Gotamiyakavya 11
Gotamīyakāvya 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.47 — 1 part
11.1
23
aṣṭamaḥ sargaḥ
indrabhūtimatha sodaramagryaṃ dīkṣitaṃ jinapadena niśamya
agnibhūtirapi tallaghubandhurbhagnabāhuriva khedamavāpa
11.2
athā'sau kiṃ śuśocetyāha—
yaṃ bṛhaspatirapi śrutivāde jetumarhati na yuktipṛṣatkaiḥ !
so'pi kenacidaho ! nigṛhīto hanta ! daivaracitaṃ hi durantam
11.3
bhrātaraṃ mama mahāntamajaiṣīdyacchalādinipuṇaḥ sa ca vādī
tatra yatkimapi saṃprati vṛttaṃ jñāyate na nikhilaṃ tadgatvā
11.4
yajñapāṭakamatītya surā yanniryayustadabhavadviparītam
matsahodaraparājaya evaṃ ko'dya daiva ! viṣamo bata kālaḥ !
11.5
ko'styasau suravarairapi sevyo yasya caiṣa mahimā varivartti
darśane'sya vihite khalu paścāttacca me bhavatu yadbhavitavyam
11.6
niryayāvayamapīti vimṛśya chātrapañcaśatatantrasametaḥ
18 indrabhūtiriva vismayamṛcchannāpa tīrthapatidarśanadeśam
11.7
ehi sūrivara ! pāvakabhūte ! bhrātṛvattvamapi saṃśayamujjha
tatra tīrthapatineti sa ukto vismayaṃ manasi bāḍhamuvāha
11.8
agnibhūtirapi vākyavicāre prāviśaddhruvamasau sakalajñaḥ
anyathā paramanogatamevaṃ kaḥ prakāśayati gūḍhavimarśam ?
11.9
vetti yaḥ paramanovicikitsāṃ nirṇayo'pi hi bhavettadadhīnaḥ
taṃ ca vakṣyati tato'yamapṛṣṭo maunameva mama sāmpratamastu
11.10
sarvavitsamadhigamya tadīyaṃ
cittabhāvamatha vācamavocat
saumya ! vetsi viṣayaḥ karaṇānāṃ
karma no tadidamasti na veti
11.11
yaccavā'prakaṭamasti tadetdvarttate prakaṭameva mamā'tra
kenaciccharabhasiṃhagajāścennekṣitāḥ kimu na te khalu santi ?
11.9-2
karmasādhanamado'pyanumānaṃ vidyate tadavadhāraya buddhau
11.12
prāṇināmiha phale sukhaduḥkhe kāraṇaṃ yadiha tat kila karma
11.13
dṛṣṭameva ramaṇīparibhogādyaṃ sukhasya ca viṣādyasukhasya
kāraṇaṃ yadi bhavānmanute kiṃ
tatphale viṣamatā'sti tathāhi
11.14
22
12 yadrugādi vanitāparibhoge rogahānirapi vā viṣabhoge
dṛśyate bahutaraṃ tadadṛṣṭaṃ kāraṇaṃ kimapi kalpayitavyam
11.15
amumevārthaṃ sūtrakāro dṛṣṭāntena draḍhayati—
sādhaneṣviha sameṣu viśeṣo yaḥ phale'sti sa ca kāraṇayogāt
gaurabandhuṣu sameṣu ya ekaḥ śyāmalaḥ sa viṣamāśanahetoḥ
11.16
uktamevārthamupasaṃharannāha—
dṛṣṭahetukalane vyabhicāraṃ vīkṣya kalpaya tadevamadṛṣṭam
taccharīramiha kārmaṇasaṃjñaṃ yadbhavāntaravidhānasahāyam
11.17
yadinānyatanusaṃbhava eva syānna gautama ! vicāraya citte
mūrttamantarapahāya tu mūrttaṃ vastu kena saha gacchati yogam ?
11.18
yā ca kācana sacetanakṛtā
21 sā kriyā phalavatī na hatā cet
tacchubhā'śubhakṛteḥ phalametatkarma sidhyati kṛṣeriva dhānyam
11.21
uktamevārthaṃ draḍhayati—
tatkriyāmudayajāmadhikurvan
sādhayetkhalu phale sukhaduḥkhe
11.19
evameva sakalā'pi phalāḍhyā
syātkriyā tadiha sidhyati karma
11.20
23
kīrttilābhaphalamastyatha dāne māṃsabhojanaphalaṃ paśughāte
dhānyavadbhavatu dṛṣṭaphalaiva sā kriyā kathamadṛṣṭavikalpaḥ ?
11.21-2
16 mā grahīrdvijavareti vivādaṃ yattu dṛṣṭamiha tacca vinaṣṭam
syādbhavā'ṭanamaho ! vada kasmāccannahīcchasi phalaṃ tadadṛṣṭam
11.6-2
sā kriyā phalatu yatphalalipsā
mā pareti saphalāḥ sakalāḥ kim ?
11.22
naivamicchati na bandhanabādhāṃ
cauryyakṛtkimu labheta phalaṃ tat ?
