<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Miscellaneous short works](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc) › [Gautamiyakavya](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya) › 15

# Gautamiyakavya 15

Gautamīyakāvya 15

- **Language:** Sanskrit

### [15.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.2)

3 ābhāvya taṃ vīrajineśvaro'pi jagāda vatseha jahāhi moham  
cirantanaṃ kiṃ paralokamastu syādvā na veti svamanaḥpramaktam

### [15.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.3)

18 yaccetanā bhautikadehadharmastadatyaye janma kuto'nyaloke  
yadvā'raṇervahniriveyamasmādutpadyate nāpi tato'nyalokaḥ

### [15.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.4)

pānīyacandraprativimbavadvā  
tanī tanau brahma pṛthakprabhāsaḥ  
tathāpi dehāpagame'nyalokaṃ  
prayāti kaśceti vikalpase kim ?

### [15.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.5)

śṛṇoṣi śāstreṣu śarīrabhājāṃ dehacyutau cāpi bhavāntarāptim  
9 viruddhavādena muhustavaivaṃ dolācalaṃ cittamabhūdvṛthaiva

### [15.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.6)

atrāsti ceduttarapakṣakāṅkṣā  
tvaṃ pṛccha tadgautamavāyubhūtim  
18 bhūtātiriktaḥ prakaṭo'yamātmā  
tvayā'vabuddho'tra kayopapattyā ?

### [15.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.7)

tameva dadhyāḥ prativāditāyāṃ  
pūrve vikalpe sa samādhikārī  
tathā''tmasiddhai punarindrabhūtiṃ  
pṛccha tvamevā'tra sṛtaṃ bahūktyā

### [15.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.8)

anyacca—  
pratīhi devānapi nārakānvā tathā'nyalokādhigamāya dhīman !  
taṃ mauryaputraṃ tamakrampitaṃ vā samādhaye parya̍nuyuṅkṣa bhadra !

### [15.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.9)

yanmanyase brahmakṛtaḥ prakāśastanau tanāvāsta mṛṣeti vāṇī  
6 yallakṣaṇairbhaidi tadeva bhinnaṃ viśeṣataścāpi yathā ghaṭādi

### [15.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.10)

sukhitvaduḥkhitvamukhā vimedāḥ  
21 sarvatra santīha pṛthak pṛthag yat  
tadātmabhedātparalokayānaṃ  
23 saṃbhāvyate kiṃ na saduktayuktyā ?

### [15.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.11)

brahmaikyavāde parakarmabhogaḥ parasya yujyeta na caitadiṣṭam  
sukhasya duḥkhasya ca saṅkaratve vidrupyate tadvyavahārabhāvaḥ

### [15.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.23)

12  
tenāyamātmā pratidehabhinnaḥ  
svakarmamirbharimivānusārī

### [15.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.12)

sthāne sa jātismaraṇena kaścit  
paśyettu pūrṇāni bhavāntarāṇi

### [15.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.13)

tadendrabhūtyādibhirappabhīṣṭaiḥ prasādhitotsāhabharaḥ samādhau  
12 metāryavipro'pi babhūva bhavyo mahāvratī chātraśatatrayeṇa

### [15.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.14)

tataḥ prabhāsāhvayapāṭhako'pi śrutvā'parān śāntisukhaṃ prayātān  
śrīmajjagannāthasadastaḍāgaṃ samāyayau tṛṣṇagivā'mṛtasya

### [15.6-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.6-2)

devādhidevo'pyavadatprabhāsa ! prakampayeccettvamiti vedavāṇī

### [15.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.15)

yaṣṭavyamājīvanameva yattu svargāptaye tanna ca mokṣahetoḥ

### [15.9-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.9-2)

yāṃgo hi sāvadyavidhiravarūpo  
mokṣaḥ kuto'smāditi muktilopaḥ

### [15.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.16)

guhā hi lokasya sudurvigāheti vedavākyena ca mokṣasiddhiḥ

### [15.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.17)

dīpo yathā nirvṛtimabhyupeto  
21 naivāvaniṃ gacchati nāntarikṣam  
diśaṃ na kāñcidvidiśaṃ na kāñcitsnehakṣayātkevalameti śāntim

### [15.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.18)

jīvastathā nirvṛtimabhyupeto  
naivāvaniṃ gacchati nāntarikṣam  
diśaṃ na kāñcidvidiśaṃ na kāñcit  
kleśakṣayāt kevalameti śāntim

### [15.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.19)

yatsaugatānāmiti yuktito'pi vartteta te cetasi muktilopaḥ  
karmakṣayānnirjara-nārakādiparyyāyanāśe tu na cātiriktam

### [15.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.20)

9 evaṃ vikalpairbahusaṃśayānastiṣṭherihādatsva maduktayuktīḥ  
yābhirmanaste sthiratāmupeyāt  
12 satyāgrato vā kiyatī mṛṣoktiḥ ?

