<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Miscellaneous short works](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc) › [Gautamiyakavya](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya) › 12

# Gautamiyakavya 12

Gautamīyakāvya 12

- **Language:** Sanskrit

### [12.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.1)

9  
vyaktābhidhāno'tha viśāradānāṃ sadasyupādhyāyapadapratiṣṭhaḥ  
bhrātṛtayaṃ pravrajitaṃ niśamya śrīvīranāthaṃ praṇinesurāsīt

### [12.1-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.1-2)

15  
viśuddhavijñānakaraṃ prasārya vyaktādiviprā bhavasindhumadhyāt  
samuddhṛtā yena jineśvarāya namo'stu tasmai triśalā''tmajāya

### [12.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.2)

3 samājagāma svaparicchadena  
chadma vyatītyā''śu jinopakaṇṭham  
vyaktā'bhyupehīti jino'pyavādī6 dvimuñca bhūteṣu ca nāstibhāvam

### [12.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.3)

15 svapnopamaṃ vai jagadindrajālopamaṃ vicāryeti vaco vicāram  
bhūtāni lumpasyathavā vyapekṣā18 māśritya sarvaṃ nanu vetsi śūnyam

### [12.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.4)

tathā hyakumbhavyatiriktakumbhe'nyonyāśrayā'pekṣaṇamasti yasmāt  
3 siddhiḥ svato vastuna eva nāsti, pratīyate tena tu śūnyataiva

### [12.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.5)

12 yaḥ kaścidarthaḥ sa ca kāryyarūpaḥ syātkāraṇaṃ vā vyavahārato'tra  
parasparāpekṣitayā'nayoryatsvato na siddhiḥ parato'pi naivam

### [12.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.6)

punaḥ prakārāntareṇāpi śūnyatāsiddhyarthaṃ yattenābhimetaṃ tadbhaṅgavānā''ha—  
sūkṣmatvato vastuni nābhigamyāvādyantabhāgau paramāṇurūpau  
labhyaṃ kathaṃ vā tadadhīnamadhyaṃ ?  
tasmāttavā''sthā nanu śūnyatāyām

### [12.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.7)

vyakkottaraṃ tatra gṛhāṇa pakṣaṃ svapnendrajālopamitaṃ jagadyat  
ākhyātametantu virāgatāyai mohasya hāntyai tadanityavātaḥ

### [12.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.8)

3  
yaṃcittiṃtaṃ dṛṣṭamathā'nubhūtaṃ śrutaṃ ca tat svapnagataṃ sadeva  
prabodhinaścettadasattathā'pi sthitā paratraiva tadarthasattā

### [12.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.9)

yadyapyasatsatstutamindrajālaṃ tathā'pyasanto na tadīyabhāvāḥ  
tathā jagajjālaviśālagarbhe bhūtāni santyeva na kā'pi śaṅkā

### [12.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.10)

22  
9 svapnendrajāle api bhāvarūpe kuto'nyathā syāttadabhāvayuktiḥ 1  
asvapna ityevamanindrajālamiti pratītiryata ūhanīyā

### [12.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.11)

punarbhūtasadbhāvaṃ prakārāntareṇa samarthayannāhasadvastuni syādatha saṃśayo'pi yatsthāṇupuṃsoḥ sphuṭa eva dṛśyaḥ  
tadbhūtasandehaviśeṣa eva prasphorayatyatra tadarthasattām

### [12.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.12)

apekṣya bhāvaṃ paramarthasattāṃ tvaṃ manyase tanna saheta yuktim  
hrasvaṃ ca dīrghaṃ ca samaṃ ca vastu svasattayā'pi pratibhāsameti

### [12.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.13)

hrasvatva-dīrghatva-samatva-dharmā yadyapyapekṣāvaśagā bhavanti  
23 tathāpi vastvevaditi svasattāmālambamānaṃ prati dharmamānam

### [12.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.14)

putratva-pautratva-pitṛtva-dharmā 6  
yadyapyapekṣāvaśagāstathāpi  
santo hi sattvena bhavanti puṃsastathā ca bhāvāḥ svata eva siddhāḥ

### [12.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.15)

9  
sambandhamāsādya kamapyapekṣāṃ  
prayānti kāñcitparabhāvataścet  
tathāpi kāryādisamastabhāvāḥ 18  
svasyaiva sattāmadhikṛtya santaḥ

### [12.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.16)

tathā''di-madhyā-'ntavibhāgayuktiḥ  
puṃso vivakṣāvaśagopadiṣṭā  
tatsaumya ! mā gāḥ svaparapraṇāśaṃ  
yataḥ samṛddhaṃ jagadasti sarvam

