Gautamiyakavya 11
Gautamīyakāvya 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.47 — 1 part
11.1
aṣṭamaḥ sargaḥ
indrabhūtimatha sodaramagryaṃ dīkṣitaṃ jinapadena niśamya
agnibhūtirapi tallaghubandhurbhagnabāhuriva khedamavāpa
11.2
yaṃ bṛhaspatirapi śrutivāde jetumarhati na yuktipṛṣatkaiḥ !
so'pi kenacidaho ! nigṛhīto hanta ! daivaracitaṃ hi durantam
11.3
bhrātaraṃ mama mahāntamajaiṣīdyaśchalādinipuṇaḥ sa ca vādī
tatra yatkimapi saṃprati vṛttaṃ jñāyate na nikhilaṃ tadgatvā
11.4
yajñapāṭikamatītya surā yanniryayustadabhavadviparītam
matsahodaraparājaya evaṃ ko'dya daiva ! viṣamo bata kālaḥ !
11.5
ko'styasau suravarairapi sevyo yasya caiṣa mahimā varivartti
darśane'sya vihite khalu paścāttacca me bhavatu yadbhavitavyam
11.6
niryayāvayamatīti vimṛśya chātrapañcaśatatantrasametaḥ
18 indrabhūtiriva vismayamṛcchannāpa tīrthapatidarśanadeśam
11.7
ehi sūrivara ! pāvakabhūte ! mātṛvattvamapi saṃśayamujjha
tatra tīrthapatineti sa ukto vismayaṃ manasi vāḍhamuvāha
11.8
agnibhūtirapi vākyavicāre prāviśannamamasau sakalajñaḥ
anyathā paramanogatamevaṃ kaḥ prakāśayati gūḍhavimarśam ?
11.9
vetti yaḥ paramanovicikitsāṃ nirṇayo'pi hi bhavettadadhīnaḥ
taṃ ca vakṣyati tato'yamapṛṣṭo mānameva mama sāmpratamastu
11.10
sarvavitsamadhigamya tadīyaṃ
cittabhāvamatha vācamavocat
saumya ! vetsi viṣayaḥ karaṇānāṃ
karma no tadidamasti na veti
11.11
yattavā'prakaṭamasti tadetadvarttate prakaṭameva mamā'tra
kenaciccharabhasiṃhagajāścennekṣitāḥ kimu na te khalu santi ?
11.9-2
karmasādhanamado'pyanumānaṃ vidyate tadavadhāraya buddhau
11.12
prāṇināmiha phale sukhaduḥkha kāraṇaṃ yadiha tat kila karma
11.13
dṛṣṭameva ramaṇīparibhogādyaṃ sukhasya ca viṣādyasukhasya
kāraṇaṃ yadi bhavānmanute kiṃ
tatphale viṣamatā'sti tathāhi
11.14
22
yadrugādi vanitāparibhoge rogahānirapi vā viṣabhoge
dṛśyate bahutaraṃ tadadṛṣṭaṃ kāraṇaṃ kimapi kalpayitavyam
11.15
sādhaneṣviha sameṣu viśeṣo yaḥ phale'sti sa ca kāraṇayogāt
gaurabandhuṣu sameṣu ya ekaḥ śyāmalaḥ sa viṣamāśanahetoḥ
11.16
dṛṣṭahetuphalane vyabhicāraṃ vīkṣya kalpaya tadevamadṛṣṭam
taccharīramiha kārmaṇasaṃjñaṃ yadbhavāntaravidhānasahāyam
11.17
yadvinānyatanusaṃbhava eva syānna gautama ! vicāraya citte
mūrttamantarapahāya nu mūrtta vastu kena saha gacchati yogam ?
11.20
yā ca kācana sacetanakṛtā
sā kriyā phalavatī na hṛtā cet
kīrttilābhaphalamastyatha dāne māṃsabhojanaphalaṃ paśughāte
dhānyavadbhavatu dṛṣṭaphalaiva sā kriyā kathamadṛṣṭavikalpaḥ 1
11.21
18 mā grahīrdvijavareti vivādaṃ yattu dṛṣṭamiha tacca vinaṣṭam
syādbhavā'ṭanamaho ! vada kasmāccennahīcchasi phalaṃ tadadṛṣṭam
11.22
sā kriyā phalatu yatphalalipsā
mā pareti saphalāḥ sakalāḥ kim ?
naivamicchati na bandhanabādhāṃ
cauryyakṛtkimu labheta phalaṃ tat ?
