Gautamiyakavya 13
Gautamīyakāvya 13
- Language
- Sanskrit
Contents
- 13.49 — 1 part
13.1
atha śrutvendrabhūtyādīn śreyaḥśrāmaṇyasaṃśritān
3 akampito'pyupādhyāyo vīraṃ vanditumāyayau
13.2
abhāṣata jagannātho'pyakampita ! kimūhase ?
tiryaṅ-narā-'marāḥ santu nārakāḥ santi vā na vā
13.3
prakaṭaṃ vīkṣya jyotiṣkān pratītiste sureṣvapi
tiryaṅnarāstu prakaṭāḥ prekṣyante nātra saṃśayaḥ
13.4
turīyagatirucyeta jīvānāṃ nirayāhvayā
nekṣitāstadgatā jīvā gṛhītā na ca liṅgataḥ
13.5
ata ārekase tatrā'stitva-nāstitva-cintayā
paraṃ yanna tvadadhyakṣaṃ tadapratyakṣameva na
13.6
tribhiḥ sambandhaḥ
santi yadyapi siṃhādyāḥ keṣāṃcinnākṣigocarāḥ
tathāpi te ca keṣāñcitpratyakṣā vanavāsinām
13.7
tvadapratyakṣe'pi tathā pratyakṣā mama nārakāḥ
tān pratīhi maduktyaiva, pramāṇaṃ yata āptavāk
13.8
12 pratyakṣaṃ manyase yattvaṃ pratyakṣaṃ tanna tattvataḥ
indriyodbhavavijñānaṃ parokṣaṃ tattu tāttvikam
13.9
athāmumevārthaṃ spaṣṭayannāha—
uṇādiko'kṣaśabdo yaḥ syādvyāptyarthāśidhātujaḥ
tadvācya ātmā prati taṃ gataṃ pratyakṣamucyate
13.10
śāndikairakṣiśabdena pratyakṣaṃ yatprasādhitam
tattu cākṣuṣameva syānna syādvā rāsanādikam
13.11
pratyakṣatāniveśārthamatra yā kā'pi kalpanā
6 sā gauravātkathaṃ grāhyā pūrvoktau lāghavaṃ yadi
13.12
indriyāṇi parāṇyevā''tmanastena parokṣatā
12 indriyodbhavavijñāne gauṇatvaṃ yata ātmanaḥ
13.13
dvāropacārataścaitadapi pratyakṣamastu te
18 ghṛtamāyuriti khyātiryataḥ satyā pravartate
13.14
tava pratyakṣavijñāne satyā caivaṃ parokṣatā
pratyakṣaṃ sakalaṃ yanme tena paśyāmi nārakān
13.15
athokte'rthe bhagavānupapattimāha—
ananyadṛṣṭaṃ bhāvaṃ te nirīkṣe cenmanogatam
tadā pratīhi sakalaṃ pratyakṣaṃ mayi varttate
13.16
ataścenna parītoṣo'rthāpattiṃ mānamāśraya
bahudhā sādhitaṃ vastu dṛḍhatāmaśnute yataḥ
13.17
anyathā'nupapattyaikalakṣaṇātkila hetutaḥ
arthāpattiḥ pramāṇaṃ syātpīno'yaṃ rātribhugyathā
13.18
utkṛṣṭasukhabhogāya yathā devāḥ pratiṣṭhitāḥ
tathaivaikāntaduḥkhāya vinā nairayikāṃstu ke ?
13.19
naikāntaduḥkhabhoktārastiryañco'pi narā api
duḥkhādviśrāntireteṣāṃ kāle kāle vilokyate
13.20
nārakaiścepameyāḥ syurye cā'pyatyantaduḥkhitāḥ
tiryañco vā manuṣyā vā tasmātsantaḥ kathaṃ na te ?
13.21
bhāve bhāvopamaiva syānna tvabhāvena hyucitā
vācyāḥ śuddhapadenaite nābhāvā nārakāstataḥ
13.22
ityādiyuktibhirbuddhaḥ saha chātraistribhiḥ śataiḥ
9 akampito'pi cāritraṃ sāmāyikamupādade
13.23
ātmano mokṣakāryāya niśamya prasthitān munīn
abhyāgato'calabhrātopādhyāyaśchātrasampadā
13.24
jagāda jagatāṃ nāthaḥ prekṣyā''sannaśivaṃ ca tam
bhrāntastvamacalabhrātarvikalpaiḥ puṇyapāpayoḥ
13.25
atha pañcabhirvikalpaiḥ puṇya-pāpaviṣayaṃ tatsaṃśayaṃ prāduṣkurvannāha -
puṇyamevā'sti duḥkhaṃ tu syātkiṃ tadapakarṣataḥ
pāpamevā'sti kiṃ cā'tra sukhaṃ tadapakarṣataḥ
13.26
syātāṃ vivikte vā te dve svarṇadī-yamune iva
puṇyapāpamayaṃ vastu kiṃ vaikaṃ varṇabhedavat ?
