Pramāṇa · Search · About · API

Gautamiyakavya 12

Gautamīyakāvya 12

Language
Sanskrit

12.1

9
vyaktābhidhāno'tha viśāradānāṃ sadasyupādhyāyapadapratiṣṭhaḥ
bhrātṛtayaṃ pravrajitaṃ niśamya śrīvīranāthaṃ praṇinesurāsīt

12.1-2

15
viśuddhavijñānakaraṃ prasārya vyaktādiviprā bhavasindhumadhyāt
samuddhṛtā yena jineśvarāya namo'stu tasmai triśalā''tmajāya

12.2

3 samājagāma svaparicchadena
chadma vyatītyā''śu jinopakaṇṭham
vyaktā'bhyupehīti jino'pyavādī6 dvimuñca bhūteṣu ca nāstibhāvam

12.3

15 svapnopamaṃ vai jagadindrajālopamaṃ vicāryeti vaco vicāram
bhūtāni lumpasyathavā vyapekṣā18 māśritya sarvaṃ nanu vetsi śūnyam

12.4

tathā hyakumbhavyatiriktakumbhe'nyonyāśrayā'pekṣaṇamasti yasmāt
3 siddhiḥ svato vastuna eva nāsti, pratīyate tena tu śūnyataiva

12.5

12 yaḥ kaścidarthaḥ sa ca kāryyarūpaḥ syātkāraṇaṃ vā vyavahārato'tra
parasparāpekṣitayā'nayoryatsvato na siddhiḥ parato'pi naivam

12.6

punaḥ prakārāntareṇāpi śūnyatāsiddhyarthaṃ yattenābhimetaṃ tadbhaṅgavānā''ha—
sūkṣmatvato vastuni nābhigamyāvādyantabhāgau paramāṇurūpau
labhyaṃ kathaṃ vā tadadhīnamadhyaṃ ?
tasmāttavā''sthā nanu śūnyatāyām

12.7

vyakkottaraṃ tatra gṛhāṇa pakṣaṃ svapnendrajālopamitaṃ jagadyat
ākhyātametantu virāgatāyai mohasya hāntyai tadanityavātaḥ

12.8

3
yaṃcittiṃtaṃ dṛṣṭamathā'nubhūtaṃ śrutaṃ ca tat svapnagataṃ sadeva
prabodhinaścettadasattathā'pi sthitā paratraiva tadarthasattā

12.9

yadyapyasatsatstutamindrajālaṃ tathā'pyasanto na tadīyabhāvāḥ
tathā jagajjālaviśālagarbhe bhūtāni santyeva na kā'pi śaṅkā

12.10

22
9 svapnendrajāle api bhāvarūpe kuto'nyathā syāttadabhāvayuktiḥ 1
asvapna ityevamanindrajālamiti pratītiryata ūhanīyā

12.11

punarbhūtasadbhāvaṃ prakārāntareṇa samarthayannāhasadvastuni syādatha saṃśayo'pi yatsthāṇupuṃsoḥ sphuṭa eva dṛśyaḥ
tadbhūtasandehaviśeṣa eva prasphorayatyatra tadarthasattām

12.12

apekṣya bhāvaṃ paramarthasattāṃ tvaṃ manyase tanna saheta yuktim
hrasvaṃ ca dīrghaṃ ca samaṃ ca vastu svasattayā'pi pratibhāsameti

12.13

hrasvatva-dīrghatva-samatva-dharmā yadyapyapekṣāvaśagā bhavanti
23 tathāpi vastvevaditi svasattāmālambamānaṃ prati dharmamānam

12.14

putratva-pautratva-pitṛtva-dharmā 6
yadyapyapekṣāvaśagāstathāpi
santo hi sattvena bhavanti puṃsastathā ca bhāvāḥ svata eva siddhāḥ

12.15

9
sambandhamāsādya kamapyapekṣāṃ
prayānti kāñcitparabhāvataścet
tathāpi kāryādisamastabhāvāḥ 18
svasyaiva sattāmadhikṛtya santaḥ

12.16

tathā''di-madhyā-'ntavibhāgayuktiḥ
puṃso vivakṣāvaśagopadiṣṭā
tatsaumya ! mā gāḥ svaparapraṇāśaṃ
yataḥ samṛddhaṃ jagadasti sarvam

