Pramāṇa · Search · About · API

Udarharaghava 2

Udārharāghava 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

dvitīyaḥ sargaḥ
pṛthvīśaḥ puramadhigamya tāmayodhyāṃ
śuddhānte munisutaghātakhinnacetāḥ
santānaṃ samabhilaṣannināya kālaṃ
cintāvān kamapi cirāya jīrṇadehaḥ

2.2

kālajñaḥ kamalabhavātmajaḥ kadācid
dhyātvāntarviditaviniścayo vasiṣṭhaḥ
khindānaṃ tanayamavocadindumatyāśchindāno grahāsi rujāmamuṣya citte

2.3

mā khinthā manasi mahīśa mā mma sandhek
sandheyā matiranagha tvayāśvamedhe
putrīyāṃ tadavasitau vitānayeṣṭiṃ
yaṣṭāraṃ kuru tanayaṃ vibhāṇḍakasya

2.4

campāyāmadhipatirīśvaro'ṅgadeśe
deśāvagrahamavalokya romapādaḥ
kāntābhiḥ svapuramanīnayanmunīndraṃ
kāntārādanitarasaṅgamṛṣyaśṛṅgam

2.5

taṃ deśaṃ viśati vibhāṇḍakasya sūnau
maṃdeśaṃ balamathanasya maṃdadhānaḥ
parjanyaḥ prakaṭamagarjadambarastho
varṣitāraṃ tamabhinanda pauravṛndam

2.6

dhārāle diśi diśi varṣuke ghanaughe
vāraughāḥ pravavṛtire vasundharāyām
dhunvānaṃ virahijanaṃ ca dūnacittaṃ
dhanvendraṃ divi dadṛśe diśi pratīcyām

2.7

gutrāmā varamaditāsya varṣakṛtva
tatrāno muniramṛjat mṛvṛṣṭimaṅge
tattuṣṭo nṛpatiradādathātmakanyāṃ
śāntākhyā śamanidhaye munīśvarāya

2.8

śāntāmau daśaratha tāvakī kumārī
tāṃ bālāṃ nijamuhṛde gṛhāgatāya
śrīdāmne śriyamiva romapādanāmne
prāyacchaḥ priyatanayāṃ priyaṅkurāya

2.6-2

jāmātā bhavati vibhāṇḍakātmajaste
campāyāṃ nivasati romapādapuryām
āhūtaḥ sa iha karotu karmaśīlairṛtvijyaṃ kratuvidhividbhirṛtvijīnaiḥ

2.10

mantānastava bhavitā kadeti citte
cintā naściramanuvartate nitāntam
mātaṅgaṃ tava bhavanāṅgaṇe'dya nidrānadrākṣaṃ kamapi caturviṣāṇamagre

2.11

catvārastava tanayā bhavanti yāvad
sattvāḍhyāḥ sakalavasuṃdharādhurīṇāḥ
ityevaṃ sarasijasambhavaḥ kadācit
vyācaṣṭa tridivasadāṃ mahāsamāje

2.12

tacchīghraṃ samupanayainamṛṣyaśṛṅgaṃ
putrīyāṃ ma ca muniriṣṭamātanotu
āhvātuṃ vrajatu sumantra eva kāntaṃ
śāntāyāḥ priyamanayoravekṣaṇaṃ naḥ

2.13

tat śrutvā guruvacanaṃ tadā sumantraṃ
prāhaiṣīnmapavanaraṃhamā rathena
ānaiṣīducitavacaḥpramādahṛṣṭaṃ
śāntāyāḥ patimatiśāntamṛṣyaśṛṅgam

2.14

kākutsthaḥ sa tamabhigamya maitrayukto
jāmātuḥ priyamupadāya vastujātam
putrāṇāṃ pratibhuvi putrakāmaneṣṭāvārtvijyaṃ kuru bhagavanniheti vavre

2.15

adhvaryurnarapatinā vṛto vasiṣṭho
brahmābhūdapi bhagavān sa vāmadevaḥ
hotāmāvadhimakhamṛṣyaśṛṅga āsīdudgātā bhṛgurabhavattathodagāsīt

