<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Miscellaneous short works](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc) › [Laghukavyani](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani) › 7

# Laghukavyani 7

Laghukāvyāni 7

- **Language:** Sanskrit

### [7.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.1)

iti śrīnīlakaṇṭhadīkṣitaviracitaṃ  
sabhārañjanaśatakaṃ saṃpūrṇam  
chāyāvṛkṣamupāśrayanti pathiṣu śrāntā hi pānthāḥ samaṃ  
teṣveko'sya śubhaṃ śubhena manasā hṛṣyannanudhyāyati  
anyo bhaṅgumapekṣate'sya viṭapānādhārayaṣṭeḥ kṛte  
kaściccicchinute kavāṭaphalakaṃ kartuṃ tameva kṣaṇāt

### [7.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.3)

śvānaḥ santyabhito'pi dantamukulavyāvartanotpāṭitasvairotkhānitaviḍrarāhapṛthukāḥ kiṃ taiḥ sthitairvā mṛtaiḥ  
vastavyaṃ girirājamauliṣu vihartavyaṃ punaḥ svecchayā  
hantavyāḥ kariṇo mṛgendra iti ca prāptavyamuccairyaśaḥ  
kiṃ puṣṇāsi mṛgānmṛgādanakulātkiṃ vā paritrāyase  
tvadbhāgyena tathāpyamī vanabhuvi svairaṃ caritvā tṛṇam  
tvāṃ rājānamupāsituṃ yadi kila śraddhāṃ nibadhnanti tatkiṃ pārīndra guhāgṛhādapi vinirgantuṃ tavaiṣa śramaḥ

### [7.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.4)

unmucya svajanānupekṣya tṛṇavatprāṇānapi preyasastīrtvā dustaramarṇavaṃ ca vaṇijaḥ prāptāḥ paṭīrāśayā  
śvāsaiste vinivartitāḥ pratibhayaiḥ svastho bhavātaḥ paraṃ  
tvaṃ vā kevalamaṅgamaṅgamuraga vyālimpa gandhadravaiḥ

### [7.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.5)

bhrāntvā digvalabhīrvicitya vipinānyāsādya daivādiha  
kvāpi kvāpi mukhena kevalamathaikaikāṃ śalākāṃ haran  
kṛtvā nīḍakuṭīṃ cirāttaruśirasyadhyāsta yāvanna tāṃ  
kākastāvadaho tadeva vipinaṃ dagdhaṃ davajvālayā

### [7.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.6)

nāmbhojāya śaśī na cāpi śaśine yadrocate'mbhoruhaṃ  
kiṃ tena kṣatamasti kiṃcana jagatyetasya vā tasya vā  
lokānandakayoḥ paraṃ tviha tayoḥ premṇaiva bhāvyaṃ mithastaccennāsti tatprarūḍhamayaśaḥ sphāraṃ vidheḥ kevalam

### [7.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.7)

astapratyupakāragandhamakṛtasvaprārthanāpekṣyamapyambhobhirbhuvamārdrayanti jaladā jīvantyato jantavaḥ  
daivajñaḥ punarasti vṛṣṭiriti vāgekā mayokteti yadvipraṃ krītamivādhigacchati tadevāghūrṇate marmaṇi

