḥ
9.46
iti kimapi nibhālanena ceto dṛḍhamabhavadadrutameva rādhikāyāḥ
yadakhilaphalanāyanakti sadyaḥ prakṛtiriyaṃ barivartyalaukikasya
9.47
vapuratha parikampitaṃ sutāsū sapadi dṛśau galitasvaro galaśca
tanuratanujalākulā padābjaṃ jaḍimadhurāniviḍaṃ babhūva tasyāḥ
9.48
kusumarajarajasāṃjasākṣiyugmaṃ sajalamaśītalavātasaṃgato'ṅgam
pulakinimalitikramācchramāmbhaḥ gaditumato nahi pāraye'tra sakhyaḥ
9.49
mama gamanavaśena dūradeśād śrama udbhūt kṣaṇamatra viśramāsmi
iti kalitadhṛtistataḥ kṣaṇāt sā praṇayisakhīravadattadātimandam
9.50
ativivaśahṛdaṃ tadantare tāmiti vadantīṃ sudatīṃ vilakṣya sakhyaḥ
priyakatarutale suviśramasyāticiramimāmupacereva cāru
9.51
vimalamalayajapravālajālavyajanahimāmbumukhopacāramukhyaiḥ
kṣaṇamuditamudaṃ tadā kiśorīṃ sarasahṛdaṃ svasakhīgaṇaścakāra
9.52
savikṛtirapi kiṃciducchvāsantī kimapi samāptamatiśca bījayantīm
kimidamitipuro hareḥ padāṃkaṃ suparicicīṣuriyaṃ jagāda vṛndām
9.53
atha suviditaheturiṃgitena praṇayasakhīḥ pariśāntvavayantyamuṣyāḥ
manasi bhṛśamasū na saṃcayantī praṇayitayā sahasāha sā vaneśī
9.54
jayati bhuvi yuvātra kṛṣṇanāmā vidhumukhī yastu ghanābhirāmadhāmā
sphurati padamamuṣya veṇunādairiha taraladvivapulopalasthalīṣu
9.55
vacanamiti niśamya samyagasyā amṛtamiva asaumudaṃ juhānaṃ
punaravadadiyaṃ mudāsya yūnaḥ kathathaṃ kulaśīlarūpamittham
9.56
padamadhurimajātarāgasindhu laghu vṛṣabhānusuvo manoharantam
sphuritaharicitravārirāśiṃ tvaritamadhaivamanīnapadvaneśī
9.57
vrajanagaragariṣṭho yaśodāpriyatamaḥ kila nandato'bhavad yaḥ
paśupatikulapālikālimāmbudhividhuruddhurīdhurīṇaḥ
9.58
bhavati vanamidaṃ yadīyamevātisukhavihārapadāspadaṃ sadaiva
sa hari ratiśayasphuradyaśaḥ śrīrjayati mahādbhutasadguṇo'tra mugdhe
9.59
kamalamukhi | sukhena yasya veṇuḥ svakarasarojavirāji rājahaṃsaḥ
bhajati paśupayovatasya dhairyāmbudhicalukīkṛtikumbhasambhavatvam
9.60
balabhidupalakāntipāliśālīyadatulakuntalajātāsaiṃhikeyaḥ
vimalakamalanetradṛṣṭamātro1 galati satīkuladharmaśītalāṃśum
9.61
taraṇi ! taraṇijāmbuveṇikāntiḥ prativikasannikaṣopalaḥ satīnām
dhṛtapuraṭapuṭasya keśapāśaḥ sphurati hareḥ viśiṣṭacāruveśaḥ
9.62
rucirucicayaṃ yadānanendu taraṇi ! vidhāya vidhistato'vaśiṣṭaiḥ
vyadhita vidhumayaṃ kalaṃkakalakṣmā dyutimiti cātra yato'smapratāssīt