12.17

niśamya yuktīriti vīravakrādvihāya mohaṃ samagraśūnyatāyāḥ
vyaktaḥ samaṃ pañcaśataiḥ svaśiṣyaiḥ
pathi pravavrāja jinādhipokte

12.4-2

- iti vyaktācāryadīkṣāgrahaṇam

12.18

<atha sudharmaṇastadāha—
yattasaṃśayacchijjagadekanāthaḥ śrīvarddhamāno'vatatāra viśve
śrutveti medhāvivaraḥ sudharmā samutsuko'bhūjjinadarśanāya

12.19

chātraiḥ samaṃ pañcaśataiḥ praṇandannāgatya tasthau jinasaṃmukhaṃ saḥ
kṛpālurapyāha mudhā sudharman ! mohaṃ prayāsīti samaṃ sadṛkṣam

12.20

18 amumevārthaṃ sudharmā'bhimatayuktyuktipūrvaṃ darśayannāhasadṛkṣatā kāraṇa-kāryayoryadyavo viśīryyā'pi yavaṃ prasūte
21 tathā manuṣyo hi bhavenmanuṣyo
nārī tu nārīti pumān pumāṃśca

12.21

gīyate vede ca śarīrabhājāṃ
samastayonigrahaṇaṃ sameṣām
sandehamutpādayatīti vākyaṃ
śṛṇvagnivaiśāyana ! tatsamādhim

12.22

yat kāraṇenā'nuguṇaṃ hi kāryaṃ
naikāntikaṃ tatparibhāvanīyam
no cettadā kiṃ tapanīyasiddhiḥ
kenā'pi yogena bhavedadhastaḥ ?

12.23

cedāgrahaḥ kāraṇa-kāryasāmye
tathā'pi yonibhramaṇaṃ susiddham
yatkāraṇaṃ karma vicitrarūpaṃ
vicitrayonirapi kiṃ na kuryāt ?

12.3-2

prākkarmasiddhiḥ pratipāditeva yā ca kriyā sā phalaśālinīti
tato'rjitaṃ karma vicitrarūpaṃ vicitrayonipratipattaye'stu ||24

12.25

nāṭye yathaiko bharato vicitrān gṛhṇāti veṣānasumāṃstathaiva
tataḥ sudharman ! parihṛtya mohaṃ manyasva sarvatra vicitrabhāvam

12.26

tataḥ sudharmā'pi budhaḥ prabuddho
dīkṣāṃ lalau pañcaśataiḥ svaśiṣyaiḥ
athā''gato maṇḍitasūrirājassārddhaistribhiścchātraśataiḥ sametaḥ

12.27

12 āgaccha bho paṇḍita ! maṇḍita ! tvaṃ
svāmīti saṃbhāṣya punastamākhyat
jīvasya kiṃ karmabhirasti bandho
15 mokṣaśca vā neti jahāhi moham

12.29

syāt sādibandhe sati cetanādernirhetukatvānna hi saṃbhavo'pi
12 anādibandhe tu bhavenna mokṣo
yuktīriti sphorayase vṛthā tvam

12.30

gṛhāṇa saumyottarametadatra
parasparaṃ kāraṇa-kāryabhāvāt
anādisantānamavehi karmāṅgayostu bījāṅkuravanmanīṣin !

12.32

yaccoktaṃ 'yo'nādiḥ saṃyogaḥ so'nanto dṛṣṭa ityādi' tatrāha— 6
anādito mṛnmilitaṃ suvarṇaṃ yathā viyujyeta kṛtā'bhyupāyāt
anādibaddho ghanakarmajālairjñānakriyābhyāṃ hi tathā'yamātmā 31
punarjīvakarmaṇoḥ santānasyā'nāditvameva spaṣṭayannāha— 21
anādimithyātvakaṣāyayogo'vratam̐pramādābhidhahetusaṅgāt
ajñānabhāvena yataḥ pravṛttiṃ jīvasya vittāvbamanādito'pi

12.33

12 anādikarmāṇi tadāśrayāṇi tatsantatotpattiranādirevam
ajñānayogātsaguṇo'yamātmā svakarmabaddhavyapadeśameti