### [7.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.20)

asti khādu phalaṃ kimasti kimatha ghrātuṃ kṣamaḥ korakastādṛśrāmyatu nāma bhoktumucitaṃ pattraṃ kimastyantataḥ  
sevyo hanta yadidṛśo'pi manujairvṛkṣādhamaḥ pippalo  
duḥkhātantryamidaṃ vidheḥ kathayataḥ kasyāgrato rudyatām  
sarvāsāṃ saritāṃ patiryadi yadi vyāptāḥ samastā diśaḥ  
kalpānteṣvapi vā na śuṣyati yadi svairaṃ tadaṅgīkṛtam  
ambhaḥ svādu pipāsataḥ pathi pariśrāntasya pānthasya kiṃ  
tena syātphalamarṇavo'yamiti cedinduprahe jñāsyate  
sthitvā tīrabhuvi prasārya sarasi svairaṃ karāgraṃ payaḥ  
pātavyaṃ piva tāvatā na virameddantīndra kiṃ te tṛṣā  
unmṛdrāsi taṭīrapaḥ kaluṣayasyunmūlayasyabjinīhāniḥ kasya tavaiva mṛgyamudakaṃ prātaḥ punastṛṣyataḥ  
ko doṣaḥ parato gate madhukare krītaḥ kimeṣa tvayā  
krītenāpi kimāsyate kvacidiha mlānodareṇa kṣaṇam  
jānāsyevamathāpi vetsipasi taṃ karṇānilairdūrato  
durdharṣo'pi niraṅkuśo'si bhavato mattebha vaktaiva kaḥ  
netavyaḥ samayaḥ kiyāniva sakhe kāka tvayā bhrāmyatā  
haṃsībhūya sukhena bhuṅkṣva nalinīnālāni padmākare  
vyāvartyamihāsti kiṃ vimalatā kiṃcittu kāryā tanorhaṃsatve yadi te jano vivadate daṇḍyo'hamasmyagrataḥ  
kiṃ tvaṃ dohadamīhase kimudakaiḥ sikto'si kiṃ kenaciddhastaste sakṛdālavālavalayaḥ kiṃ te mahī saṃskṛtā  
dvikhiḥ puṣyasi vāsarasya na guṇāndhuttūra te nihnuve  
durgandho na bhavediyānyadi tatastvaṃ pārijāto'si naḥ  
gantavyaṃ jalamadhya eva gatavanmantavyametadvapuḥ  
kṣantavyā lavaṇānilā iti kṛtaṃ nirvidya sāṃyātrika  
antarveśmani haṃsatūlaśayane suptvā sukhaṃ jāgrato  
hastāgre dhanameṣyati svayamiti bhrātaḥ kimāste hṛdi  
āsīnaḥ sukhamāpaṇe yadi vaṇikcchaddhālubhiḥ prārthitaḥ  
kiṃcicchaṃsati pañcakaṃ śatakamityetanna tasyādbhutam  
āpātālavighūrṇatāmbhasi calatyautpātike mārute  
majjantyāmapi nāvi muñcati na yastāmeva mūlyasthitim  
viddhaṃ marmasu yena yena garalonmiśrā giraḥ śrāvitā  
jajvāla jvalanāstravanmiśri niśi krūraiḥ karairyaḥ sadā  
sarve te sudṛśo babhūvuradhunā saṅge mithaḥ kāminordaurjanyasya vibhāvanāvapariṇatau dūtī paraṃ dūṣitā  
saṃnaddheṣu payodhareṣu calite mandaṃ puromārute  
kādambaiḥ kamalābhimānibhirapi tyaktvā saraḥ prasthite  
mithyāropitapauruṣairmadhukarairmugdhairyadadhyāsitaṃ  
tasyedaṃ phalamambhasā pravahatā saivābjinī majjitā  
saṃtyaktā yadi ketakī tribhuvanaślāghyā puradrohiṇā  
tasminneva hi paryavasyati tato vastuṣvasārajñatā  
kiṃ veṇīṣu na tāṃ vahanti sudṛśaḥ kiṃ sā na vikrīyate  
kiṃ nemāmupalālayanti rasikāḥ pṛthvībhujāṃ maulibhiḥ  
koṇe kvāpyavatīrya gātramabhitaḥ siktvā payaḥśīkarairāsvādyodakamāgato'smi punarityāste gajasyāśaye  
kāsārasya daśā tvasau kaluṣitānyambhāṃsi bhagnāstaṭāḥ  
pradhvastā nalinī kimatra bahunā khātavyamāste punaḥ  
dyauritthaṃ kṣitiritthamitthamudadhermudreti kṛtvā sthitiṃ  
viśvasyāhani viśramāya śayituṃ prārambhi dhātrā yadā  
dagdhaṃ caṇḍakaraistadaiva pavanairutpātikaiḥ śoṣitaṃ  
meghaiḥ plāvitamadbhutairapi jagatsraṣṭavyamāsītpunaḥ