9.63
bravitumiva yadānanena sāmyaṃ vanajavanaṃ divase'bhavat praphullam
tadatijitaśitāṃśuvīkṣisākṣānniśi vinimīlati lajjayeti manye
9.64
sakhi ! nikhilacakorabhuktamuktaṃ kṣayayutamaṃkagatāpi paṃkadigdham
vimalamaniśaśobhi nindatīnduṃ nayanacakorasudurlabhaṃ yadāsyam
9.65
vadanaśaśini yasya netralakṣādvinipatitau rasapāyinau cakorau
api bahutaradhūtapakṣmapakṣau kimiha bahinaṃ yiyāsato'tilobhāt
9.66
dalitaśatadalaidhamānamānaṃ jayati harernayanaṃ sadā samānam
vahati ha yadanāṃgapāśurāyāṃ vrajaramaṇīnikaraḥ kuraṃgaraṃgam
9.67
sphuṭapaśupavadhūṭikā stanādiprakaṭataṭīnaṭanaikalampaṭau tau
manujahṛdayaraṃjanau yadīyau nayanasukhaṃjanakau sukhaṃ vibhātaḥ
9.68
vanabhavanayane pativratālidhṛtipaṭakartanakarttarīprabhāvā
mukhanalinavalī ca bālabhṛṅgāvaliriva vellati yasya cillivallī
9.69
adharamaṇirucāruṇāticāraḥ sitavilasatparabhāgabhāgamukhya
daśanapariṣadeti padmarāgasthitikalitadyutimauktikālilīlām
9.70
itikathitamiyaṃ niśāmayantī harivadanasphuṭarāmaṇīyakāni
vipulapulakakampasaṃkulāṃgo vidhuvadanā'janiṣṭa naṣṭadhairyā
9.71
tadanulalitayā tayā vaneśī jhaṭiti nivartya ca bhānunandanāyāḥ
hṛdi paramanurāgabījamāropayitumiti vrajanandane'bhyadhāyi
9.72
parapuruṣavilokanaṃ satīnāṃ na samucitaṃ satataṃ tatastu vṛnde
madhurimabharamasya kṛṣṇanāmnaḥ pralapasi ki śrutamohanasya yūnaḥ
9.73
atha¹ yadi kuttukādidṛkṣate'sau sumukhi ! sakhī harimatra citrayā tat
pratikṛtimabhilekhya tasya sakhyai nikhilaguṇaṃ khalu darśayāmi kāmam
9.76
iti sapadi nidiśya hṛṣyamāṇā kṣaṇamudatiṣṭhadasau vṛtā sakhībhiḥ
atha raviyajanārthamevatābhiḥ samavacāya ca prasūnakānām
9.77
atha vipinadevatākathitavartmanā caiva tāḥ
pragṛhya vṛṣabhānujāṃ samanubīkṣya tāṃ bhānujām
udīrṇasuratṛṣṇayoḥ sapadi rādhikākṛṣṇayoḥ
krameṇa lalitādayā'nuyayurantikaṃ kuṇḍayoḥ
9.78
ratnodyatapattrayuktāgaṇitamaṇitarullāsalakṣmīnivāsaṃ
vāsantīkuṃjapuṃjairvṛtataṭanikaṭaṃ vaṃjulairmaṃjulaiśca
vispaṣṭaṃ cāṣṭadikṣu pratilalitalatāmandirodyatpārśvaṃ
harṣādrādhā dadarśa malinitanalinīṣaṇḍayuktakuṇḍayugmam
9.79
nānāratnamayena kuṭṭimacayenāṣṭāsu kāṣṭhāsu ca
sphaṭikasphuṭāṃgagaganaprācīrakaiścāruṇā
guṃjadbhṛṃganikuṃjapuṃjaruciraṃ kūle ciraṃ saṃcaran