11.23
6 satkriyākaraṇamasti sadā'lpaṃ
dṛśyate hi bahulaṃ viparītam
yatra vā sakalakāraṇayogo'9 nicchato'pi khalu sā phaladā syāt
11.24
karma sidhyatu paraṃ tadadṛṣṭaṃ mūrttamityavimalaṃ pratibhāti
mā vidhehi manaseti vimarśaṃ bhūya eva vipulāṃ śṛṇu yuktim
11.26
yadyadātmaguṇadharmavibhede
bāhyavastubalato baladhāri
tattadā''rya ! paribhāvaya mūrttaṃ
paśya kumbhamapi taila-ghṛtāktam
11.27
yadyadātmaguṇadharmavibhede bhinnabhinnapariṇāmamavāptam
tattadārya ! paribhāvaya mūrttaṃ kṣīramāśraya nidarśanamatra
11.28
yogyatāpariṇataṃ khalu mūrttaṃ dṛśyate'paramadṛśyamavehi
jñātamatra pavanadvyaṇukādi spaṣṭamevamiha bhāvaya karma
11.29
9
itthamātmamahādi saṃśayabhaṅge
sarvavedinaminaṃ pratipadya
khaṇḍikaiḥ saha śivocitamārge
so'gnibhūtirapi dīkṣita āsīt
11.30
iti agnibhūterdīkṣāgrahaṇavarṇanam
atha vāyubhūtestadāha—
9 vāyubhūtiratha tallaghubandhurbhrātṛyugmamapi dīkṣitamevam
muktacāravacanādadhigatya sve manasyapi bhṛśaṃ vimamarśa
11.31
kiṃ vimamarśetyāha—
18 gandhahastyupamayopamitau yau tāvubhāvapi budhau mama bandhū
yaṃ guruṃ vinayataḥ pratipannau śreyase bhavatu me sa upāsyaḥ
11.32
manmanomalaviśodhanamadyapetya taṃ jinapatiṃ vidadhāmi
cintayanniti sa nāthasamīpe
pañcakhaṇḍikaśataiḥ sahito'gāt
11.33
ājuhāva vibhurapyamumevaṃ
kiṃ bravīṣi na samīraṇabhūte !
yāṃ śrutādhyayanato vicikitsāmādadhāsi tanujīvavibhede ?
11.34
yatsurāṅgasamavāyasamutthā
kṣībatā na parato'śvati tadvat
cetanā kṣiti-jalā-'nala-vāyuvyūhajeyamiti cetasi vetsi
11.35
svargakāmukajanastu yajetetyādivāci tanu-jīvavivekaḥ
bodhyate punarataḥ sad-satkiṃ ? svāsthyamatra labhase na mudhaiva
11.36
atra bhagavānuttaramāhayā ca śaktirasatī prativastu sā kutaḥ samudaye samudeti ?
cedidaṃ na, sikatāsamavāye kiṃ na tailajananaṃ jagatīṣṭam ?
11.37
6
śaktiranvavayavaṃ madirāyā asti cetsamuditā prabalā syāt
cenna, tarhyaniyataṃ madirāṅgaṃ yojyate na kimu mādasukhāptyai ?
11.38
mātrayā kṣiti-jalādiṣu viṣvak cetanā'stu sakalā samavāye
mā grahīriti matiṃ, mṛtadehe leśato'pi labhase na kathaṃ tām ?
11.39
vāyu-vahnivikale mṛtadehe sā na cāsti matimityapi mā dhāḥ
śrotrato nalikayā naya pūrttiṃ tatra tau yadi bhavedbhavadiṣṭam
11.21-3
cedviśiṣṭapavanā'nalayogo
nāsti tatra, tu kuto na viśiṣṭau ?
11.40
kāraṇādapi kuto yadi tat, kiṃ
dehavarttinamupaiṣi na jīvam ?
11.41
23
9 bhautikendriyavibhāvitamarthaṃ kaḥ smaredyadi bhavenna hi jīvaḥ ?
kiṃ gavākṣavivarairanubhūtaṃ saṃsmaredgṛhamatho puruṣo vā ?
11.42
mandire kvacana pañcagavākṣe bhinnabhinnakṛtikārakamekam
20 cetprapaśyasi naraṃ gṛhanāthamevamātmani tanāvapi paśya
11.43
yacca dhitsati payaḥ śiśurādau kvāpi tatprathamapravṛttita eva
jīvamenamavagaccha tatastvaṃ dehabhinnamaparā'paradeham
11.44
18
evameva sukha-duḥkha-bhayādervedakaḥ sa ca paramparayā'rbhaḥ
cetanā tava matā tanujā cedāditaḥ kathamasau vyavahāraḥ ?
11.45
athaivamanumānena śarīrādbhinnaṃ jīvaṃ saṃsādhya punaḥ parābhiprāyaṃ
prāduṣkṛtya nirākurvannāha—
cetsvabhāvamavalambya na muñcerāgrahaṃ, vada tadā sa ca kīdṛk ?,
cinmayo'yamiti cet, na jaḍenānveti bhūtanivahena cidātmā
11.46
athopasaṃharannāha—
asti sa prakaṭa eva tadātmā
bhedavāṃśca manaso'pyupayogī
vyāpṛtiṃ jagati yasya vimucya
jñānakāryamakhilaṃ nihataṃ syāt
11.47
iti hṛdi kuvikalpavyādhibādhāviyukto
bhagavati jinanāthe sarvavittvaṃ pratītya
sapadi saparibarhaṃstrīṇi ratnāni gṛhṇan
śivapadapathapāntho'bhūdvijo vāyubhūtiḥ
11.47.p1
iti gautamalaghubandhudvayadikṣāgrahaṇavarṇano nāmāṣṭamaḥ sargaḥ navamaḥ sargaḥ
Linked texts (3)
- Gautamīyamahākāvya — Rūpacandra 1725, Sanskrit
- Gautamiyakavya (ed. Kanakarāja (Muni Kanakavijaya)) — Sanskrit
- Gautamīyakāvya — Sanskrit