Pramāṇa · Search · About · API

Kapphanabhyudaya (Shivasvamibhatta) 2

Kapphaṇābhyudaya (Śivasvāmibhaṭṭa) 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

iti śrīkāśmīrabhaṭṭaśivasvāminaḥ kṛtau kapphiṇābhyudaye mahākāvye śivāṅke nagaranarendravarṇano nāma prathamaḥ sargaḥ
athottarāśānṛpamaṇḍalakriyāvicārahetoḥ prahito hitakriyam
kadācidenaṃ samaye sabhāsadaṃ pratīpamāpa praṇidhiḥ prajāpatim

2.2

prajāḥ śriyo'rthān prakṛtīraśeṣato riporaniścitya na sa nyavartata
prabhuṣviyaṃ sānṛṇatānujīvināṃ bhavanti yadvastuṣu tattvavedinaḥ

2.3

na yasya lokāntaradīpanaiśvaraiḥ prapūryate kṣālitalakṣma maṇḍalam
mahākaraistyaktatanuḥ sa tejasā kva nāma kāle matimān bhavedinaḥ

2.4

pareṇa puṃsā paramaṃ samāsthitā nṛpaprasādaprabhavaprabhā sabhā
agāhi tenāvitathārthavedinā samādhinevānumatā matirmuneḥ

2.5

karālakeyūraviṭaṅkamaṇḍalīniviṣṭaratnadyutipuñjapiñjaraiḥ
jvalatpratāpajvalanairiva dyutiṃ babhāra yā bhūmisujāṃ bhujadrumaiḥ

2.6

vinā yugāntaṃ yugapat sthitiṃ yadi vrajetsumeroḥ śikhareṣu bhāsvatām
tatistadāṣṭāpadaviṣṭarasthitā tulāmiyādyatra narendramaṇḍalī

2.7

uraḥkavāṭairvikaṭairmahībhujāṃ parasparāśleṣaviśeṣaśālibhiḥ
pidhānayogādiva muṣṇatī dṛśo mumoca yasyā na gabhīratā ratim

2.8

mahībhṛtāṃ bhittiṣu citravartināṃ puraḥ sthitānāṃ ca bhayena niścalam
nṛpāsanādhyāsini yatra kapphiṇe'mare viśeṣo na nimeṣato'bhavat

2.9

analpasattvāḥ kaṭakaiḥ pariṣkṛtāḥ prakṛṣṭapacocchritayaḥ samunnatāḥ
udanvataḥ kukṣimiva praviśya yāṃ na bhūbhṛtaḥ prāpuratiprakāśatām

2.10

sabhāṅgaṇe tatra sa lokasaṅkulā vilaṅghya kakṣāḥ kṣitipālamaikṣata
tapodhanaḥ sattvarajastamobhuvaḥ paraṃ vyatītyeva pumāṃsamavyayam

2.11

dadhānamagrasthitavārasundarīprakīrṇakotkīrṇasamīraṇerirām
kṣitau natāṃ vakṣasi hāravallarīṃ vilāsadolāmiva tejasāṃ śriyaḥ

2.12

vilāsato mantharamantharaṃ muhurvivartayantaṃ maṇikandukaṃ kare
raṇeṣu nirjitya juhūṣayā hṛtaṃ dviṣadyaśaḥpiṇḍamiva svatejasi

2.13

mayūkhabhaṅgaiḥ kanakāṅgadodgataiḥ śikhāsahasrairiva śauryatejasaḥ
bhujadrume prārabhamāṇamujjvale jayāya nīrājanamājighasmare

2.14

kirīṭakūṭena viṭaṅkarājikāvirājijāmbūnadajātatejasā
viḍambayantaṃ nayanānalāṃśubhiḥ kapolapāliṃ kapilāṃ kapālinaḥ

2.15

calācalaśyāmalapakṣmalakṣmaṇā taraṅgitāpāṅgavivṛttavṛttanā
abhīkṣṇamakṣṇā dadataṃ kṣitibordertāṃ prasādanīlotpalamālikāmiva

2.16

abhaṅguragrāmamupāśritaśruti svareṇa saṃmūrcchatamūrcchanocchriti
kalāpravīṇairupavīṇayadbhirabhyupāsyamānaṃ kuśalaṃ kuśīlavaiḥ

2.17

prakoṣṭhakoṣṭhe kaṭakena saṅginā vicitravicchittijuṣā virājitam
bhujadrumālānitaśauryakuñjaraprakāśakārttasvaraśṛṅkhalaśriyā