nānāpatririraṃsuhaṃ sanikaraṃ nityaśobhākaram
9.80
antaḥ khelanmarālīgaddanilakalālolakallolapālīlīlāsaṃśālikūlakaṃṣajalajagaladdhūlisaṃgātṛpiśaṃge
rodhasya tasya rādhā drumakusumasamudbhūtasaurabhyalubhyadbhṛṃgīgī saṃgītabhaṃgī śrutisukhakṛti sā navyaveśā viveśa
9.81
priyasakhīmatisammatimātratastam¹ iyaṃ kutukena vaneśvarī
sahacarī² nikare rapi kuṇḍayorathatayorabhidhānamapṛcchayat
9.82
vṛndānandāt prāhu॰ taṃ tatra rādhākuṇḍaṃ caikaṃ kṛṣṇakuṇḍaṃ paraṃ ca
etadrādhākṛṣṇanāmnohi yūnāṃ bhūṣāmaṇyorbhātamanyo'nyamāste
9.83
itthaṃ vṛndāvanataḥ kṛṣṇanāma śrutvā pūrvaṃ baddharāgā'pi kāmam
tūrṇīṃ bhūtāmandamandākṣarodhādevaṃ citte cintayāmāsa rādhā
9.84
peyaṃ śrutvā sadaivāmṛtamiva viramatṛptibhinnaṃ dravebhyaḥ
sāmodaṃ mohasandohadamahahamuhuruttatra pṛthak mādakebhyaḥ
kiṃ vā kṛṣṇeti nāmīkṛtakamiva mano yanna vāco vicāre
kṣemī nāmī yadi syāt sa nayanaviṣayaḥ kinnu bhūyānna jāne
9.55-2
yannāmaśravaṇaṃ kṣaṇena harati sphītāṃ ratiṃ vaiṣayīṃ
dhairyaṃ nirjayatīha varjayati sanmaryādayā varyatāṃ
cittaṃ mattayati sphuṭaṃ tadadhikaṃ tattasya yūno bhavet
rūpāvalokanānnakimuvā sādhvī nivṛttistataḥ
9.86
itthaṃ tasyāṃ cintayantyāṃ kiśoryā
māvirbhūtā tatkṣaṇaṃ paurṇamāsī
gāḍhaṃ tasyāḥ premakṛṣṇaikaniṣṭhaṃ
gūḍhaṃ sarvaṃ vṛndayoktā nananda
9.87
rahasyāhūya sahasā
prahasyātha tapasvinī
vṛṣabhānutanūjāṃ tā
midamāha manasvinī
9.88
kalonmīlallakṣmapravilasadanusvārasahitaṃ
cidānandajyotirvapuratanubījaṃ vijayate
sadā yat sadvaṃśākalitamiha saṃcintya lalitaṃ
bhavatyantaḥ svāntaṃ tadabhimatamatyantamayatam
9.90
dhyātvetthaṃ kāmadevaṃ manumanusamayaṃ cintayantī hṛdantaḥ
sampūjya prājyabhojyairvimalamativatī mardhyamarkāya dadyā
nirbidhaṃ putri ? rādhe ? 'dhikavidhibhavatītyeva mārādhayantī
śrīkṛṣṇasaṃgaraṃgaṃ naciramatitarāmīpsitaṃ labhyate tat
9.91
itthaṃ tasyā nideśāt sadaśanakusumairdevamāvāhya bhojyaiḥ
sampūjyātha pradāya prayatamatirasau bhūsurapreyasīnām
āśīrbhirvardhamānā vanabhuvi lalitādyālibhiḥ sā jaratyābhītyā gantuṃ nyavarti drutamatha bhavanaṃ bhānuputrī vanāntāt
9.12-2
kuṇḍadvandavanirīkṣaṇādathaharernāma svarūpaśruteḥmuhyantī sahasā muhurbahulamanaskārāādhikā rādhikā
ānandāttadagādagāramakhilaṃ saṃcintayanto ca tat
vṛttaṃ mattakarīndracārugamanā mādyanmanāḥ svālibhiḥ