11.23
6 satkriyākaraṇamasti sadā'lpaṃ
dṛśyate hi bahulaṃ viparītam
yatra vā sakalakāraṇayogo'9 nicchato'pi khalu sā phaladā syāt
11.24
karma niddhvatu paraṃ tadṛṣṭaṃ mūrttamityavimalaṃ pratibhāti
mā vidhehi manaseti vimarśaṃ bhūya eva vipulāṃ śṛṇu yuktim
11.25
vedyate sukhamathāpyasukhaṃ vā bhojanādidahanādyanuṣaṅgāt
mūrttatā'tra yadi karmaṇi mā'pi prasphuṭā tanutayā na hi dṛṣṭā
11.26
21
yadyadātmaguṇadharmavibhede
12 bāhyavastubalato baladhāri
tattadā''ryya ! paribhāvaya mūrttaṃ
paśya kumbhamapi taila-ghṛtāktam
11.27
yadyadātmaguṇadharmavibhede bhinnabhinnapariṇāmamavāptam
tattadārya ! paribhāvaya mūrttaṃ kṣīramāśraya nidarśanamatra
11.28
yogyatāpariṇataṃ khalu mūrttaṃ dṛśyate'paramadṛśyamavehi
jñātamatra pavanadvyaṇukādi spaṣṭamevamiha bhāvaya karma
11.29
9
itthamātmahṛdi saṃśayamaṅge
sarvavedinamimaṃ pratipadya
khaṇḍikaiḥ saha śivocitamārge
so'gnibhūtirapi dīkṣita āsīt
11.30
9 vāyubhūtiratha tallaghubandhurbhātṛyugmamapi dīkṣitamevam
muktacāravacanādadhigatya sve manasyapi bhṛśaṃ vimamarśa
11.31
18 gandhahastyupamayopamitau yau tāvubhāvapi budhau mama bandhū
yaṃ guruṃ vinayataḥ pratipannau śreyase bhavatu me sa upāsyaḥ
11.32
sanmanomalaviśodhanamadyopetya taṃ jinapatiṃ vidadhāmi
cintayanniti sa nāthasamīpe 6
pañcakhaṇḍikaśataiḥ sahito'gāt
11.12-2
ājuhāva vibhurapyamumevaṃ
kiṃ bravīṣi na samīraṇabhūte !
11.33
yāṃ śrutādhyayanato vicikitsāmādadhāsi tanujīvavimede ?
11.22-2
yattasurāṅgasamavāyasamutthā
kṣīnatā na parato'ñcati tadvat
11.34
cetanā kṣiti-jalā-'nala-vāyuvyūhajeyamiti cetasi vetsi
11.35
svargakāmukajanastu yajetetyādivāci tanu-jīvavivekaḥ
bodhyate punarataḥ sad-saktiṃ ! svāsthyamatra labhase na mudhaiva
11.36
yā ca śaktirasatī prativastu sā kutaḥ samudaye samudeti ?
cedidaṃ na, sikatāsamavāye kiṃ na tailajananaṃ jagatīṣṭam ?
11.37
śaktiranvavayavaṃ madirāyā asti cetsamuditā prabalā syāt
cenna, tarhyaniyataṃ madirāṅgaṃ yojyate na kimu mādasukhāptyai ?
11.38
mātrayā kṣiti-jalādiṣu viṣvak cetanā'stu sakalā samavāye
mā grahīriti matiṃ, mṛtadehe leśato'pi labhase na kathaṃ tām ?
11.39
vāyu-vahvivikale mṛtadehe sā na cāsti matimityapi mā dhāḥ
śrotrato nalikayā naya pūrttiṃ tatra tau yadi bhavedbhavadiṣṭam
11.40
cedviśiṣṭapavanā'nalayogo
nāsti tatra, nu kuto na viśiṣṭau ?
kāraṇādapi kuto yadi tatra, kiṃ
dehavarttinamupaiṣi na jīvam ?
11.41
9 bhautikendriyavibhāvitamarthaṃ kaḥ smaredyadi bhavenna hi jīvaḥ ?
kiṃ gavākṣavivarairanubhūtaṃ saṃsmaredgṛhamatho puruṣo vā ?
11.42
mandire kvacana pañcagavākṣe bhinnabhinnakṛtikārakamekam
20 cetprapaśyasi nara gṛhanāthamevamātmani tanāpi paśya
11.43
athāparamapi bhūtavyatiriktā''tmasādhakamanumānamāha—
yacca dhitsati payaḥ śiśurādau kvāpi tatprathamavṛttita eva
jīvamenabhavagaccha tatastvaṃ dehabhinnamaparā'paradeham
11.44
18
evameva sukha-duḥkha-bhayādervedakaḥ sa ca paramparayā'rbhaḥ
cetanā tava matā tanujā cedāditaḥ kathamasau vyavahāraḥ ?
11.45
cetsvabhāvamanalamvya na muñcerāgrahaṃ, vada tadā sa ca kīdṛk ?,
cinmayo'yamiti cet, na jaḍenānveti bhūtanibahena cidātmā
11.46
asti sa prakaṭa eva tadātmā
bhedavāṃśca manaso'pyupayogī
vyāpṛtiṃ jagati yasya vimucya
jñānakāryamakhilaṃ nihataṃ syāt
11.47
iti hṛdi kuvikalpavyādhibādhāviyukto
bhagavati jinanāthe sarvavittvaṃ pratītya
sapadi saparivarhastrīṇi ratnāni gṛhṇan
śivapadapathapāntho'bhūdvijo vāyubhūtiḥ
11.47.p1
iti gautamalaghubandhudvayadīkṣāgrahaṇavarṇano nāmā'ṣṭamaḥ sargaḥ navamaḥ sargaḥ
Commentaries (1)
- Gautamīyakāvyatīkā — Sanskrit
Linked texts (3)
- Gautamiyakavya (ed. Kanakarāja (Muni Kanakavijaya)) — Sanskrit
- Gotamīyakāvya — Sanskrit
- Gautamīyamahākāvya — Rūpacandra 1725, Sanskrit