2.16

prāgiṣṭacā nṛpatirayaṣṭa māṅgagṛhiṇyā
citrāyāṃ makhamupacakrame'śvamedham
bhūtānāmabhibhavitāśvamedhayāyī
sarveṣāmiti sa niśamya yaṣṭmaipīt

2.17

aikṣvākaḥ kṣitipatiraśvamedhanāmnā
yajñena tridivasado yathāvidhīṣṭvā
putrīyaṃ puruṣamayaṣṭa santatīṣṭacā
yatrāgina vyatata vibhāṇḍakasya sūnuḥ

2.18

etasminnavasara eva vāsavādyāḥ
paulastyapratihatacetamo vihastāḥ
kṣīrābdhau harimanukampinaṃ nilimpāḥ
sākampāḥ śaraṇamaguḥ praṇamya dīnāḥ

2.19

dṛṣṭvā tān sakaruṇayā tadābjanābho
vācābdastanitagabhīrayā babhāṣe
dantālidyutitatatirdigantarāṇi
vyātanvan vimṛmaracārucandrakāṇi

2.20

vatsāḥ kiṃ vibhitha durātmanāmarīṇāmutkhātaṃ raṇabhuvi rāghavaḥ kariṣye
utpatsye daśarathasūnurekadhā ca
tredhā ca trijagadupaplavopaśāntyai

2.21

trasyanto daśavadanādihāgatāḥ stha
sthātāro nijanijadhāmni nirbhayāḥ sta
svairaṃśairbhavata balīmukhā balāḍhyāḥ
māhāyyaṃ bhajata samitsu me sametāḥ

2.22

lyaṅgāyā dahanamaśeṣadaityanāśaḥ
kīśaughairbhavati pureti nandiśāpaḥ
tadrakṣodaśavadanaṃ sakumbhakarṇaṃ
hantuṃ na prabhavati mānuṣādṛte'nyaḥ

2.23

yuṣmāsu plavagabhaṭeṣu mayyadhṛṣyaṃ
mānuṣyaṃ bhajati manoḥ kule prasūteḥ
vidhvasteṣvariṣu vibhūtibhirvilokyaṃ
trailokyaṃ sukhamanubobhavītu sarvam

2.24

ityuktvā jhaṭiti harau tirohite'bdhau
devāstu vanabhuvi vānarā babhūvuḥ
laṅkeśapramukhapalāśanapraṇāśe
saṅketastadavadhirisyuvāca dhātā

2.25

sātaṅkāḥ sapadi śaśāṅkare'dhilaṅkaṃ
duḥsvapnairapaśakunaiśca durnimittaiḥ
utpātān muhuravalokya bhītimantaḥ
santāpaṃ manasi dadhuḥ samastadaityāḥ

2.26

atrāsau saha munibhiḥ sahasraśīrṣaḥ
putreṣṭau puruṣamayaṣṭa yāyajūkaḥ
indhāne damunasi ko'pi tāladagdhastejasvī puruṣavaraḥ kṣaṇādudasthāt

2.27

sauvarṇamitha eramānnapūrṇapātrīmādāyārpipadṛṣihastayoḥ prasannaḥ
rājñībhyo vibhaja mune caruṃ tisṛbhyastā: prāśnantviti nigadan purastirodhāt

2.28

sāścaryaṃ kṣitipamatena tāśca tisraḥ
prāśustaṃ carumṛṣiṇārpitaṃ caturdhā
saṃkrāntaṃ harimahasā havirdadhānā
garbhiṇyo'rjaniṣata nirbharālasāṅgacaḥ

2.26-2

iṣṭacante muninṛpabandhutāṃ visṛjya
svīyāntaḥpuraramaṇīvihāralolaḥ
tāsāmapyabhilaṣitān diśan padārthat
rājñīnāmapi cakame prasūtikālam

2.30

kausalyā ditijaripu suṣāva putraṃ
kaikeyī tadanu sudarśanaṃ kumāram
śeṣāṃśaṃ samajanayat tadā sumitrā
śaṅkhāṃśaṃ yamalatayā ca tāvabhūtām

