<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Miscellaneous short works](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc) › [Laghukavyani](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani) › 3.1

# Laghukavyani 3.1

Laghukāvyāni 3.1

- **Language:** Sanskrit

### [3.1.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.1)

kasmaicidvijabandhave kiyadapi kṣīraṃ purā 2yācate  
datto yena dayārasaikavapuṣā dugdhoda evārṇavaḥ  
śrīśrīvallabhakalpapādapasudhācintāmaṇibhiḥ samaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
kenāsmānatiśerate divicarāḥ śrutyā gṛhītā hi te  
kiṃ nāsmāñśrutirāha 3tānparatayā brūte kimasmāntvakān  
sarve cetpaśavo vayaṃ kimitaraiḥ sarvasya yo mocakaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
bāṇo yasya na bāṇakarma sahate cakre ¹tu ye dve tayorekaṃ cakrakulapratīpamitaraccakrānukūlakriyam  
jyā tu jyāṃ śirasā bibharti bhuvane ²sūto na sūtaḥ kacitsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
ṛtvātmā puruṣaḥ kratuḥ kratubhujo vaktā kratūnāṃ kratorādhāraḥ kratukālakalpanaparau sarve'pyamī saṃhṛtāḥ  
yasyātikramataḥ saha ṛtukṛtā bhraṣṭāśca naṣṭāḥ kṣaṇātsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
āroḍhuṃ varamaupavāhyamapahartuṃ sundarīḥ kanyakā  
bhoktuṃ bhogamupasthitaṃ sukhamalaṃkartuṃ ca ratnaistanum  
saṃrakṣantyamṛtānyadhaso hi śamite yenaiva hālāhale  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
svaṃ vāso daśadhā vibhajya vitarannekaikakhaṇḍaṃ purā  
yaścakre daśa pākaśāsanahutāśādīndiśāmīśvarān  
yadbhikṣāśanabhāksadā trijagatāmannapradātrī śivā  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
svacchandaṃ carato hi yasya caraṇāṅguṣṭhaprasaṃpāditā  
rekhā dīvyati hetirājapadavīṃ prāptā jagadviśrutā  
labdhā daityabhidā tapobhirupadīkṛtya ¹svakaṃ locanaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
bāṇaṃ kāścana bāṇakoṇamitarā bāṇasya mūlaṃ parā

### [3.1.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.2)

yantāraṃ katicidrathāṅgamitarāḥ śiṣṭāḥ punaḥ svāminam  
itthaṃ saṃstuvate ciraṃtanagiraḥ sākṣātpraṇamyāpi yaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
prācīnetyadhunātanīti bhuvane vāṅnāma yā yāvatī  
²tāṃ sarvāṃ paritaḥ parītya caraṇe ³yasyāyatīṃ viśramam  
śṛṇvannaṅgadatāṃ gataḥ phaṇipatiḥ śabdāgamaṃ vyākarotsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
gāndharvāgamadeśikau tanubhṛtāṃ yatkarṇayoḥ kuṇḍale  
yatpādāṅgadanirmitaṃ bhuvi mahābhāṣyaṃ kila khyāyati  
puṇyaṃ pāpamiti vyavasthitiriyaṃ yadvāhaheṣāsvanaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
dhyātvā varṣagaṇānbahūnviracitaṃ yatnena yadvedhasā  
yacchaurirbibharāṃbabhūva bahudhā ¹bhūtvā ca mṛtvā svayam  
tallokatrayamīṣadulasati yaccakṣuḥsphuliṅge hutaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
²saumyāgneyatayā kṣarākṣaratyā śabdārthabhāvena vā  
jīvabrahmatayā jaḍājaḍatayā strīpuṃsabhāvena vā  
dvedhā bhinnamidaṃ hi yasya vapuṣaḥ savyāpasavye viduḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yallābhāya purā kiyadbhiramaraiḥ sindhau kiyadvyāpṛtaṃ  
lebhe ³yatpariveṣaṇena kiyatīṃ kīrtiṃ ramāvallabhaḥ  
yaccūr̤ākusumakṣaranmadhurasasrotaskaṇaḥ sā sudhā  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yaḥ sraṣṭā jagatāṃ yato'yamabhavattadyasya nābherabhūcchete yatra sa ⁴taṃ ca yaśculukayāṃcakre sahānyaiḥ kṣaṇāt  
tādṛkṣāḥ śataśaḥ purāṇamunayo yacchiṣyavarge sthitāḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
nirvyāpāradaśaiva yasya jagatīnirvāhadhauraṃdharī