### [12.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.17)

niśamya yuktīriti vīravakrādvihāya mohaṃ samagraśūnyatāyāḥ  
vyaktaḥ samaṃ pañcaśataiḥ svaśiṣyaiḥ  
pathi pravavrāja jinādhipokte

### [12.4-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.4-2)

- iti vyaktācāryadīkṣāgrahaṇam

### [12.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.18)

\<atha sudharmaṇastadāha—  
yattasaṃśayacchijjagadekanāthaḥ śrīvarddhamāno'vatatāra viśve  
śrutveti medhāvivaraḥ sudharmā samutsuko'bhūjjinadarśanāya

### [12.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.19)

chātraiḥ samaṃ pañcaśataiḥ praṇandannāgatya tasthau jinasaṃmukhaṃ saḥ  
kṛpālurapyāha mudhā sudharman ! mohaṃ prayāsīti samaṃ sadṛkṣam

### [12.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.20)

18 amumevārthaṃ sudharmā'bhimatayuktyuktipūrvaṃ darśayannāhasadṛkṣatā kāraṇa-kāryayoryadyavo viśīryyā'pi yavaṃ prasūte  
21 tathā manuṣyo hi bhavenmanuṣyo  
nārī tu nārīti pumān pumāṃśca

### [12.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.21)

gīyate vede ca śarīrabhājāṃ  
samastayonigrahaṇaṃ sameṣām  
sandehamutpādayatīti vākyaṃ  
śṛṇvagnivaiśāyana ! tatsamādhim

### [12.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.22)

yat kāraṇenā'nuguṇaṃ hi kāryaṃ  
naikāntikaṃ tatparibhāvanīyam  
no cettadā kiṃ tapanīyasiddhiḥ  
kenā'pi yogena bhavedadhastaḥ ?

### [12.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.23)

cedāgrahaḥ kāraṇa-kāryasāmye  
tathā'pi yonibhramaṇaṃ susiddham  
yatkāraṇaṃ karma vicitrarūpaṃ  
vicitrayonirapi kiṃ na kuryāt ?

### [12.3-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.3-2)

prākkarmasiddhiḥ pratipāditeva yā ca kriyā sā phalaśālinīti  
tato'rjitaṃ karma vicitrarūpaṃ vicitrayonipratipattaye'stu ||24

### [12.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.25)

nāṭye yathaiko bharato vicitrān gṛhṇāti veṣānasumāṃstathaiva  
tataḥ sudharman ! parihṛtya mohaṃ manyasva sarvatra vicitrabhāvam

### [12.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.26)

tataḥ sudharmā'pi budhaḥ prabuddho  
dīkṣāṃ lalau pañcaśataiḥ svaśiṣyaiḥ  
athā''gato maṇḍitasūrirājassārddhaistribhiścchātraśataiḥ sametaḥ

### [12.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.27)

12 āgaccha bho paṇḍita ! maṇḍita ! tvaṃ  
svāmīti saṃbhāṣya punastamākhyat  
jīvasya kiṃ karmabhirasti bandho  
15 mokṣaśca vā neti jahāhi moham

### [12.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.29)

syāt sādibandhe sati cetanādernirhetukatvānna hi saṃbhavo'pi  
12 anādibandhe tu bhavenna mokṣo  
yuktīriti sphorayase vṛthā tvam

### [12.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.30)

gṛhāṇa saumyottarametadatra  
parasparaṃ kāraṇa-kāryabhāvāt  
anādisantānamavehi karmāṅgayostu bījāṅkuravanmanīṣin !

### [12.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.32)

yaccoktaṃ 'yo'nādiḥ saṃyogaḥ so'nanto dṛṣṭa ityādi' tatrāha— 6  
anādito mṛnmilitaṃ suvarṇaṃ yathā viyujyeta kṛtā'bhyupāyāt  
anādibaddho ghanakarmajālairjñānakriyābhyāṃ hi tathā'yamātmā 31  
punarjīvakarmaṇoḥ santānasyā'nāditvameva spaṣṭayannāha— 21  
anādimithyātvakaṣāyayogo'vratam̐pramādābhidhahetusaṅgāt  
ajñānabhāvena yataḥ pravṛttiṃ jīvasya vittāvbamanādito'pi

### [12.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.33)

12 anādikarmāṇi tadāśrayāṇi tatsantatotpattiranādirevam  
ajñānayogātsaguṇo'yamātmā svakarmabaddhavyapadeśameti

### [12.18-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.18-2)

pitā sa putraśca pitā sa putraḥ sambandha eṣa kva virāmameti ?  
tathā nimittaṃ hi tadeva karmānvayo'pyayaṃ śṛṅkhalayā'styanādiḥ 34  
arūpiṇi vyomani cennivandhaṃ ghaṭādikānāmṛta manyase tvam  
tatkarmaṇaḥ paudgalikasya bandhaṃ kiṃ śaṅkase'nādivimūḍhajīve 35 9  
jñātvā punaḥ svaṃ ca paraṃ parebhyo nivarttamāno vilasan svabhāve

