Pramāṇa · Search · About · API

Gautamiyakavya 13

Gautamīyakāvya 13

Language
Sanskrit

Contents

13.1

atha śrutvendrabhūtyādīn śreyaḥśrāmaṇyasaṃśritān
3 akampito'pyupādhyāyo vīraṃ vanditumāyayau

13.2

abhāṣata jagannātho'pyakampita ! kimūhase ?
tiryaṅ-narā-'marāḥ santu nārakāḥ santi vā na vā

13.3

prakaṭaṃ vīkṣya jyotiṣkān pratītiste sureṣvapi
tiryaṅnarāstu prakaṭāḥ prekṣyante nātra saṃśayaḥ

13.4

turīyagatirucyeta jīvānāṃ nirayāhvayā
nekṣitāstadgatā jīvā gṛhītā na ca liṅgataḥ

13.5

ata ārekase tatrā'stitva-nāstitva-cintayā
paraṃ yanna tvadadhyakṣaṃ tadapratyakṣameva na

13.6

tribhiḥ sambandhaḥ
santi yadyapi siṃhādyāḥ keṣāṃcinnākṣigocarāḥ
tathāpi te ca keṣāñcitpratyakṣā vanavāsinām

13.7

tvadapratyakṣe'pi tathā pratyakṣā mama nārakāḥ
tān pratīhi maduktyaiva, pramāṇaṃ yata āptavāk

13.8

12 pratyakṣaṃ manyase yattvaṃ pratyakṣaṃ tanna tattvataḥ
indriyodbhavavijñānaṃ parokṣaṃ tattu tāttvikam

13.9

athāmumevārthaṃ spaṣṭayannāha—
uṇādiko'kṣaśabdo yaḥ syādvyāptyarthāśidhātujaḥ
tadvācya ātmā prati taṃ gataṃ pratyakṣamucyate

13.10

śāndikairakṣiśabdena pratyakṣaṃ yatprasādhitam
tattu cākṣuṣameva syānna syādvā rāsanādikam

13.11

pratyakṣatāniveśārthamatra yā kā'pi kalpanā
6 sā gauravātkathaṃ grāhyā pūrvoktau lāghavaṃ yadi

13.12

indriyāṇi parāṇyevā''tmanastena parokṣatā
12 indriyodbhavavijñāne gauṇatvaṃ yata ātmanaḥ

13.13

dvāropacārataścaitadapi pratyakṣamastu te
18 ghṛtamāyuriti khyātiryataḥ satyā pravartate

13.14

tava pratyakṣavijñāne satyā caivaṃ parokṣatā
pratyakṣaṃ sakalaṃ yanme tena paśyāmi nārakān

13.15

athokte'rthe bhagavānupapattimāha—
ananyadṛṣṭaṃ bhāvaṃ te nirīkṣe cenmanogatam
tadā pratīhi sakalaṃ pratyakṣaṃ mayi varttate

13.16

ataścenna parītoṣo'rthāpattiṃ mānamāśraya
bahudhā sādhitaṃ vastu dṛḍhatāmaśnute yataḥ

13.17

anyathā'nupapattyaikalakṣaṇātkila hetutaḥ
arthāpattiḥ pramāṇaṃ syātpīno'yaṃ rātribhugyathā

13.18

utkṛṣṭasukhabhogāya yathā devāḥ pratiṣṭhitāḥ
tathaivaikāntaduḥkhāya vinā nairayikāṃstu ke ?

13.19

naikāntaduḥkhabhoktārastiryañco'pi narā api
duḥkhādviśrāntireteṣāṃ kāle kāle vilokyate

13.20

nārakaiścepameyāḥ syurye cā'pyatyantaduḥkhitāḥ
tiryañco vā manuṣyā vā tasmātsantaḥ kathaṃ na te ?

13.21

bhāve bhāvopamaiva syānna tvabhāvena hyucitā
vācyāḥ śuddhapadenaite nābhāvā nārakāstataḥ

13.22

ityādiyuktibhirbuddhaḥ saha chātraistribhiḥ śataiḥ
9 akampito'pi cāritraṃ sāmāyikamupādade

13.23

ātmano mokṣakāryāya niśamya prasthitān munīn
abhyāgato'calabhrātopādhyāyaśchātrasampadā

13.24

jagāda jagatāṃ nāthaḥ prekṣyā''sannaśivaṃ ca tam
bhrāntastvamacalabhrātarvikalpaiḥ puṇyapāpayoḥ

13.25

atha pañcabhirvikalpaiḥ puṇya-pāpaviṣayaṃ tatsaṃśayaṃ prāduṣkurvannāha -
puṇyamevā'sti duḥkhaṃ tu syātkiṃ tadapakarṣataḥ
pāpamevā'sti kiṃ cā'tra sukhaṃ tadapakarṣataḥ

13.26

syātāṃ vivikte vā te dve svarṇadī-yamune iva
puṇyapāpamayaṃ vastu kiṃ vaikaṃ varṇabhedavat ?