### [3.1.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.3)

mandasmeramukhābjataiva paramo yasya 1dviṣāṃ nigrahaḥ  
nityaṃ yasya ca maunameva nikhilaṃ chintte satāṃ saṃśayaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
dattā śrīriṣave sisādhayiṣave vāso gṛhītaṃ suraiḥ  
sūtāya vyayitā giraśca kimito dātāsmyahaṃ kevalaḥ  
ityālokya dayānidhiḥ kalayate kaivalyamevārthināṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
śārīraḥ pṛthivī ravīndudahanā vāyurviyattoyamityaṣṭābhiścidracidruṇaiḥ 2pariṇataṃ viśvaṃ 3tanuskheti yaḥ  
viśvaṃ viśvavilakṣaṇaḥ pra bhavitā viśvasya viśvādhikaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
śabdagrāmamayī yadīyagṛhiṇī khyātā yadīyaṃ vapustrailokyaṃ jaḍacetrāṣṭakamayaṃ yadvāṇaguptaṃ jagat  
sarvāsāṃ dayito girāṃ sakalalokātmā ca viśveśvaraḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yajjātīyarūṇāṅkitānanamahiṃ jīrṇaṃ kamapyāvasanpārśvasthāpipatannagāśanapatirjāgarti nityaṃ hariḥ  
yatkaṇṭhābharaṇāyitāstrijagatībhīmaḥ sa hālāhalaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
anyonyaśvasitāśanaiḥ phaṇadharairāviśya sattvānvahirbhuñjānaiḥ paricārakaistṛṇagaṇairānandinā nandinā  
bhikṣānnopacitaiśca dāratanayaiḥ puṣṇāti viśvāni yaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
keyūrāṅgadahārakuṇḍala kaṭī sūtropavītībhavadbhogīndroṭphūtkṛtivyatikaronmṛṣṭāṅgarāgo muhuḥ  
sarvatopacitaistrilokabhasitairbhūyopalipyeta yaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
sarvaścetanavarga eṣa paśutāmasyānvamene ¹svayaṃ  
teṣāmeṣa patiḥ prabhurniyamane nirmocane ca svataḥ

### [3.1.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.4)

ityāmnāyagiraḥ stuvanti bahuśaḥ śākhāsu ²sarvāsu yaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yacchūlaṃ gatasāramityupadade cakraṃ jighṛkṣurharistatkhaṇḍo nihitastu yena danuje tenāpi durnigrahaḥ  
nirjetuṃ lavaṇaṃ pratīkṣya virahaṃ śaktyābhavatsarvadā  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
nāmnā māṃ śrutiragrahīditi surāḥ khyātiṃ labhante parāṃ  
taṃ vedāhamiti śrutiḥ ¹kathayatītyutsikyate mādhavaḥ  
tā yahoriṣudhanvamanyuṣu namovākānvahante śataṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
sargaśca pratisaṃcaraśca jagatāṃ yatpakṣmaṇī saṃśritau  
śāstrāṇi śrutayo'pi vā yadadharaspandaṃ pratīkṣyāsate  
bandho mokṣa iti dvayaṃ tanubhṛtāṃ yasyākṣikroṇe sthitaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
²śaktyarthaṃ viniveśayāmi parigṛhṇītetyupacchanditāḥ  
saṃbhūyāpi vayaṃ ³tadarthavahane na smaḥ samarthā iti  
jagmuḥ prāgamarāḥ śarādividhayā yasya svayaṃ śeṣatāṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yānabdhau vinimajjya mīnavapuṣā śauriścirāyāvahadyasyoddhāraṇameva karma mahatāṃ māhātmyamudghuṣyate  
yānadyāpi vidhirbibharti vadanaiste yaṃ vahantyāgamāḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
jetuṃ trīṇi purāṇi yena sahasārūḍhe dharitrīrathe  
vedāśveṣu ¹vibhugnajānuṣu vṛṣo bhūtvā prayāsyanhariḥ  
boḍhuṃ ²taṃ na rathaṃ śaśāka vidhṛtaṃ śeṣātmanāpi svayaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
ambā yadgṛhamedhinī trijagatāṃ śabdāntarāṇyantarā  
saṃtyajyopapadaṃ vadanti ca janā ekaṃ yameveśvaram

