Pramāṇa · Search · About · API

Gautamiyakavya 15

Gautamīyakāvya 15

Language
Sanskrit

15.2

3 ābhāvya taṃ vīrajineśvaro'pi jagāda vatseha jahāhi moham
cirantanaṃ kiṃ paralokamastu syādvā na veti svamanaḥpramaktam

15.3

18 yaccetanā bhautikadehadharmastadatyaye janma kuto'nyaloke
yadvā'raṇervahniriveyamasmādutpadyate nāpi tato'nyalokaḥ

15.4

pānīyacandraprativimbavadvā
tanī tanau brahma pṛthakprabhāsaḥ
tathāpi dehāpagame'nyalokaṃ
prayāti kaśceti vikalpase kim ?

15.5

śṛṇoṣi śāstreṣu śarīrabhājāṃ dehacyutau cāpi bhavāntarāptim
9 viruddhavādena muhustavaivaṃ dolācalaṃ cittamabhūdvṛthaiva

15.6

atrāsti ceduttarapakṣakāṅkṣā
tvaṃ pṛccha tadgautamavāyubhūtim
18 bhūtātiriktaḥ prakaṭo'yamātmā
tvayā'vabuddho'tra kayopapattyā ?

15.7

tameva dadhyāḥ prativāditāyāṃ
pūrve vikalpe sa samādhikārī
tathā''tmasiddhai punarindrabhūtiṃ
pṛccha tvamevā'tra sṛtaṃ bahūktyā

15.8

anyacca—
pratīhi devānapi nārakānvā tathā'nyalokādhigamāya dhīman !
taṃ mauryaputraṃ tamakrampitaṃ vā samādhaye parya̍nuyuṅkṣa bhadra !

15.9

yanmanyase brahmakṛtaḥ prakāśastanau tanāvāsta mṛṣeti vāṇī
6 yallakṣaṇairbhaidi tadeva bhinnaṃ viśeṣataścāpi yathā ghaṭādi

15.10

sukhitvaduḥkhitvamukhā vimedāḥ
21 sarvatra santīha pṛthak pṛthag yat
tadātmabhedātparalokayānaṃ
23 saṃbhāvyate kiṃ na saduktayuktyā ?

15.11

brahmaikyavāde parakarmabhogaḥ parasya yujyeta na caitadiṣṭam
sukhasya duḥkhasya ca saṅkaratve vidrupyate tadvyavahārabhāvaḥ

15.23

12
tenāyamātmā pratidehabhinnaḥ
svakarmamirbharimivānusārī

15.12

sthāne sa jātismaraṇena kaścit
paśyettu pūrṇāni bhavāntarāṇi

15.13

tadendrabhūtyādibhirappabhīṣṭaiḥ prasādhitotsāhabharaḥ samādhau
12 metāryavipro'pi babhūva bhavyo mahāvratī chātraśatatrayeṇa

15.14

tataḥ prabhāsāhvayapāṭhako'pi śrutvā'parān śāntisukhaṃ prayātān
śrīmajjagannāthasadastaḍāgaṃ samāyayau tṛṣṇagivā'mṛtasya

15.6-2

devādhidevo'pyavadatprabhāsa ! prakampayeccettvamiti vedavāṇī

15.15

yaṣṭavyamājīvanameva yattu svargāptaye tanna ca mokṣahetoḥ

15.9-2

yāṃgo hi sāvadyavidhiravarūpo
mokṣaḥ kuto'smāditi muktilopaḥ

15.16

guhā hi lokasya sudurvigāheti vedavākyena ca mokṣasiddhiḥ

15.17

dīpo yathā nirvṛtimabhyupeto
21 naivāvaniṃ gacchati nāntarikṣam
diśaṃ na kāñcidvidiśaṃ na kāñcitsnehakṣayātkevalameti śāntim

15.18

jīvastathā nirvṛtimabhyupeto
naivāvaniṃ gacchati nāntarikṣam
diśaṃ na kāñcidvidiśaṃ na kāñcit
kleśakṣayāt kevalameti śāntim

15.19

yatsaugatānāmiti yuktito'pi vartteta te cetasi muktilopaḥ
karmakṣayānnirjara-nārakādiparyyāyanāśe tu na cātiriktam

15.20

9 evaṃ vikalpairbahusaṃśayānastiṣṭherihādatsva maduktayuktīḥ
yābhirmanaste sthiratāmupeyāt
12 satyāgrato vā kiyatī mṛṣoktiḥ ?

