Laghukavyani 3.1
Laghukāvyāni 3.1
- Language
- Sanskrit
3.1.1
kasmaicidvijabandhave kiyadapi kṣīraṃ purā 2yācate
datto yena dayārasaikavapuṣā dugdhoda evārṇavaḥ
śrīśrīvallabhakalpapādapasudhācintāmaṇibhiḥ samaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
kenāsmānatiśerate divicarāḥ śrutyā gṛhītā hi te
kiṃ nāsmāñśrutirāha 3tānparatayā brūte kimasmāntvakān
sarve cetpaśavo vayaṃ kimitaraiḥ sarvasya yo mocakaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
bāṇo yasya na bāṇakarma sahate cakre ¹tu ye dve tayorekaṃ cakrakulapratīpamitaraccakrānukūlakriyam
jyā tu jyāṃ śirasā bibharti bhuvane ²sūto na sūtaḥ kacitsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
ṛtvātmā puruṣaḥ kratuḥ kratubhujo vaktā kratūnāṃ kratorādhāraḥ kratukālakalpanaparau sarve'pyamī saṃhṛtāḥ
yasyātikramataḥ saha ṛtukṛtā bhraṣṭāśca naṣṭāḥ kṣaṇātsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
āroḍhuṃ varamaupavāhyamapahartuṃ sundarīḥ kanyakā
bhoktuṃ bhogamupasthitaṃ sukhamalaṃkartuṃ ca ratnaistanum
saṃrakṣantyamṛtānyadhaso hi śamite yenaiva hālāhale
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
svaṃ vāso daśadhā vibhajya vitarannekaikakhaṇḍaṃ purā
yaścakre daśa pākaśāsanahutāśādīndiśāmīśvarān
yadbhikṣāśanabhāksadā trijagatāmannapradātrī śivā
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
svacchandaṃ carato hi yasya caraṇāṅguṣṭhaprasaṃpāditā
rekhā dīvyati hetirājapadavīṃ prāptā jagadviśrutā
labdhā daityabhidā tapobhirupadīkṛtya ¹svakaṃ locanaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
bāṇaṃ kāścana bāṇakoṇamitarā bāṇasya mūlaṃ parā
3.1.2
yantāraṃ katicidrathāṅgamitarāḥ śiṣṭāḥ punaḥ svāminam
itthaṃ saṃstuvate ciraṃtanagiraḥ sākṣātpraṇamyāpi yaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
prācīnetyadhunātanīti bhuvane vāṅnāma yā yāvatī
²tāṃ sarvāṃ paritaḥ parītya caraṇe ³yasyāyatīṃ viśramam
śṛṇvannaṅgadatāṃ gataḥ phaṇipatiḥ śabdāgamaṃ vyākarotsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
gāndharvāgamadeśikau tanubhṛtāṃ yatkarṇayoḥ kuṇḍale
yatpādāṅgadanirmitaṃ bhuvi mahābhāṣyaṃ kila khyāyati
puṇyaṃ pāpamiti vyavasthitiriyaṃ yadvāhaheṣāsvanaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
dhyātvā varṣagaṇānbahūnviracitaṃ yatnena yadvedhasā
yacchaurirbibharāṃbabhūva bahudhā ¹bhūtvā ca mṛtvā svayam
tallokatrayamīṣadulasati yaccakṣuḥsphuliṅge hutaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
²saumyāgneyatayā kṣarākṣaratyā śabdārthabhāvena vā
jīvabrahmatayā jaḍājaḍatayā strīpuṃsabhāvena vā
dvedhā bhinnamidaṃ hi yasya vapuṣaḥ savyāpasavye viduḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yallābhāya purā kiyadbhiramaraiḥ sindhau kiyadvyāpṛtaṃ
lebhe ³yatpariveṣaṇena kiyatīṃ kīrtiṃ ramāvallabhaḥ
yaccūr̤ākusumakṣaranmadhurasasrotaskaṇaḥ sā sudhā
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yaḥ sraṣṭā jagatāṃ yato'yamabhavattadyasya nābherabhūcchete yatra sa ⁴taṃ ca yaśculukayāṃcakre sahānyaiḥ kṣaṇāt
tādṛkṣāḥ śataśaḥ purāṇamunayo yacchiṣyavarge sthitāḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
nirvyāpāradaśaiva yasya jagatīnirvāhadhauraṃdharī
3.1.3
mandasmeramukhābjataiva paramo yasya 1dviṣāṃ nigrahaḥ