### [3.1.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.5)

muktvā ca pratiyoginaṃ vadati ³yatsūnuṃ kumāraṃ śrutiḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
viśvaṃ sṛja badhāna ceti hi parā śaktiryadājñāpitā  
jñānecchākṛtiśaktiṣu svayamamamaṃ vinyasya sarvaṃbharam  
āste'nuttarasāramasya paramānandānusaṃdhāyinī  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
unmīlaccaturapraviṃśatiśatadvandvātmanā saṃkhyayā  
nirbhaktairbhuvanaiḥ sanetrubhirabhivyāptaṃ kalāpañcakam  
yatkoṭyaṃśaparākhyaśaktikaṇikāleśasya leśāyitaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yasyānandamahārṇavasya kaṇikā yā kāpi vidyānilavyādhūtā śatadhā vibhidya bhuvanaṃ vyāptā śrutīnāṃ gaṇaiḥ  
brahma tvaṃ tadasīti vāṅmukharairadyāpi cānviṣyate  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
śreyaḥ saṃsaratāṃ kimasti paramaṃ nāmāpavargāccanādṛttānāmadhiko na kaścana guṇo'styasmadvidhāṃ gocaraḥ  
tadyadarpaṇasaṃprasādasulabhaṃ nālaṃ yadīyastutau  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
naṣṭe sthāvarajaṅgame śatadhṛtau naṣṭe jagatsraṣṭari  
vyāpte daityaripau hareṇa viharatyasminmaheśātmanā  
antarbhāvayituṃ svayaṃ tamapi yasyeme gaṇāḥ sākṣiṇaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
nāśavyāpyamamaṅgalaṃ taditaraṃ māṅgalyamevaṃ sthite  
naśyaddaivatadhāritairalamalaṃkārairabhavyairiti  
nityairbhasmabhireva bhūṣayati yaḥ svāṅgaṃ jaganmaṅgalaṃ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
gaṅgāmbhaḥpariśoṣaṇaṃ smaramadocchedo jagaddāha ityādyaṃ nigrahavaiśasaṃ kalayate kaṇṭhāduparyeva yaḥ  
antaḥ saṃtatamīhate tu śivamākīṭaṃ jaganmātrake

### [3.1.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.6)

sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
abhyarcanti yamāmanānti yamanudhyāyanti yaṃ saṃtataṃ  
gīrvāṇāḥ phaṇino narā iti kimityāścaryamācakṣmahe  
yo devaḥ svayamityasau śivamamudhyāyañchivatvaṃ gataḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yāsvapsu druhiṇo'janiṣṭa dharaṇī yatrāvatāro harerlilye yatra hutāśane trijagatāṃ mātā videhātmajā  
tadbhūtatrayamapyabhūccaturaṃ yattejaso dhāraṇe  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yaddharmānucikīrṣayā pravṛvṛte bhikṣvāśramo'nuttamo  
yaddhāsyavratalāvchanaṃ parimiti khyātā vibhūtiḥ śrutau  
yatsūktiśravaṇecchayā sukṛtino muñcanti kāśyāmasūnsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
yatsārathyapadaśruteḥ śatadhṛterāyuḥ parārdhādhikaṃ  
śaureryaṃ prati mārgaṇatvamayatò jāgarti lakṣmīḥ sthirā  
yatpādāśrayiṇaḥ phaṇādharapatervācaḥ prathante parāḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
pāramye nigamāgamāḥ paramasaulabhye piśācādayo  
vāñchādhīnapadārpaṇe sa bhagavānvaiyāghrapādo muniḥ  
sarvāṃgaḥsahane'ndhakaśca danujo yasya sthitāḥ sākṣiṇaḥ  
sa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
sārāḥ śabdakulasya yena nigamā vāhā iti svīkṛtāḥ  
sārāvadriṣu kārmukaṃ gṛhamiti dvau hemarūpyau hṛtau  
sāro vāriṣu jāhnavīti vidhṛtā bhaktānukampācchalātsa svāmī mama daivataṃ taditaro nāmnāpi nāmnāyate  
bhūmirbhrāmyati buddha eva marutaḥ pratyagbhramo'tyadbhuto  
bhrāmyantyeva sahāśrayeṇa yadi vā jyotīṃṣi sarvāṇyapi  
āvarto'yamapāṃ bhramaḥ paricitā mūrtirharasyāṣṭamī  
yā sā'pyappayadīkṣito jayati sā mūrtirnirastabhramā

### [3.1.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1.7)

iti śrīnīlakaṇṭhadīkṣitaviracitā  
śivotkarṣamañjarī saṃpūrṇā  
śrīḥ  
vairāgyaśatakam  
āste kaścana bhikṣuḥ saṃgṛhṇannavyayāni daśa  
na mametyavyayayugalaṃ yācāmastaṃ kimastyanyat

## Linked texts (1)

- [Vairāgyaśataka (Appayya Dīkṣita)](https://indike.org/pramana/in.lit.subhasita.gnomic.vairagya.vairagyasataka-appayya.1) — Appayya Dīkṣita 1550, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.3.1) · Pramāṇa