12.18-2

pitā sa putraśca pitā sa putraḥ sambandha eṣa kva virāmameti ?
tathā nimittaṃ hi tadeva karmānvayo'pyayaṃ śṛṅkhalayā'styanādiḥ 34
arūpiṇi vyomani cennivandhaṃ ghaṭādikānāmṛta manyase tvam
tatkarmaṇaḥ paudgalikasya bandhaṃ kiṃ śaṅkase'nādivimūḍhajīve 35 9
jñātvā punaḥ svaṃ ca paraṃ parebhyo nivarttamāno vilasan svabhāve

12.37

niḥśeṣaśuddho'kriyatāṃ prapanno mukto nigadyeta sadā cidātmā 36
yannirguṇo naiva kadāpi baddho
vyākhyāyi vṛddhairiha cinmayo'yam
tanniścayā'dhvānamapekṣya lakṣyaṃ
caitanya-jāḍyobhayabhāvabhedāt

12.38

niśamya yuktīriti vītaśaṅkaḥ śrīvītarāgoktagabhīravācām
sa maṇḍito'pi svaparicchadena sāvadyakṛtyādvirato babhūva

12.39

sārvajñyamākarṇya jineśvarasya
śrīmaṇḍitaṃ pravrajitaṃ ca buddhvā
samāyayau mauryabudhaḥ satantraḥ
śivādhvacārotsukacittavṛttiḥ

12.40

bho mauryaputrā'maralokavārttā
satī na vā saṃśayavāniti tvam
‘māyopamān paśyati nirjarān ko’
vyāmohayedityapi vedavākyam

12.41

tvamūhase nairayikā yadārttā āvṛttipṛcchanti na duḥkhadigdhāḥ
svāyattatāyāmapi yatsurārṇāṃ nāvṛtirīkṣyeta tato vitarkaḥ

12.42

syuryajñakarmāṇi surāśrayāṇi pratīyate tena tu devasattā
viruddhavācastava cittamevaṃ vidhūnayantyastakināstimānāt

12.43

atrottaramāhapratyakṣataḥ paśya manojñaveṣāndevānimānatra caturnikāyān
jānīhi mā kecidime manuṣyāḥ
santīti paśyā'nimiṣatvameṣu

12.44

12 jyotiṣkacakraṃ vicarantamabhre
pratyakṣataḥ paśyasi kiṃ na sūre !
jānīhi mā kiñcididaṃ prameyam̐
15 tejomayaṃ cā'pmayameva vā'sti

12.44-2

meteṣāṃ devatvasiddhiriti mā'vabuddhyaseti

12.45

tattve jaḍatvādatirīkṣyate kiṃ sacetanatve khalu yujyate sā
tavā'tra cedālayamātrabuddhistathā'pi ye vāsabhṛtaḥ surāste

12.46

ratirgatāveva sadā'pyamīṣāṃ cirantanī vā sthitirasti loke
yallokapālānumatāḥ surādriṃ pradakṣiṇīkṛtya paribhramanti

12.47

tathā surā vyantarakā manuṣyān
12 sukhāni duḥkhāni ca lambhayantaḥ
santi prasiddhāstadadṛśyatā tu
pratīyatā vaikriyakāyayogāt

12.48

sthūlaṃ ca sūkṣmaṃ laghu ca pralambaṃ dṛśyaṃ tathā'dṛśyamapi prakāśam
dehaṃ yadṛcchānugataṃ surāṇāṃ yadvaikriyaṃ syādvividhakriyātaḥ

12.49

atyugrapāpadrutaphalopabhogaḥ
khyāto yathā nairayikeṣu sadbhiḥ
tathā mahāpuṇyaphalopamuktyai
devā niruktāḥ khalu tāratamyāt

12.50

9 māyopamatvaṃ yadavādi vede hyanityatāyāḥ pratipādakaṃ tat
na cedidaṃ yajñavidhistu satyo bhavetkamuddiśya manorathāptyai

12.51

iti śrutvā yuktīrjinapatisudhāsodaragirāṃ
punastatropetaṃ prakaṭanavadhāryā'maragaṇam
tribhiḥ sorddhaiḥ sārddhaṃ vinayavanataiḥ khaṇḍikaśataiḥ
sa mauryaḥ prābrājītparamapadalipsurdvijavaraḥ

Commentaries (1)

Linked texts (3)