13.27
athavā sukha-duḥkhāni svabhāvādudbhavanti cet
kimu teṣāṃ nimittatve puṇyapāpaprakalpanam ?
13.28
eteṣu ca vikalpeṣu turyo'smākamabhīpsitaḥ
puṇyapāpamayaṃ vastu karma paudgalikaṃ yataḥ
13.29
upekṣya bhaṅgakānādyān pañcamaśceha carcyate
ko'yaṃ vastuviśeṣaḥ syādyaḥ svabhāvo'bhidhīyate ?
13.30
sa vā mūrtto'styamūrtto vā brūhi yatte'bhirocate
mūrttatve karmaṇaḥ siddhāvasmākaṃ siddhasādhyatā
13.31
ākāśavadamūrttatve kārye'sya syādakartṛtā
pratijñāte virodhaste bhavedevaṃ mahāmate !
13.32
svabhāvo vastudharmaścettadā'sau yasya vastunaḥ
tacca mūrttamamūrttaṃ vetyatrāpyeṣāaiva kalpanā
13.33
amūrttatve hyakartṛtvaṃ mūrttatve siddhasādhyatā
puṇyapāpasvabhāvaṃ yadvastu karmapratiṣṭhitam
13.34
svabhāvaśabdavācyo'rthaścedakāraṇatā bhavet
tadā samastabhāvānāmekadaiva samudbhavaḥ
13.35
padārthākasmikotpattau niyatākāratā ca na
dṛṣṭā'bhrāṇāṃ vikāre na niyatākāratā yataḥ
13.36
sambhavaḥ sukhaduḥkhānāṃ svabhāvāccedbhavettadā
22 srak-candana-viṣādīnāṃ hetūnāṃ syādahetutā
13.6-2
atyantā'nupalabdhe'pi svabhāve kartṛtā yadi
13.37
tadā karmaṇi saṃsiddhe kartṛtā kiṃ niṣidhyate ?
13.38
karmasiddhistvagnibhūtervādai caiva prapañcitā
puṇya-pāpasvabhāvābhyāṃ vaiśiṣṭyamiha sammatam
13.39
viṃśatyuttaramānaddhāḥ karmaprakṛtayaḥ śatam
ātmanyatra śubhāḥ puṇyā aparāḥ pāpasaṃjñikāḥ
13.40
sātakarmodayādāśu prajāyeta sukhaṃ phalam
asātakarmaprabhavaṃ phalaṃ duḥkhāya jāyate
13.41
yathā''tmapariṇāmatvātsukha-duḥkhe arūpiṇī
tathaiva kāraṇe kiṃ na puṇya-pāpe ubhe api ?
13.42
vikalpo'yamapi tyājyaḥ sarve bhāvā yataḥ sthitāḥ
tulyā'tulyasvarūpeṇa doṣaḥ ko'pi tato'tra na
13.43
sukhasya hetavo mūrttāḥ srak-candanā-'ṅganādayaḥ
evamevā'sukhasyāpi viṣā-'hi-kaṇṭakādayaḥ
13.44
tulyā'tulyatvarūpeṇa kārya-kāraṇatā'tra cet
tadā puṇyaṃ ca pāpaṃ ca mūrttatvena kathaṃ na hi ?
13.45
19
suvarṇādiguṇaṃ samyagvipākaṃ pudgalavrajam
jīvasthaṃ satkriyodbhūtaṃ sarvaṃ puṇyamiti smṛtam
13.46
12 yadetadviparītaṃ tatsarvaṃ pāpamiti smṛtam
etadvayamapi jñeyaṃ nā'tisūkṣmaṃ na bādaram
13.47
sāmyaṃ vāstavabodhe tu kārya-kāraṇayorapi
tathā ca satyaṃ kāryānurūpaṃ kāraṇamucyate
13.48
6
jīvasyāpi parīṇāmaḥ sukha-duḥkhābhidhānakaḥ
tadyogāttena kāryānurūpaṃ kāraṇamucyate
13.21-2
12
tataḥ puṇyaṃ ca pāpaṃ ca siddhaṃ pūrvoktayuktibhiḥ
13.49
pudgalaskandhamevaikaṃ viddhi citritapatravat
13.49.p1
iti akampitācalabhrātṛdīkṣāgrahaṇavarṇano nāma daśamaḥ sargaḥ || 10
Commentaries (1)
- Gautamīyakāvyatīkā — Sanskrit
Linked texts (3)
- Gautamiyakavya (ed. Kanakarāja (Muni Kanakavijaya)) — Sanskrit
- Gotamīyakāvya — Sanskrit
- Gautamīyamahākāvya — Rūpacandra 1725, Sanskrit