2.31

śayyānāṃ catasṛṣu dikṣu ratnadīpān
koṇeṣu grahabalipuṣpagandhadhūpān
dvāri dvāryapi jalanimbapatrayuktān
rakṣārthaṃ nyadadhata ratnapūrṇakumbhān

2.32

kausalyāsutamakarot pitātha rāmaṃ
kaikeyyā bharatamudairayat tanūjam
saumitri samadhita lakṣmaṇeti nāmnā
śatrughnaṃ tadanu caturthamājuhāva

2.33

kalpe yaḥ samabhavadabjapatra ekaḥ
svalpe'pi svagiti vaṭacchade ya ekaḥ
talpe'sau sukhamaśayiṣṭa śeṣaśāyī
rāmātmā raghukularatnadīpa ekaḥ

2.34

kṣudhyanto na rurudurāśitā nidadrunidrāyāmapi paramātmayogayuktāḥ
bālāste balidamanasya tejasoṃśāstejobhiḥ pratidinamārdranavannavīnāḥ

2.35

uttānā: kṛtanavagandhatailasekā:
pākāste daśarathapūrvapuṇyapākā:
dhātrīṇāṃ stanamadhurādyutan svabhāsā
mātṝṇāṃ mukhamavalokya mandahāsā:

2.36

dhātreyīkaramṛdulāṅgulīdaṃdhānā:
maudhāgramphaṭikataṭeṣu cāryamāṇā:
svaṃ dehaṃ pratiphalitaṃ nirīkṣamāṇā:
maṃdehaṃ dadhuritareṣu bālakeṣu

2.37

ā bālyādabhajata lakṣmaṇo'pi rāmaṃ
śatrughno bharatamabhakta rāmabhaktam
tad dvandvadvayamabhavat sadaiva pitrorānandadvayamiva netrayordvirūpam

2.38

catvāro nṛpatanayāścaturdigantaṃ
prakhyātā: pravavṛdhire gurūpanītā:
vidvāṃso vividuraśeṣavedarāśīnāśīrbhirmunivaragīrbhirāttapoṣā:

2.39

apraiṣu: pitaramatipriyānulāpairahaiṣu: svaguṇanutau pura: sakhīnām
aśrauṣu: priyahitabhāṣitāni pitrorvyasmārṣan na gurugiro hitopadiṣṭā:

2.40

kaupīnānyavasata kajjalāñcitākṣā
māñjiṣṭhānyadhigatamantraśāstramārā:
catvāraścaladaladaṇḍadhāriṇaste
varṇitvaṃ vidhivadadhuśca pañcacūḍā:

2.41

abhyāsthan dhanuṣi calācalāśuvedhaṃ
lekhyanyā phalakataleṣu citravidyāḥ
sāhitye madhuravicitravistarāḍhyaṃ
saṅgīte caṭulacaturvidhaṃ ca vādyam

2.42

anviṣyan kvacidanurūparājakanyāstatpāṇigrahaṇamahotsavaṃ vidhitsuḥ
autsukyaṃ manasi dadhatpivankumārānakṣibhyāmanayadanehamaṃ janeśaḥ

2.43

adhyātmapraṇihitamānamo mahātmā
rāmo'yaṃ na pariṇayaṃ na rājyamaiṣīt
vairāgyaṃ vayasi nave ca mandadhāno
vāsiṣṭhairhitavacanairabodhi sarvam

2.44

āsthānaṃ bhajati dharāpatau kadācit
pratyūṣe bhagavati bhānumatyudīte
abhyāgānmuniratha gādhirājasūnuḥ
sabhyairabhyagamadamuṃ sa cājasūnuḥ

2.45

arghyādyairavanipatiḥ mukhāsanaḥ sarcitvā kuśikamutaṃ kuśāsanastham
rāmādīnatha caturo'pi tān kumārānasyāṅghripraṇamanapāvanānakārṣīt

2.46

aṅke taṃ raghutilakaṃ samastavidyāmaṃketasthalamadhiropya romaharṣī
āliṅgannadhita tadaṅgasaṅgasaukhyaṃ
yad brahyāmṛtarasikāśca no labhante