### [7.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.27)

svasti svāgatamāsyate sukhamamī jātāḥ kutaḥ pallavāḥ  
hantāsankusumānyapīha kimato mādhvī ca tatrekṣyate  
kiṃ bhṛṅgā api santi sādhu śirasi nyastaṃ padaṃ śākhināṃ  
dhuttūrāsti na durlabhaṃ kimapi te yāvadvasantaḥ sukhī  
dṛṣṭāścandrasamudgamāḥ śatamatikrāntāḥ śataṃ prāvṛṣaḥ  
sīmāmeṣa na jātvalaṅghata kiletyabdhinaṃ viśvasyatām  
yo'sau śeta ivāyameva vidhinā vāmena ceccālyate  
kā sīmeti tadāsti ke janapadāḥ kā medinī kā diśaḥ  
sarvatra sravato'sya kiṃcidudakaṃ diṣṭyā muhūrte kvacicchuktonāmudareṣu mauktikamabhūtkāle kadācitkila  
adyatve'pi tathā karotu paṭutā yadyasti taddūrataḥ  
śuṣkaireva tu garjitairvyathayati śrotrāṇi dhārādharaḥ  
āyuste kiyadasti tatra ca kiyattāruṇyamatrāpi khalvardhaṃ nirgalitaṃ niśātmakatayā yatrāsti saṅgo na te  
śeṣāḥ santi kati kṣaṇāḥ praṇayajastatrāpi kopo yadi  
vyarthaṃ bibhratu cakravāki jananaṃ kasne hitaṃ vakṣyati  
sarveṣāṃ viditāḥ sudhākarakarāḥ sākṣātsudhārūpiṇaḥ  
saṃdeho'pi na tadbhujaḥ sumanaso jātā amartyā iti  
tāneva hyupabhuñjate pratiniśaṃ dīnāścakorā ime  
kṣīyante tṛṇavacca ko nu gahanāṃ jānātu dhāturgatim  
arcāmaḥ satataṃ gaṇādhipamathāpyākhūnnihanmaḥ śataṃ  
dhyāyāmo hṛdi bhairavaṃ tadapi tu protsārayāmaḥ śunaḥ  
bhūteśaṃ praṇamastathāpi śataśo bhūtānnigṛhṇīmahe  
na hyekasya guṇaḥ parasya mahato doṣānapi 'prorṇute  
antaḥ kṣobhakṛtaḥ katīha timayaḥ katyucchritāḥ parvatāḥ  
kīdṛkcāntarabindhano hutavahaḥ kīdṛkca naukāgatiḥ  
āgacchatpratigacchaduccaladupaśliṣyatpradhāvatpatatkallolārabhaṭībhireva jaladheḥ sarvaṃ tadācchādyate

### [7.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.31)

jāmātā kamalākṣa eva gṛhiṇī gaṅgā jagatpāvanī  
śītāṃśupramukhāḥ sutā bhagavatī śrīreva kanyā svayam  
īdṛkte gṛhamedhitā tribhuvanādhārasya vārāṃnidhe  
kaḥ śaknoti jano manorathapathe'pyetāvadutprekṣitum  
sanmūle nikhilāgamānupadiśaṃstattvaṃ paraṃ śāṃkaraṃ  
yatparṇe jagatāṃ nidhiḥ sa tu vaṭo nāmnāpi na svīkṛtaḥ  
yacchākhānilayaḥ piśācanicayo yanmūlagāḥ pannagāstasyāśvatthataroḥ punaḥ kati namaskārāḥ kati prārthanāḥ  
āgacchantyavaguṇṭhayantyatha punaḥ paśyanti jighranti ca  
svārabdhaṃ madhu makṣikā na kaṇamapyasya svayaṃ bhuñjate  
dhanyastvanya upetya nirdayamamurutsārayandūrataḥ  
svādaṃ svādamidaṃ svasaṃbhṛtamiva svacchandamānandati  
āsanno madhurāgatāṃ vanabhuvaḥ sāmrājyamityadbhūtāḥ  
śrūyante gira eva tattvamiha tu jñātuṃ vidhātuḥ kṣamam  
yatparṇaistruṭitaṃ yadapyuparataṃ puṣpodgamaiḥ śākhināṃ  
yadglānaṃ viṭapairidaṃ punariha pratyakṣamālakṣyate