13.27

athavā sukha-duḥkhāni svabhāvādudbhavanti cet
kimu teṣāṃ nimittatve puṇyapāpaprakalpanam ?

13.28

eteṣu ca vikalpeṣu turyo'smākamabhīpsitaḥ
puṇyapāpamayaṃ vastu karma paudgalikaṃ yataḥ

13.29

upekṣya bhaṅgakānādyān pañcamaśceha carcyate
ko'yaṃ vastuviśeṣaḥ syādyaḥ svabhāvo'bhidhīyate ?

13.30

sa vā mūrtto'styamūrtto vā brūhi yatte'bhirocate
mūrttatve karmaṇaḥ siddhāvasmākaṃ siddhasādhyatā

13.31

ākāśavadamūrttatve kārye'sya syādakartṛtā
pratijñāte virodhaste bhavedevaṃ mahāmate !

13.32

svabhāvo vastudharmaścettadā'sau yasya vastunaḥ
tacca mūrttamamūrttaṃ vetyatrāpyeṣāaiva kalpanā

13.33

amūrttatve hyakartṛtvaṃ mūrttatve siddhasādhyatā
puṇyapāpasvabhāvaṃ yadvastu karmapratiṣṭhitam

13.34

svabhāvaśabdavācyo'rthaścedakāraṇatā bhavet
tadā samastabhāvānāmekadaiva samudbhavaḥ

13.35

padārthākasmikotpattau niyatākāratā ca na
dṛṣṭā'bhrāṇāṃ vikāre na niyatākāratā yataḥ

13.36

sambhavaḥ sukhaduḥkhānāṃ svabhāvāccedbhavettadā
22 srak-candana-viṣādīnāṃ hetūnāṃ syādahetutā

13.6-2

atyantā'nupalabdhe'pi svabhāve kartṛtā yadi

13.37

tadā karmaṇi saṃsiddhe kartṛtā kiṃ niṣidhyate ?

13.38

karmasiddhistvagnibhūtervādai caiva prapañcitā
puṇya-pāpasvabhāvābhyāṃ vaiśiṣṭyamiha sammatam

13.39

viṃśatyuttaramānaddhāḥ karmaprakṛtayaḥ śatam
ātmanyatra śubhāḥ puṇyā aparāḥ pāpasaṃjñikāḥ

13.40

sātakarmodayādāśu prajāyeta sukhaṃ phalam
asātakarmaprabhavaṃ phalaṃ duḥkhāya jāyate

13.41

yathā''tmapariṇāmatvātsukha-duḥkhe arūpiṇī
tathaiva kāraṇe kiṃ na puṇya-pāpe ubhe api ?

13.42

vikalpo'yamapi tyājyaḥ sarve bhāvā yataḥ sthitāḥ
tulyā'tulyasvarūpeṇa doṣaḥ ko'pi tato'tra na

13.43

sukhasya hetavo mūrttāḥ srak-candanā-'ṅganādayaḥ
evamevā'sukhasyāpi viṣā-'hi-kaṇṭakādayaḥ

13.44

tulyā'tulyatvarūpeṇa kārya-kāraṇatā'tra cet
tadā puṇyaṃ ca pāpaṃ ca mūrttatvena kathaṃ na hi ?

13.45

19
suvarṇādiguṇaṃ samyagvipākaṃ pudgalavrajam
jīvasthaṃ satkriyodbhūtaṃ sarvaṃ puṇyamiti smṛtam

13.46

12 yadetadviparītaṃ tatsarvaṃ pāpamiti smṛtam
etadvayamapi jñeyaṃ nā'tisūkṣmaṃ na bādaram

13.47

sāmyaṃ vāstavabodhe tu kārya-kāraṇayorapi
tathā ca satyaṃ kāryānurūpaṃ kāraṇamucyate

13.48

6
jīvasyāpi parīṇāmaḥ sukha-duḥkhābhidhānakaḥ
tadyogāttena kāryānurūpaṃ kāraṇamucyate

13.21-2

12
tataḥ puṇyaṃ ca pāpaṃ ca siddhaṃ pūrvoktayuktibhiḥ

13.49

pudgalaskandhamevaikaṃ viddhi citritapatravat

13.49.p1

iti akampitācalabhrātṛdīkṣāgrahaṇavarṇano nāma daśamaḥ sargaḥ || 10

Commentaries (1)

Linked texts (3)