2.47

pratyakṣaṃ paramamahaḥ parasya puṃsaḥ
paśyanto nayanapathāmṛtaṃ munīndrāḥ
rāmākhyaṃ hṛdi paravastu nityamastu
dhyātṝṇāṃ na iti cakāṅkṣuranvarāṅkṣuḥ

2.48

baddhāñjalyatha nṛpatirmuniṃ babhāṣe
gādheyaṃ mayi bhagavan kuru pramādam
dhanyo'smi tvadupagamāvalokanābhyāṃ
ki kāryaṃ vada karavāṇi kiṅkaraste

2.49

gāyatrīṃ yadalabhathāḥ purā viriñcerbrāhmaṇyaṃ yadabhajathāstapobalena
astrākṣīḥ punarapi yajjaganmahimnā
kiṃ varṇyo nirvadhikastavānubhāvaḥ

2.50

divyāstrāṇyanaghakṛśāśvato'dhyagīṣṭhāstena tvaṃ divi bhuvi dikṣu kīrtimāpnoḥ
niśaṅkaṃ sthiramakṛthāstvaśaṅkurājyaṃ
mātaṅgā tvayi kupite tadā trilokī

2.51

sāmarthyaṃ tava viditaṃ samastaloke
nāloke madiha tavāryakāryaleśam
apyevaṃ manasi mamāsti kāpi kāṅkṣā
nābhāṅkṣāṃ kvacidapi kāṃcidarthayācñām

2.52

ityuktvā viratavati kṣamādhināthe
gādheyo muniravadad raghūn praśasya
rakṣobhyo daśaratha rakṣatānmakhaṃ me
rāmo'yaṃ rajanicarāntakaḥ kumāraḥ

2.53

mārīcaścarati vaneṣu mānuṣādo
vairī ca tridivasadāṃ bhujabāhuyuktaḥ
tanmātā vanabhuvi tāṭakābhidhānā
pañcatvaṃ kalayatu pañcatāladarghnī

2.54

rāmaste śiśuravitā pitetareṣāṃ
mā bhaiṣīḥ kathamasurān haniṣyatīti
māhātmyaṃ tava tanayasya mādṛśānāṃ
vācānāmapi manasāmagocaraḥ syāt

2.55

jānāte tadapi vasiṣṭhavāmadevau
pṛcchemau puruṣavarasya pūrvavṛttam
saṃmatyā śucimanasoḥ purodhasoste
yacchemaṃ savamavituṃ sahānujena

2.56

tacchrutvā kṣaṇamiva mūrchitaścintayitvā
dṛṣṭvā taṃ kuśikasutaṃ kuśāśvaśiṣyam
rāmaṃ ca priyasutamarbhakaṃ ma samrāṭ
vyamrākṣīnmanasi mahābhayaṃ praviṣṭaḥ

2.57

pātuṃ vā paribhavituṃ kṣamo ya ekastrailokyaṃ munitinakasmitrakāladarśī
kupyedvā sakalajaganti dagdhumīṣṭe
śapyedvā yadi mama kutsitaṃ kulaṃ syāt

2.58

bālo'yaṃ kathamapi me cirāya jātaḥ
santāne turipayamīva pārijātaḥ
mutrāmaṇe tamiva hariḥ pradāya cāsmai
dāyādaṃ kathamiva dhārayāmi deham

2.56-2

rakṣobhyaḥ śiśumupadāya rāmacandraṃ
nidrāyāṃ kathamaśanaṃ kathaṃ nu vādyām
adyāsau sutavadhakhinnavṛddhaśāpaḥ
prāpaddhā sutaviraho yadājihīte

2.60

antarvānajani yadaiṣa dāravargaḥ
prāgākhyat pariṣadi nāradastadā me
bhetāro na tava sutā mahāsurebhyo
bheṣyanti svayamasurā bhavatsutebhyaḥ

2.61

siddhānāṃ gurutapamāṃ giro na moghāḥ
śāpānugrahapaṭureṣa kauśiko'pi
mīmāṃse kimanuminomi ki kimūhaiḥvyarthamohairalamṛṣaye diśāmi vatsam

2.61.p1

iti manasi vimṛśya saprakāśaṃ

Linked texts (1)