2.18

udastamekaṃ caraṇāmbujamāsane dadhānamuttānatalocchavasacchavi
nakhāṃśucitrīkṛtasabhyabhūminā bhujena saṃbhāvitajānumaṇḍalam

2.18.p1

iti navabhiḥ kulakam

2.19

aruddhamārgaḥ pratihāravedinā puraḥ parāgatya sa medinīpateḥ
vidhāya lolāñjalidanturaṃ śiraḥ kṛtapraṇāmo niṣasāda bhūtale

2.20

prakāśitaprema nṛpaḥ prasedivān siṣeca tasmin sa vilocanāmṛtam
bhavanti te bhājanamarthasaṃpadāṃ vidanti ye bhṛtyajanānurañjanam

2.21

sa tatra viśvastatayā sabhāsadāṃ viviktavācyāmapi cārabhāratīm
samakṣamārṇayituṃ pracakrame raho hi tadyatra na santyasaṃstutāḥ

2.22

vibhāvya dīprapratibhāprabhaḥ sabhāṃ sa bhūbhujotsṛṣṭacalākṣicoditaḥ
dviṣatkriyācāravicāracārudhīrudāharatsūcitasaṃgarā giraḥ

2.23

dhiyaiva nirṇītanigūḍhakarmaṇāṃ bhavādṛśāṃ pārthiva vedyamasti kim
asau mamāpatrapatā tathāpi yannayāmi vācaḥ punaruktavācyatām

2.24

nivṛttaśāṭhyottaramaskhalanmano vaco hi vācyaṃ hitamāyatau caraiḥ
svataḥ pramāṇaṃ paratastu bhūpateḥ svatantravṛttā vidhayo vidheriva

2.25

tathāpi kālocitamasya karmaṇaḥ karomi pṛthvīśa puraḥ prabodhanam
vicitracintācalacetasaṃ pade hitaiṣiṇo hi smārayeyūrīśvaram

2.26

samāśritaṃ śāśvatayānapātratāṃ śriyāmanāruhya niketanaṃ varam
vigāhate yaḥ kṣubhitaṃ parārṇavaṃ sa tadbaloghena nirasya hīyate

2.27

caleṣvavaśyeṣu viruddhavṛttiṣu prayojya vīryeṇa guṇeṣu ṣaṭsvapi
nṛpaściraṃ cittamivendriyeṣvatho nirūpaṇīyaṃ munivannirūpayet

2.28

nayānugā dhīradhiyo dhurandharā vicāraṇāścāracariṣṇucakṣuṣaḥ
ayaṃ kimalpopacayo bhavadvidhā vadanti notthānamavadyamadya yat

2.29

idaṃ hi tāvat prathamaṃ pṛthudyute vicāryatāmārya nijena cetasā
kimu kvacit kruṣṭadhanurdharoṣmaṇaḥ tava pratāpasya bhavedagocaraḥ

2.30

mahāprabhāvaprabhavasya tasya te jvalatyavicchitti parākramānale
vidagdha nirdagdhumihātmanaḥ kulaṃ vipakṣapakṣe samabhāvi bhūbhṛtā

2.31

samṛddhibhūrasti nirastadurgatiḥ prajeśa deśo diśi yattarakṣiṇaḥ
jagāma satkauśala kośalā iti prajāsu yaḥ prājyajanaḥ prakāśatām

2.32

śriyaḥ padaṃ tatra durāsadaṃ parairamāya nirmāya purūpamaḥ puram
vijṛmbhate bibhradakampasenetāṃ prasenajijjātamahā mahīpatiḥ

2.33

anaśvareṇeśvarabhūtibhāginā kṣmābhṛtā saṃbhṛtavāhinīśriyā
prabhāsubhābhyāṃ bhajate diguttarā prasādhitā tena himācalena ca

2.34

svake sukarmārtha pare parantapo nirantarāyaṃ sa na veda nāntaram
vipattayo hyuttarapaṇḍitaṃ naraṃ tyajanti siṃhaṃ hariṇāṅganā iva

2.35

manorathaṃ dharmyamivānaghāḥ śriyaḥ sahasranetraṃ divi devatā iva
upāsate taṃ subhagaprajaṃ prajāḥ kṣapāpatiṃ vyomani tārakā iva

2.36

śritena śuddhiṃ paripūritā sabhā nṛpeṇa sā tadyaśaseva diktaṭī
cakāsti lāvaṇyamayāmṛtasrutā śarattriyāmeva tuṣārarociṣā