nityaṃ yasya ca maunameva nikhilaṃ chintte satāṃ saṃśayaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
dattā śrīriṣave sisādhayiṣave vāso gṛhītaṃ suraiḥ
sūtāya vyayitā giraśca kimito dātāsmyahaṃ kevalaḥ
ityālokya dayānidhiḥ kalayate kaivalyamevārthināṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
śārīraḥ pṛthivī ravīndudahanā vāyurviyattoyamityaṣṭābhiścidracidruṇaiḥ 2pariṇataṃ viśvaṃ 3tanuskheti yaḥ
viśvaṃ viśvavilakṣaṇaḥ pra bhavitā viśvasya viśvādhikaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
śabdagrāmamayī yadīyagṛhiṇī khyātā yadīyaṃ vapustrailokyaṃ jaḍacetrāṣṭakamayaṃ yadvāṇaguptaṃ jagat
sarvāsāṃ dayito girāṃ sakalalokātmā ca viśveśvaraḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yajjātīyarūṇāṅkitānanamahiṃ jīrṇaṃ kamapyāvasanpārśvasthāpipatannagāśanapatirjāgarti nityaṃ hariḥ
yatkaṇṭhābharaṇāyitāstrijagatībhīmaḥ sa hālāhalaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
anyonyaśvasitāśanaiḥ phaṇadharairāviśya sattvānvahirbhuñjānaiḥ paricārakaistṛṇagaṇairānandinā nandinā
bhikṣānnopacitaiśca dāratanayaiḥ puṣṇāti viśvāni yaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
keyūrāṅgadahārakuṇḍala kaṭī sūtropavītībhavadbhogīndroṭphūtkṛtivyatikaronmṛṣṭāṅgarāgo muhuḥ
sarvatopacitaistrilokabhasitairbhūyopalipyeta yaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
sarvaścetanavarga eṣa paśutāmasyānvamene ¹svayaṃ
teṣāmeṣa patiḥ prabhurniyamane nirmocane ca svataḥ
3.1.4
ityāmnāyagiraḥ stuvanti bahuśaḥ śākhāsu ²sarvāsu yaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yacchūlaṃ gatasāramityupadade cakraṃ jighṛkṣurharistatkhaṇḍo nihitastu yena danuje tenāpi durnigrahaḥ
nirjetuṃ lavaṇaṃ pratīkṣya virahaṃ śaktyābhavatsarvadā
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
nāmnā māṃ śrutiragrahīditi surāḥ khyātiṃ labhante parāṃ
taṃ vedāhamiti śrutiḥ ¹kathayatītyutsikyate mādhavaḥ
tā yahoriṣudhanvamanyuṣu namovākānvahante śataṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
sargaśca pratisaṃcaraśca jagatāṃ yatpakṣmaṇī saṃśritau
śāstrāṇi śrutayo'pi vā yadadharaspandaṃ pratīkṣyāsate
bandho mokṣa iti dvayaṃ tanubhṛtāṃ yasyākṣikroṇe sthitaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
²śaktyarthaṃ viniveśayāmi parigṛhṇītetyupacchanditāḥ
saṃbhūyāpi vayaṃ ³tadarthavahane na smaḥ samarthā iti
jagmuḥ prāgamarāḥ śarādividhayā yasya svayaṃ śeṣatāṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yānabdhau vinimajjya mīnavapuṣā śauriścirāyāvahadyasyoddhāraṇameva karma mahatāṃ māhātmyamudghuṣyate
yānadyāpi vidhirbibharti vadanaiste yaṃ vahantyāgamāḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
jetuṃ trīṇi purāṇi yena sahasārūḍhe dharitrīrathe
vedāśveṣu ¹vibhugnajānuṣu vṛṣo bhūtvā prayāsyanhariḥ
boḍhuṃ ²taṃ na rathaṃ śaśāka vidhṛtaṃ śeṣātmanāpi svayaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
ambā yadgṛhamedhinī trijagatāṃ śabdāntarāṇyantarā
saṃtyajyopapadaṃ vadanti ca janā ekaṃ yameveśvaram
3.1.5
muktvā ca pratiyoginaṃ vadati ³yatsūnuṃ kumāraṃ śrutiḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
viśvaṃ sṛja badhāna ceti hi parā śaktiryadājñāpitā
jñānecchākṛtiśaktiṣu svayamamamaṃ vinyasya sarvaṃbharam