### [7.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.42)

utsanno madhu̱rasti kokilaravairūtsannamastyetadpyutsannaṃ malayānilairidamapi prāgeva jānīmahe  
pānthāstuṣyatha tāvataiva kimiti bhrāntā yadi prāṇiti  
stokenāpi manobhavo galatu vaḥ prāṇeṣu śuṣko grahaḥ  
tiktāste viṭapāstvaco yadi tatastiktāstato'pi cchadāstebhyo'pi prasavāstato'pi ca phalānyevaṃ na dṛṣṭaṃ kvacit  
staumi tvāmatha vā na nimba bhavato'pyāsīdyataḥ saṃbhavaḥ  
śrīmattatkila nimbabījamavanau stutyaṃ vacaḥśālinām  
cūtāḥ pallavamudviranti vitarantyetatpikebhyastataste'pyetena kuhūḥ kuhūriti kalaṃ kurvanti kūjāmiti  
nimbo'pi svayamudviranphalamanenārādhayanvāyasānkiṃcitteṣu tato raṭatsu saphalaṃ janma svakaṃ manyate  
bhojyaṃ svādu payaḥ sthitirmaṇigaṇairāpiñjare pañjare  
dūre cintayituṃ ca daṃśamaśakāḥ pāre girāṃ lālanam  
satyaṃ sarvamathāpi kānanabhuvi svācchandyamavyāhataṃ  
dhyāyantī vimanā manāgapi śukī nālambate nirvṛtim  
prābdhodhaiḥ kiyadambu pītamudadheḥ pīte'pi vṛṣṭaṃ kiyadṛṣṭe cāpi kiyatpralīnamavanau pītaṃ kiyatprāṇibhiḥ  
nedaṃ kaścana veda yattu kimapi prāpāvaśiṣṭaṃ punargharmānte saritāṃ mukhena tadabhūdīrṣyāspadaṃ paśyatām  
meghaṃ dvāratayā vidhāya bhuvanānyāplāvasyambhasā  
candraṃ dvāratayā vidhāya savitaḥ puṣṇāsi sarvāauṣadhīḥ  
yattvīṣattapasīva tattu kuruṣe svenaiva tenādhunā  
dhātṛtvaṃ ghanacandrayoḥ pariṇataṃ krauryaṃ tu śiṣṭaṃ tvayi  
dvāraṃ na prajahātu jātu niyataṃ jāgartu rātrīrapi  
svalpenāpi mudaṃ prayātu kimataḥ śvā śvaiva tāvānapi  
saṃpādyo mahatā dhanena satataṃ bhojyaśca sāntvairiti  
tyaktvā mattagajaṃ pade'sya mahataḥ sthāpyaḥ kimetāvatā  
utpannāḥ saritāṃ hradeṣu suciraṃ tatraiva puṣṭāstataḥ  
prāptā prāvṛṣi sāgaraṃ jalacarāstāsāṃ mukhādeva ye  
dvitraireva dinaistimiṅgilakulasyāsādya kūṭasthatāṃ  
mṛṣyantyadya na te rahasyapi kṛtāṃ nādeyatāsaṃkathām  
panthāḥ kardamitaḥ payaḥ kaluṣitaṃ haṃsāḥ kṛtā dūrataḥ  
pīḍyante ca yadevamarthina iti krūrāravaiścātakāḥ  
soḍhāhe tava he payoda sakalaṃ śaktoṣi dātuṃ svataḥ  
kiṃ tvaṃ śīkaramekamapyudadhinā lobho yadi svīkṛtaḥ  
sarvajño yadi śaṃkaro yadi mahādevo yadi prāyaśo  
devānāmāpa daivataṃ yadi tadapyāstāmidaṃ dūrataḥ  
dhuttūraiḥ phaṇibhiḥ kapālavalayairanyaiśca te saṃgatiścūḍācandrakale na tāvaducitā yāce bahirgamyatām  
asyāṃ prāvṛṣi cātakairjalakaṇā labdhā na cetkiṃ tato  
bhāviprāvṛṣi dāsyate dviguṇamitya bhra tvayā gamyate  
ete'dyaiva layaṃ vrajanti pṛthukairetatkulīno'pi cedekaḥ prāṇiti tāvadeva taddalaṃ tatraiva na saṃśayaḥ