2.37

guṇāyatairāyativedibhiḥ samaṃ samairamātyairavamatya durmatīn
nayatyasau maṇḍalacintayā dinaṃ pravṛttaṣāḍguṇyakatho'kathaṃkathaḥ

2.38

vimarśasiddhāñjanarañjanojjvalaṃ niveśya mārgeṣu vicāralocanam
pade pade kaṇṭakasaṅkulā bhuvo nimāṣṭryasau nītimayena hetinā

2.39

tanotyatāntaḥ prakṛtiṣvasau tathā samāsa sīmāmupāyasaṃpadām
prakarṣamasyośanaso'pi śāsanānnayo yathā yāti yayātitejasaḥ

2.40

jayodyamecchāsamalaṅkṛtaṃ mano jagajjigīṣāṃ vyavasāyabhūṣaṇām
kriyorjitatvaṃ vibhavaprasādhanaṃ vahatyanutsekavirājitāṃ śriyam

2.41

udāratā'nuddhatirunnatā dhṛtiḥ śamaḥ kṣamā dakṣiṇatā dayā damaḥ
imāmasau bibhradamātyasaṃpadaṃ kṣiṇoti śārīravipakṣasaṃhatim

2.42

anekameko jagadantaraṃ taran sa cintitadvādaśamaṇḍalodayaḥ
vahan samūhaṃ mahasāṃ mahīyasāṃ paraṃ padaṃ krāmati bhānumāniva

2.43

priyaṃ diśannābhiyunakti bhūriśaḥ karaiḥ samāśliṣyati nātikarkaśaiḥ
iti prajāṃ lālayate sa peśalaṃ vadhūṃ navoḍhāmiva lambhayan dhṛtim

2.44

abhinnamaryādamudūḍhabhūbharaiścaturbhirakṣobhyagabhīravṛttibhiḥ
pariṣkṛtā rājati tasya rājatā sthirairupāyaiḥ kṣitirarṇavairiva

2.45

sadassu dūtatrayakāryamāryadhīḥ pravartya nirvartitavāsarakriyaḥ
śṛṇoti doṣairadhidoṣamujjhitā giraḥ sa gūḍhāḥ paracakracāriṇām

2.46

analyasatkārasahasrasaṃyataiḥ sudurlabhapratyupakāraduḥkhibhiḥ
raṇotsukairbandhujanairasūyate tadasya saubhāgyamabhūtaśātravam

2.47

pramādyaduddāmamahebhamaṇḍalītaraṅgitottaṅgaturaṅgasaṅgibhiḥ
yugāntameghaughaghaṭāviśaṅkatāṃ karotyasau dikṣu balaistiraskriyām

2.48

idaṃ pure citrataraṃ ca tatra yannṛpasya nīcaiścaritaṃ cikīrṣatām
pathi prakāśe'pi kuto'pi dṛśyate dṛśāṃ tamaḥ sāndramamandratandriṇaḥ oṃ

2.49

adhiṣṭhitaṃ nūnamanūnadhāmabhiḥ puraṃ suraiḥ kalpitatanmaharddhibhiḥ
abhīrutā tasya kuto'nyathā tathā jayorjite jāgrati bhūpuji tvayi

2.50

narendracandrasya yathā yathodayādvijṛmbhate tasya sa sainyasāgaraḥ
tathā tathā nūnamimāmapi kṣitiṃ purā haratyeva ca kārmukormibhiḥ

2.51

taditthamuttiṣṭhati tatra dāruṇe dine dine roga ivolvaṇe ripau
prakopanāva praśamāya vṛṣyatāṃ vṛṣadyute durviṣahaṃ viṣaṃ mahat

2.52

āyāntu dviradarathāśvapuñjabhājāṃ paurāṇāṃ ninadaparamparāḥ puraste
tasyārerdhṛtadhṛtidhāmaduḥśravāstāḥ śrāvastyāṃ śravaṇaguhāṅganātithitvam

2.53

iti nṛpatisamājakṣobhapaiśunyakāri
praṇidhiradhimahārthaṃ vākyamuccairūdīrya
śramaśamaśivabhūbhṛdvīkṣṇāmbho'bhiṣiktaḥ
sapadi sa virarāma prāptasatkārasāraḥ

2.53.p1

iti śrīkappiṇābhyudaye mahākāvye caravikṣepavinyāso nāma dvitīyaḥ sargaḥ

Linked texts (2)