<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Miscellaneous short works](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc) › [Gautamiyakavya](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya) › 13

# Gautamiyakavya 13

Gautamīyakāvya 13

- **Language:** Sanskrit

## Contents

- [13.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.49) — 1 part

### [13.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.1)

atha śrutvendrabhūtyādīn śreyaḥśrāmaṇyasaṃśritān  
3 akampito'pyupādhyāyo vīraṃ vanditumāyayau

### [13.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.2)

abhāṣata jagannātho'pyakampita ! kimūhase ?  
tiryaṅ-narā-'marāḥ santu nārakāḥ santi vā na vā

### [13.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.3)

prakaṭaṃ vīkṣya jyotiṣkān pratītiste sureṣvapi  
tiryaṅnarāstu prakaṭāḥ prekṣyante nātra saṃśayaḥ

### [13.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.4)

turīyagatirucyeta jīvānāṃ nirayāhvayā  
nekṣitāstadgatā jīvā gṛhītā na ca liṅgataḥ

### [13.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.5)

ata ārekase tatrā'stitva-nāstitva-cintayā  
paraṃ yanna tvadadhyakṣaṃ tadapratyakṣameva na

### [13.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.6)

tribhiḥ sambandhaḥ  
santi yadyapi siṃhādyāḥ keṣāṃcinnākṣigocarāḥ  
tathāpi te ca keṣāñcitpratyakṣā vanavāsinām

### [13.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.7)

tvadapratyakṣe'pi tathā pratyakṣā mama nārakāḥ  
tān pratīhi maduktyaiva, pramāṇaṃ yata āptavāk

### [13.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.8)

12 pratyakṣaṃ manyase yattvaṃ pratyakṣaṃ tanna tattvataḥ  
indriyodbhavavijñānaṃ parokṣaṃ tattu tāttvikam

### [13.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.9)

athāmumevārthaṃ spaṣṭayannāha—  
uṇādiko'kṣaśabdo yaḥ syādvyāptyarthāśidhātujaḥ  
tadvācya ātmā prati taṃ gataṃ pratyakṣamucyate

### [13.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.10)

śāndikairakṣiśabdena pratyakṣaṃ yatprasādhitam  
tattu cākṣuṣameva syānna syādvā rāsanādikam

### [13.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.11)

pratyakṣatāniveśārthamatra yā kā'pi kalpanā  
6 sā gauravātkathaṃ grāhyā pūrvoktau lāghavaṃ yadi

### [13.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.12)

indriyāṇi parāṇyevā''tmanastena parokṣatā  
12 indriyodbhavavijñāne gauṇatvaṃ yata ātmanaḥ

### [13.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.13)

dvāropacārataścaitadapi pratyakṣamastu te  
18 ghṛtamāyuriti khyātiryataḥ satyā pravartate

### [13.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.14)

tava pratyakṣavijñāne satyā caivaṃ parokṣatā  
pratyakṣaṃ sakalaṃ yanme tena paśyāmi nārakān

### [13.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.15)

athokte'rthe bhagavānupapattimāha—  
ananyadṛṣṭaṃ bhāvaṃ te nirīkṣe cenmanogatam  
tadā pratīhi sakalaṃ pratyakṣaṃ mayi varttate

### [13.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.16)

ataścenna parītoṣo'rthāpattiṃ mānamāśraya  
bahudhā sādhitaṃ vastu dṛḍhatāmaśnute yataḥ

### [13.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.17)

anyathā'nupapattyaikalakṣaṇātkila hetutaḥ  
arthāpattiḥ pramāṇaṃ syātpīno'yaṃ rātribhugyathā

### [13.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.18)

utkṛṣṭasukhabhogāya yathā devāḥ pratiṣṭhitāḥ  
tathaivaikāntaduḥkhāya vinā nairayikāṃstu ke ?

### [13.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.19)

naikāntaduḥkhabhoktārastiryañco'pi narā api  
duḥkhādviśrāntireteṣāṃ kāle kāle vilokyate

### [13.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.20)

nārakaiścepameyāḥ syurye cā'pyatyantaduḥkhitāḥ  
tiryañco vā manuṣyā vā tasmātsantaḥ kathaṃ na te ?

### [13.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.21)

bhāve bhāvopamaiva syānna tvabhāvena hyucitā  
vācyāḥ śuddhapadenaite nābhāvā nārakāstataḥ

### [13.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.22)

ityādiyuktibhirbuddhaḥ saha chātraistribhiḥ śataiḥ  
9 akampito'pi cāritraṃ sāmāyikamupādade

### [13.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.23)

ātmano mokṣakāryāya niśamya prasthitān munīn  
abhyāgato'calabhrātopādhyāyaśchātrasampadā

### [13.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.24)

jagāda jagatāṃ nāthaḥ prekṣyā''sannaśivaṃ ca tam  
bhrāntastvamacalabhrātarvikalpaiḥ puṇyapāpayoḥ

### [13.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.25)

atha pañcabhirvikalpaiḥ puṇya-pāpaviṣayaṃ tatsaṃśayaṃ prāduṣkurvannāha -  
puṇyamevā'sti duḥkhaṃ tu syātkiṃ tadapakarṣataḥ  
pāpamevā'sti kiṃ cā'tra sukhaṃ tadapakarṣataḥ

### [13.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.26)

syātāṃ vivikte vā te dve svarṇadī-yamune iva  
puṇyapāpamayaṃ vastu kiṃ vaikaṃ varṇabhedavat ?