15.21

pravṛttimārgāśrayimūḍhalokān
yaṣṭavyamājīvanametaduktam
nivṛttimārgāśrayiṇāṃ tu muktirniṣidhyate kvāpi na vedavākyaiḥ

15.22

atha prabhāsādhyavasitāmādyāṃ yuktimatikramyālpavaktavyatvāccāvadvitīyāyuktiṃ nirākarttumāha—
yathāhi mudro'ṅgada-kaṅkaṇādiparyāyanāśe'pi na hemanāśaḥ
tathaiva martyāmaranārakādiparyāyanāśe'pi na jīvanāśaḥ

15.23-2

dṛṣṭāntabhūte'pi tava pradīpe na sarvathaivābhihito vināśaḥ
yataḥ pradīpādvayavastunāśe'pyanaśvaratvaṃ sphuṭamastyaṇūnām

15.24

21 āīndhanopādhivaśo yathā'gniḥ
kṛṣṇaṃ parīṇāmamiyartti dhūme
snehakṣayādvahnavattathaiva
24 viśīrya kāṣṇyena tamo milanti

15.25

tathāhi nirvāṇadaśendhanānūn
gṛhṇāti tadgandhaguṇena nāsā
dravyatvatastena samastabhāvā
vināśino naiva kadāpi vācyāḥ

15.27

anādisaṃyogavatoryatheṣṭaḥ
pāṣāṇadhātvoranalena bhedaḥ
tathā''tma-karmavyatibhedasiddhiṃ
jñāna-kriyābhyāmavagaccha vidvan !

15.26

mokṣastu sañchuddapadatvaśaktyā khapuṣpavannaiva kadā'pyasan saḥ
muktasya bhūyo'tha na karmabandho mokṣasthitistena hi sādyanantā 28
so'nādibandhacyutireva muktiryatrollaseddravyatayaiva jīvaḥ
cañcaccidānandamayaḥ parātmā dṛpatpṛthagbhūtasuvarṇatulyaḥ

15.27-2

anādisaṃyogavatoryatheṣṭaḥ
pāpāṇadhātvoranalena bhedaḥ
tathā''tma-karmavyatibhedasiddhiṃ
jñāna-kriyābhyāmavagaccha vidvan !

15.29

mokṣastu sañśuddhapadatvaśaktyā khapuṣpavannaiva kadā'pyasan saḥ | ,
muktasya bhūyo'dya na karmavandho mokṣasthitistena hi sādyanantā 28
utpadyamāno'pi yatheha kālaḥ pravāharūpeṇa bhavedinādiḥ
tathaiva mokṣaḥ samakarmaghātādutpadyamāno'pi bhavedinādiḥ

15.30

tucchendriyajñānamapi svadehādbhinnasya yasyāsti guṇaprakāśaḥ
samastabodhāvaraṇakṣayeṇa sa tatra tasya pratibhātyanantaḥ

15.31

anyacca,—
tribhāgahīnasvaśarīramāne kṣetre sthitiryasya sa viśvamaulau
viśveśvaraścinmayamūttireva spṛṣṭo nirābādhamanantamuktaiḥ

15.33

iha punarbhagavān prabhāsasya saṃśayaṃ nirākartuṃ prāduṣkurvannāha—
cetpuṇya-pāpakṣayatastu muktistadā sukhaṃ duḥkhamubhe na tatra
muktastato nissukha-duḥkha eva vyomeva saumyeti matiṃ vimuñca 32
yadasti dehendriyajaṃ sukhaṃ tadduḥkhānupaṅgānnanu duḥkhameva
9 nirīhatākhyaṃ ca yadātmasaukhyaṃ
nirīhasādhoriva tatra tatsyāt

15.34

aniṣṭasaṃyoga-bhayā'bhilāpa-rogādyabhāvena ca yatprasiddham
23 yatsarvavitteśvaratopalabdhaṃ tadakṣayaṃ saukhyamanantamatra

15.37

6 tataḥ samaṃ śiṣyaśatatrayeṇa pravrajya sāvadyavidherviraktaḥ
pūrvaprabuddharṣisamājarājau darbhāsanaṃ medhyamalañcakāra

15.39

itthaṃ manaḥsaṃśayamārjanena śrīvīradattatripadīsubījāt
18 kṛtvāṅgapūrvāṇi gaṇādhināthā ekādaśāpi prathitā babhūvuḥ 38
vihṛtya bhūmau pratibodhya saṅghaṃ caturvidhaṃ vīrajinājñayaite
saṃpreṣayāmāsurimaṃ bhavābdhernistārya muktiṃ tridaśālayaṃ vā

15.40

6
itthaṃ tīrthapatiḥ sametya viditā'pāpānagaryantike
ramye śrīmatsenanāmani vane sandaśya viśveśatām
mithyātvaṃ parimārjya yājñikanṛṇāṃ chittvā ca tatsaṃśayān
svīyaṃ muktipathapracāracaturaṃ prāvīvṛtacchāsanam

15.41

bhavyāmbhoruhabodhane dinakarāstriṃśatsamā bhūtale
12 mohājñānatamobharaṃ vighaṭayan yo dharmarājyaṃ vyadhāt
yaścādvāya nināya jantunikaraṃ svargāpavargalayaṃ
sa śrīvīrajineśvaro bhavatu naḥ saṅghasya ca śreyase

15.11-2

atha kaviḥ kāvyavarṇananāmākhyānapūrvakaṃ sargasamāptiṃ kathayatiiti vācanācāryaśrīdayāsiṃhagaṇiśiṣyakavirūpacandraviracite
gautamīye mahākāvye metāryaprabhāsadīkṣāgrahaṇavarṇano
nāmaikādaśaḥ sargaḥ

Commentaries (1)

Linked texts (3)