### [7.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.14)

varṇaste'timanoramaḥ śirasi te vāso mṛḍānīpateḥ  
pratyetavyataraṃ ca kāñcanamiti prauḍhaṃ punarnāma te  
kiṃ kartavyamitaḥparaṃ ca bhavatā dhuttūra lokāḥ punarne krīṇanti na ca spṛśanti na ca vā paśyanti gandhapriyāḥ  
rājyaṃ yena kṛtaṃ na tasya śṛṇumaḥ kāmasya nāmādhunā  
yeṣāmeva giraḥ purā parabhṛtaistairadya maunaṃ dhṛtam  
vyāptā yena diśo na sāṃpratamasau mandānilaḥ spandate  
kiṃ brūmo'vatarannidāghahatako viśvaṃ navaṃ nirmame

### [7.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.50)

pīyantāṃ tamasā diśo vidadhatāṃ nīcāḥ piśācāḥ smayaṃ  
vyākrośantu śivāḥ kiyacciramasau kālaḥ sakhe sthāsyati  
adyodeṣyati bhānureṣyati diśamadya prasādo mukheṣvadya svāṃ prakṛtiṃ gamiṣyati mahī koka kṣaṇaṃ kṣamyatām  
meghā ityavatīrya ke'pi nabhasaḥ sarvaṃ payo gṛhṇate  
yādāṃsīti samāgatāstata ito'pyanye ramante sukham  
yastu svāntika eva tasya mahastālasya kālādruhoḥ  
śuṣkasyāpi hi nopayogakaṇikāṃ paśyāmi tenābdhinā  
ākrāmantu tameva cūtamapi ca krośantu rephottaraṃ  
ḍimbho'smākamasīti vābhidadhatāṃ kākā varākāḥ svayam  
gantavyaṃ kva tato'nyataḥ parabhṛta kṣantavyametāvadapyagre kasya nivedyatāmidamatikrānto vasanto'dhunā  
gantavyaṃ śiśireṇa nāma bhavitavyaṃ nāma cūtāṅkuraistānāsvādya pikaḥ kariṣyati tadā nāma svayaṃ pañcamam  
āstāmeṣa tathāvidhastvamasi kiṃ kāka svatantrasya te  
kālo'yaṃ svara eṣa bhojyamidamityeṣā kuto yantraṇā  
kākā mūrdhni sukhaṃ vasanti śataśaḥ śākhāsu śākhāmṛgā  
dhūkāḥ koṭaragahvareṣu maśakairdaṃśaiśca sāndraṃ talam  
ādhāraḥ kiyatāmasi sthirataraṃ śuddhaṃ ca labdhaṃ yaśaḥ  
pānthā nopasaranti cetkṣatamitaḥ kiṃ vṛkṣarājasya te  
snigdhaśyāmalakomalaṃ dalamati pracchāyaśītaṃ talaṃ  
bhūparyantavilambijambhalaphalasthūlaