Gautamiyakavya 15
Gautamīyakāvya 15
- Language
- Sanskrit
15.2
3 ābhāvya taṃ vīrajineśvaro'pi jagāda vatseha jahāhi moham
cirantanaṃ kiṃ paralokamastu syādvā na veti svamanaḥpramaktam
15.3
18 yaccetanā bhautikadehadharmastadatyaye janma kuto'nyaloke
yadvā'raṇervahniriveyamasmādutpadyate nāpi tato'nyalokaḥ
15.4
pānīyacandraprativimbavadvā
tanī tanau brahma pṛthakprabhāsaḥ
tathāpi dehāpagame'nyalokaṃ
prayāti kaśceti vikalpase kim ?
15.5
śṛṇoṣi śāstreṣu śarīrabhājāṃ dehacyutau cāpi bhavāntarāptim
9 viruddhavādena muhustavaivaṃ dolācalaṃ cittamabhūdvṛthaiva
15.6
atrāsti ceduttarapakṣakāṅkṣā
tvaṃ pṛccha tadgautamavāyubhūtim
18 bhūtātiriktaḥ prakaṭo'yamātmā
tvayā'vabuddho'tra kayopapattyā ?
15.7
tameva dadhyāḥ prativāditāyāṃ
pūrve vikalpe sa samādhikārī
tathā''tmasiddhai punarindrabhūtiṃ
pṛccha tvamevā'tra sṛtaṃ bahūktyā
15.8
anyacca—
pratīhi devānapi nārakānvā tathā'nyalokādhigamāya dhīman !
taṃ mauryaputraṃ tamakrampitaṃ vā samādhaye parya̍nuyuṅkṣa bhadra !
15.9
yanmanyase brahmakṛtaḥ prakāśastanau tanāvāsta mṛṣeti vāṇī
6 yallakṣaṇairbhaidi tadeva bhinnaṃ viśeṣataścāpi yathā ghaṭādi
15.10
sukhitvaduḥkhitvamukhā vimedāḥ
21 sarvatra santīha pṛthak pṛthag yat
tadātmabhedātparalokayānaṃ
23 saṃbhāvyate kiṃ na saduktayuktyā ?
15.11
brahmaikyavāde parakarmabhogaḥ parasya yujyeta na caitadiṣṭam
sukhasya duḥkhasya ca saṅkaratve vidrupyate tadvyavahārabhāvaḥ
15.23
12
tenāyamātmā pratidehabhinnaḥ
svakarmamirbharimivānusārī
15.12
sthāne sa jātismaraṇena kaścit
paśyettu pūrṇāni bhavāntarāṇi
15.13
tadendrabhūtyādibhirappabhīṣṭaiḥ prasādhitotsāhabharaḥ samādhau
12 metāryavipro'pi babhūva bhavyo mahāvratī chātraśatatrayeṇa
15.14
tataḥ prabhāsāhvayapāṭhako'pi śrutvā'parān śāntisukhaṃ prayātān
śrīmajjagannāthasadastaḍāgaṃ samāyayau tṛṣṇagivā'mṛtasya
15.6-2
devādhidevo'pyavadatprabhāsa ! prakampayeccettvamiti vedavāṇī
15.15
yaṣṭavyamājīvanameva yattu svargāptaye tanna ca mokṣahetoḥ
15.9-2
yāṃgo hi sāvadyavidhiravarūpo
mokṣaḥ kuto'smāditi muktilopaḥ
15.16
guhā hi lokasya sudurvigāheti vedavākyena ca mokṣasiddhiḥ
15.17
dīpo yathā nirvṛtimabhyupeto
21 naivāvaniṃ gacchati nāntarikṣam
diśaṃ na kāñcidvidiśaṃ na kāñcitsnehakṣayātkevalameti śāntim
15.18
jīvastathā nirvṛtimabhyupeto
naivāvaniṃ gacchati nāntarikṣam
diśaṃ na kāñcidvidiśaṃ na kāñcit
kleśakṣayāt kevalameti śāntim
15.19
yatsaugatānāmiti yuktito'pi vartteta te cetasi muktilopaḥ
karmakṣayānnirjara-nārakādiparyyāyanāśe tu na cātiriktam
15.20
9 evaṃ vikalpairbahusaṃśayānastiṣṭherihādatsva maduktayuktīḥ
yābhirmanaste sthiratāmupeyāt
12 satyāgrato vā kiyatī mṛṣoktiḥ ?
15.21
pravṛttimārgāśrayimūḍhalokān
yaṣṭavyamājīvanametaduktam
nivṛttimārgāśrayiṇāṃ tu muktirniṣidhyate kvāpi na vedavākyaiḥ
15.22
atha prabhāsādhyavasitāmādyāṃ yuktimatikramyālpavaktavyatvāccāvadvitīyāyuktiṃ nirākarttumāha—
yathāhi mudro'ṅgada-kaṅkaṇādiparyāyanāśe'pi na hemanāśaḥ
tathaiva martyāmaranārakādiparyāyanāśe'pi na jīvanāśaḥ
15.23-2
dṛṣṭāntabhūte'pi tava pradīpe na sarvathaivābhihito vināśaḥ
yataḥ pradīpādvayavastunāśe'pyanaśvaratvaṃ sphuṭamastyaṇūnām
15.24
21 āīndhanopādhivaśo yathā'gniḥ
kṛṣṇaṃ parīṇāmamiyartti dhūme
snehakṣayādvahnavattathaiva
24 viśīrya kāṣṇyena tamo milanti
15.25
tathāhi nirvāṇadaśendhanānūn
gṛhṇāti tadgandhaguṇena nāsā
dravyatvatastena samastabhāvā
vināśino naiva kadāpi vācyāḥ
15.27
anādisaṃyogavatoryatheṣṭaḥ
pāṣāṇadhātvoranalena bhedaḥ
tathā''tma-karmavyatibhedasiddhiṃ
jñāna-kriyābhyāmavagaccha vidvan !
15.26
mokṣastu sañchuddapadatvaśaktyā khapuṣpavannaiva kadā'pyasan saḥ
muktasya bhūyo'tha na karmabandho mokṣasthitistena hi sādyanantā 28
so'nādibandhacyutireva muktiryatrollaseddravyatayaiva jīvaḥ
cañcaccidānandamayaḥ parātmā dṛpatpṛthagbhūtasuvarṇatulyaḥ
15.27-2
anādisaṃyogavatoryatheṣṭaḥ
pāpāṇadhātvoranalena bhedaḥ
tathā''tma-karmavyatibhedasiddhiṃ
jñāna-kriyābhyāmavagaccha vidvan !
15.29
mokṣastu sañśuddhapadatvaśaktyā khapuṣpavannaiva kadā'pyasan saḥ | ,
muktasya bhūyo'dya na karmavandho mokṣasthitistena hi sādyanantā 28
utpadyamāno'pi yatheha kālaḥ pravāharūpeṇa bhavedinādiḥ
tathaiva mokṣaḥ samakarmaghātādutpadyamāno'pi bhavedinādiḥ
15.30
tucchendriyajñānamapi svadehādbhinnasya yasyāsti guṇaprakāśaḥ
samastabodhāvaraṇakṣayeṇa sa tatra tasya pratibhātyanantaḥ
15.31
anyacca,—
tribhāgahīnasvaśarīramāne kṣetre sthitiryasya sa viśvamaulau
viśveśvaraścinmayamūttireva spṛṣṭo nirābādhamanantamuktaiḥ
15.33
iha punarbhagavān prabhāsasya saṃśayaṃ nirākartuṃ prāduṣkurvannāha—
cetpuṇya-pāpakṣayatastu muktistadā sukhaṃ duḥkhamubhe na tatra
muktastato nissukha-duḥkha eva vyomeva saumyeti matiṃ vimuñca 32
yadasti dehendriyajaṃ sukhaṃ tadduḥkhānupaṅgānnanu duḥkhameva
9 nirīhatākhyaṃ ca yadātmasaukhyaṃ
nirīhasādhoriva tatra tatsyāt
15.34
aniṣṭasaṃyoga-bhayā'bhilāpa-rogādyabhāvena ca yatprasiddham
23 yatsarvavitteśvaratopalabdhaṃ tadakṣayaṃ saukhyamanantamatra
15.37
6 tataḥ samaṃ śiṣyaśatatrayeṇa pravrajya sāvadyavidherviraktaḥ
pūrvaprabuddharṣisamājarājau darbhāsanaṃ medhyamalañcakāra
15.39
itthaṃ manaḥsaṃśayamārjanena śrīvīradattatripadīsubījāt
18 kṛtvāṅgapūrvāṇi gaṇādhināthā ekādaśāpi prathitā babhūvuḥ 38
vihṛtya bhūmau pratibodhya saṅghaṃ caturvidhaṃ vīrajinājñayaite
saṃpreṣayāmāsurimaṃ bhavābdhernistārya muktiṃ tridaśālayaṃ vā
15.40
6
itthaṃ tīrthapatiḥ sametya viditā'pāpānagaryantike
ramye śrīmatsenanāmani vane sandaśya viśveśatām
mithyātvaṃ parimārjya yājñikanṛṇāṃ chittvā ca tatsaṃśayān
svīyaṃ muktipathapracāracaturaṃ prāvīvṛtacchāsanam
15.41
bhavyāmbhoruhabodhane dinakarāstriṃśatsamā bhūtale
12 mohājñānatamobharaṃ vighaṭayan yo dharmarājyaṃ vyadhāt
yaścādvāya nināya jantunikaraṃ svargāpavargalayaṃ
sa śrīvīrajineśvaro bhavatu naḥ saṅghasya ca śreyase
15.11-2
atha kaviḥ kāvyavarṇananāmākhyānapūrvakaṃ sargasamāptiṃ kathayatiiti vācanācāryaśrīdayāsiṃhagaṇiśiṣyakavirūpacandraviracite
gautamīye mahākāvye metāryaprabhāsadīkṣāgrahaṇavarṇano
nāmaikādaśaḥ sargaḥ
Commentaries (1)
- Gautamīyakāvyatīkā — Sanskrit
Linked texts (3)
- Gautamiyakavya (ed. Kanakarāja (Muni Kanakavijaya)) — Sanskrit
- Gotamīyakāvya — Sanskrit
- Gautamīyamahākāvya — Rūpacandra 1725, Sanskrit