āste'nuttarasāramasya paramānandānusaṃdhāyinī
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
unmīlaccaturapraviṃśatiśatadvandvātmanā saṃkhyayā
nirbhaktairbhuvanaiḥ sanetrubhirabhivyāptaṃ kalāpañcakam
yatkoṭyaṃśaparākhyaśaktikaṇikāleśasya leśāyitaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yasyānandamahārṇavasya kaṇikā yā kāpi vidyānilavyādhūtā śatadhā vibhidya bhuvanaṃ vyāptā śrutīnāṃ gaṇaiḥ
brahma tvaṃ tadasīti vāṅmukharairadyāpi cānviṣyate
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
śreyaḥ saṃsaratāṃ kimasti paramaṃ nāmāpavargāccanādṛttānāmadhiko na kaścana guṇo'styasmadvidhāṃ gocaraḥ
tadyadarpaṇasaṃprasādasulabhaṃ nālaṃ yadīyastutau
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
naṣṭe sthāvarajaṅgame śatadhṛtau naṣṭe jagatsraṣṭari
vyāpte daityaripau hareṇa viharatyasminmaheśātmanā
antarbhāvayituṃ svayaṃ tamapi yasyeme gaṇāḥ sākṣiṇaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
nāśavyāpyamamaṅgalaṃ taditaraṃ māṅgalyamevaṃ sthite
naśyaddaivatadhāritairalamalaṃkārairabhavyairiti
nityairbhasmabhireva bhūṣayati yaḥ svāṅgaṃ jaganmaṅgalaṃ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
gaṅgāmbhaḥpariśoṣaṇaṃ smaramadocchedo jagaddāha ityādyaṃ nigrahavaiśasaṃ kalayate kaṇṭhāduparyeva yaḥ
antaḥ saṃtatamīhate tu śivamākīṭaṃ jaganmātrake
3.1.6
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
abhyarcanti yamāmanānti yamanudhyāyanti yaṃ saṃtataṃ
gīrvāṇāḥ phaṇino narā iti kimityāścaryamācakṣmahe
yo devaḥ svayamityasau śivamamudhyāyañchivatvaṃ gataḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yāsvapsu druhiṇo'janiṣṭa dharaṇī yatrāvatāro harerlilye yatra hutāśane trijagatāṃ mātā videhātmajā
tadbhūtatrayamapyabhūccaturaṃ yattejaso dhāraṇe
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yaddharmānucikīrṣayā pravṛvṛte bhikṣvāśramo'nuttamo
yaddhāsyavratalāvchanaṃ parimiti khyātā vibhūtiḥ śrutau
yatsūktiśravaṇecchayā sukṛtino muñcanti kāśyāmasūnsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
yatsārathyapadaśruteḥ śatadhṛterāyuḥ parārdhādhikaṃ
śaureryaṃ prati mārgaṇatvamayatò jāgarti lakṣmīḥ sthirā
yatpādāśrayiṇaḥ phaṇādharapatervācaḥ prathante parāḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
pāramye nigamāgamāḥ paramasaulabhye piśācādayo
vāñchādhīnapadārpaṇe sa bhagavānvaiyāghrapādo muniḥ
sarvāṃgaḥsahane'ndhakaśca danujo yasya sthitāḥ sākṣiṇaḥ
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
sārāḥ śabdakulasya yena nigamā vāhā iti svīkṛtāḥ
sārāvadriṣu kārmukaṃ gṛhamiti dvau hemarūpyau hṛtau
sāro vāriṣu jāhnavīti vidhṛtā bhaktānukampācchalātsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate
bhūmirbhrāmyati buddha eva marutaḥ pratyagbhramo'tyadbhuto
bhrāmyantyeva sahāśrayeṇa yadi vā jyotīṃṣi sarvāṇyapi
āvarto'yamapāṃ bhramaḥ paricitā mūrtirharasyāṣṭamī
yā sā'pyappayadīkṣito jayati sā mūrtirnirastabhramā
3.1.7
iti śrīnīlakaṇṭhadīkṣitaviracitā
śivotkarṣamañjarī saṃpūrṇā
śrīḥ
vairāgyaśatakam
āste kaścana bhikṣuḥ saṃgṛhṇannavyayāni daśa
na mametyavyayayugalaṃ yācāmastaṃ kimastyanyat
Linked texts (1)
- Vairāgyaśataka (Appayya Dīkṣita) — Appayya Dīkṣita 1550, Sanskrit