### [12.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.37)

niḥśeṣaśuddho'kriyatāṃ prapanno mukto nigadyeta sadā cidātmā 36  
yannirguṇo naiva kadāpi baddho  
vyākhyāyi vṛddhairiha cinmayo'yam  
tanniścayā'dhvānamapekṣya lakṣyaṃ  
caitanya-jāḍyobhayabhāvabhedāt

### [12.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.38)

niśamya yuktīriti vītaśaṅkaḥ śrīvītarāgoktagabhīravācām  
sa maṇḍito'pi svaparicchadena sāvadyakṛtyādvirato babhūva

### [12.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.39)

sārvajñyamākarṇya jineśvarasya  
śrīmaṇḍitaṃ pravrajitaṃ ca buddhvā  
samāyayau mauryabudhaḥ satantraḥ  
śivādhvacārotsukacittavṛttiḥ

### [12.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.40)

bho mauryaputrā'maralokavārttā  
satī na vā saṃśayavāniti tvam  
‘māyopamān paśyati nirjarān ko’  
vyāmohayedityapi vedavākyam

### [12.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.41)

tvamūhase nairayikā yadārttā āvṛttipṛcchanti na duḥkhadigdhāḥ  
svāyattatāyāmapi yatsurārṇāṃ nāvṛtirīkṣyeta tato vitarkaḥ

### [12.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.42)

syuryajñakarmāṇi surāśrayāṇi pratīyate tena tu devasattā  
viruddhavācastava cittamevaṃ vidhūnayantyastakināstimānāt

### [12.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.43)

atrottaramāhapratyakṣataḥ paśya manojñaveṣāndevānimānatra caturnikāyān  
jānīhi mā kecidime manuṣyāḥ  
santīti paśyā'nimiṣatvameṣu

### [12.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.44)

12 jyotiṣkacakraṃ vicarantamabhre  
pratyakṣataḥ paśyasi kiṃ na sūre !  
jānīhi mā kiñcididaṃ prameyam̐  
15 tejomayaṃ cā'pmayameva vā'sti

### [12.44-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.44-2)

meteṣāṃ devatvasiddhiriti mā'vabuddhyaseti

### [12.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.45)

tattve jaḍatvādatirīkṣyate kiṃ sacetanatve khalu yujyate sā  
tavā'tra cedālayamātrabuddhistathā'pi ye vāsabhṛtaḥ surāste

### [12.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.46)

ratirgatāveva sadā'pyamīṣāṃ cirantanī vā sthitirasti loke  
yallokapālānumatāḥ surādriṃ pradakṣiṇīkṛtya paribhramanti

### [12.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.47)

tathā surā vyantarakā manuṣyān  
12 sukhāni duḥkhāni ca lambhayantaḥ  
santi prasiddhāstadadṛśyatā tu  
pratīyatā vaikriyakāyayogāt

### [12.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.48)

sthūlaṃ ca sūkṣmaṃ laghu ca pralambaṃ dṛśyaṃ tathā'dṛśyamapi prakāśam  
dehaṃ yadṛcchānugataṃ surāṇāṃ yadvaikriyaṃ syādvividhakriyātaḥ

### [12.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.49)

atyugrapāpadrutaphalopabhogaḥ  
khyāto yathā nairayikeṣu sadbhiḥ  
tathā mahāpuṇyaphalopamuktyai  
devā niruktāḥ khalu tāratamyāt

### [12.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.50)

9 māyopamatvaṃ yadavādi vede hyanityatāyāḥ pratipādakaṃ tat  
na cedidaṃ yajñavidhistu satyo bhavetkamuddiśya manorathāptyai

### [12.51](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12.51)

iti śrutvā yuktīrjinapatisudhāsodaragirāṃ  
punastatropetaṃ prakaṭanavadhāryā'maragaṇam  
tribhiḥ sorddhaiḥ sārddhaṃ vinayavanataiḥ khaṇḍikaśataiḥ  
sa mauryaḥ prābrājītparamapadalipsurdvijavaraḥ

## Commentaries (1)

- [Gautamīyakāvyatīkā](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya!gautamiyakavyatika.12.1) — Sanskrit

## Linked texts (3)

- [Gautamiyakavya (ed. Kanakarāja (Muni Kanakavijaya))](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.gautamiyakavya*kanakavijaya1940.12.1) — Sanskrit
- [Gotamīyakāvya](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.mahakavya.gotamiyakavya.12.1) — Sanskrit
- [Gautamīyamahākāvya](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.mahakavya.gautamiyamahakavya.12.1) — Rūpacandra 1725, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.12) · Pramāṇa