### [13.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.27)

athavā sukha-duḥkhāni svabhāvādudbhavanti cet  
kimu teṣāṃ nimittatve puṇyapāpaprakalpanam ?

### [13.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.28)

eteṣu ca vikalpeṣu turyo'smākamabhīpsitaḥ  
puṇyapāpamayaṃ vastu karma paudgalikaṃ yataḥ

### [13.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.29)

upekṣya bhaṅgakānādyān pañcamaśceha carcyate  
ko'yaṃ vastuviśeṣaḥ syādyaḥ svabhāvo'bhidhīyate ?

### [13.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.30)

sa vā mūrtto'styamūrtto vā brūhi yatte'bhirocate  
mūrttatve karmaṇaḥ siddhāvasmākaṃ siddhasādhyatā

### [13.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.31)

ākāśavadamūrttatve kārye'sya syādakartṛtā  
pratijñāte virodhaste bhavedevaṃ mahāmate !

### [13.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.32)

svabhāvo vastudharmaścettadā'sau yasya vastunaḥ  
tacca mūrttamamūrttaṃ vetyatrāpyeṣāaiva kalpanā

### [13.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.33)

amūrttatve hyakartṛtvaṃ mūrttatve siddhasādhyatā  
puṇyapāpasvabhāvaṃ yadvastu karmapratiṣṭhitam

### [13.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.34)

svabhāvaśabdavācyo'rthaścedakāraṇatā bhavet  
tadā samastabhāvānāmekadaiva samudbhavaḥ

### [13.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.35)

padārthākasmikotpattau niyatākāratā ca na  
dṛṣṭā'bhrāṇāṃ vikāre na niyatākāratā yataḥ

### [13.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.36)

sambhavaḥ sukhaduḥkhānāṃ svabhāvāccedbhavettadā  
22 srak-candana-viṣādīnāṃ hetūnāṃ syādahetutā

### [13.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.6-2)

atyantā'nupalabdhe'pi svabhāve kartṛtā yadi

### [13.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.37)

tadā karmaṇi saṃsiddhe kartṛtā kiṃ niṣidhyate ?

### [13.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.38)

karmasiddhistvagnibhūtervādai caiva prapañcitā  
puṇya-pāpasvabhāvābhyāṃ vaiśiṣṭyamiha sammatam

### [13.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.39)

viṃśatyuttaramānaddhāḥ karmaprakṛtayaḥ śatam  
ātmanyatra śubhāḥ puṇyā aparāḥ pāpasaṃjñikāḥ

### [13.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.40)

sātakarmodayādāśu prajāyeta sukhaṃ phalam  
asātakarmaprabhavaṃ phalaṃ duḥkhāya jāyate

### [13.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.41)

yathā''tmapariṇāmatvātsukha-duḥkhe arūpiṇī  
tathaiva kāraṇe kiṃ na puṇya-pāpe ubhe api ?

### [13.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.42)

vikalpo'yamapi tyājyaḥ sarve bhāvā yataḥ sthitāḥ  
tulyā'tulyasvarūpeṇa doṣaḥ ko'pi tato'tra na

### [13.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.43)

sukhasya hetavo mūrttāḥ srak-candanā-'ṅganādayaḥ  
evamevā'sukhasyāpi viṣā-'hi-kaṇṭakādayaḥ

### [13.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.44)

tulyā'tulyatvarūpeṇa kārya-kāraṇatā'tra cet  
tadā puṇyaṃ ca pāpaṃ ca mūrttatvena kathaṃ na hi ?

### [13.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.45)

19  
suvarṇādiguṇaṃ samyagvipākaṃ pudgalavrajam  
jīvasthaṃ satkriyodbhūtaṃ sarvaṃ puṇyamiti smṛtam

### [13.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.46)

12 yadetadviparītaṃ tatsarvaṃ pāpamiti smṛtam  
etadvayamapi jñeyaṃ nā'tisūkṣmaṃ na bādaram

### [13.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.47)

sāmyaṃ vāstavabodhe tu kārya-kāraṇayorapi  
tathā ca satyaṃ kāryānurūpaṃ kāraṇamucyate

### [13.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.48)

6  
jīvasyāpi parīṇāmaḥ sukha-duḥkhābhidhānakaḥ  
tadyogāttena kāryānurūpaṃ kāraṇamucyate

### [13.21-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.21-2)

12  
tataḥ puṇyaṃ ca pāpaṃ ca siddhaṃ pūrvoktayuktibhiḥ

### [13.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.49)

pudgalaskandhamevaikaṃ viddhi citritapatravat

### [13.49.p1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13.49.p1)

iti akampitācalabhrātṛdīkṣāgrahaṇavarṇano nāma daśamaḥ sargaḥ || 10

## Commentaries (1)

- [Gautamīyakāvyatīkā](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya!gautamiyakavyatika.13.1) — Sanskrit

## Linked texts (3)

- [Gautamiyakavya (ed. Kanakarāja (Muni Kanakavijaya))](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.gautamiyakavya*kanakavijaya1940.13.1) — Sanskrit
- [Gotamīyakāvya](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.mahakavya.gotamiyakavya.13.1) — Sanskrit
- [Gautamīyamahākāvya](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.mahakavya.gautamiyamahakavya.13.1) — Rūpacandra 1725, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.13) · Pramāṇa