### [15.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.21)

pravṛttimārgāśrayimūḍhalokān  
yaṣṭavyamājīvanametaduktam  
nivṛttimārgāśrayiṇāṃ tu muktirniṣidhyate kvāpi na vedavākyaiḥ

### [15.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.22)

atha prabhāsādhyavasitāmādyāṃ yuktimatikramyālpavaktavyatvāccāvadvitīyāyuktiṃ nirākarttumāha—  
yathāhi mudro'ṅgada-kaṅkaṇādiparyāyanāśe'pi na hemanāśaḥ  
tathaiva martyāmaranārakādiparyāyanāśe'pi na jīvanāśaḥ

### [15.23-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.23-2)

dṛṣṭāntabhūte'pi tava pradīpe na sarvathaivābhihito vināśaḥ  
yataḥ pradīpādvayavastunāśe'pyanaśvaratvaṃ sphuṭamastyaṇūnām

### [15.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.24)

21 āīndhanopādhivaśo yathā'gniḥ  
kṛṣṇaṃ parīṇāmamiyartti dhūme  
snehakṣayādvahnavattathaiva  
24 viśīrya kāṣṇyena tamo milanti

### [15.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.25)

tathāhi nirvāṇadaśendhanānūn  
gṛhṇāti tadgandhaguṇena nāsā  
dravyatvatastena samastabhāvā  
vināśino naiva kadāpi vācyāḥ

### [15.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.27)

anādisaṃyogavatoryatheṣṭaḥ  
pāṣāṇadhātvoranalena bhedaḥ  
tathā''tma-karmavyatibhedasiddhiṃ  
jñāna-kriyābhyāmavagaccha vidvan !

### [15.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.26)

mokṣastu sañchuddapadatvaśaktyā khapuṣpavannaiva kadā'pyasan saḥ  
muktasya bhūyo'tha na karmabandho mokṣasthitistena hi sādyanantā 28  
so'nādibandhacyutireva muktiryatrollaseddravyatayaiva jīvaḥ  
cañcaccidānandamayaḥ parātmā dṛpatpṛthagbhūtasuvarṇatulyaḥ

### [15.27-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.27-2)

anādisaṃyogavatoryatheṣṭaḥ  
pāpāṇadhātvoranalena bhedaḥ  
tathā''tma-karmavyatibhedasiddhiṃ  
jñāna-kriyābhyāmavagaccha vidvan !

### [15.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.29)

mokṣastu sañśuddhapadatvaśaktyā khapuṣpavannaiva kadā'pyasan saḥ | ,  
muktasya bhūyo'dya na karmavandho mokṣasthitistena hi sādyanantā 28  
utpadyamāno'pi yatheha kālaḥ pravāharūpeṇa bhavedinādiḥ  
tathaiva mokṣaḥ samakarmaghātādutpadyamāno'pi bhavedinādiḥ

### [15.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.30)

tucchendriyajñānamapi svadehādbhinnasya yasyāsti guṇaprakāśaḥ  
samastabodhāvaraṇakṣayeṇa sa tatra tasya pratibhātyanantaḥ

### [15.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.31)

anyacca,—  
tribhāgahīnasvaśarīramāne kṣetre sthitiryasya sa viśvamaulau  
viśveśvaraścinmayamūttireva spṛṣṭo nirābādhamanantamuktaiḥ

### [15.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.33)

iha punarbhagavān prabhāsasya saṃśayaṃ nirākartuṃ prāduṣkurvannāha—  
cetpuṇya-pāpakṣayatastu muktistadā sukhaṃ duḥkhamubhe na tatra  
muktastato nissukha-duḥkha eva vyomeva saumyeti matiṃ vimuñca 32  
yadasti dehendriyajaṃ sukhaṃ tadduḥkhānupaṅgānnanu duḥkhameva  
9 nirīhatākhyaṃ ca yadātmasaukhyaṃ  
nirīhasādhoriva tatra tatsyāt

### [15.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.34)

aniṣṭasaṃyoga-bhayā'bhilāpa-rogādyabhāvena ca yatprasiddham  
23 yatsarvavitteśvaratopalabdhaṃ tadakṣayaṃ saukhyamanantamatra

### [15.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.37)

6 tataḥ samaṃ śiṣyaśatatrayeṇa pravrajya sāvadyavidherviraktaḥ  
pūrvaprabuddharṣisamājarājau darbhāsanaṃ medhyamalañcakāra

### [15.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.39)

itthaṃ manaḥsaṃśayamārjanena śrīvīradattatripadīsubījāt  
18 kṛtvāṅgapūrvāṇi gaṇādhināthā ekādaśāpi prathitā babhūvuḥ 38  
vihṛtya bhūmau pratibodhya saṅghaṃ caturvidhaṃ vīrajinājñayaite  
saṃpreṣayāmāsurimaṃ bhavābdhernistārya muktiṃ tridaśālayaṃ vā

### [15.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.40)

6  
itthaṃ tīrthapatiḥ sametya viditā'pāpānagaryantike  
ramye śrīmatsenanāmani vane sandaśya viśveśatām  
mithyātvaṃ parimārjya yājñikanṛṇāṃ chittvā ca tatsaṃśayān  
svīyaṃ muktipathapracāracaturaṃ prāvīvṛtacchāsanam

### [15.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.41)

bhavyāmbhoruhabodhane dinakarāstriṃśatsamā bhūtale  
12 mohājñānatamobharaṃ vighaṭayan yo dharmarājyaṃ vyadhāt  
yaścādvāya nināya jantunikaraṃ svargāpavargalayaṃ  
sa śrīvīrajineśvaro bhavatu naḥ saṅghasya ca śreyase

### [15.11-2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15.11-2)

atha kaviḥ kāvyavarṇananāmākhyānapūrvakaṃ sargasamāptiṃ kathayatiiti vācanācāryaśrīdayāsiṃhagaṇiśiṣyakavirūpacandraviracite  
gautamīye mahākāvye metāryaprabhāsadīkṣāgrahaṇavarṇano  
nāmaikādaśaḥ sargaḥ

## Commentaries (1)

- [Gautamīyakāvyatīkā](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya!gautamiyakavyatika.15.2) — Sanskrit

## Linked texts (1)

- [Gautamīyamahākāvya](https://indike.org/pramana/in.jaina.post.kavya.mahakavya.gautamiyamahakavya.14.2) — Rūpacandra 1725, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.gautamiyakavya.15) · Pramāṇa
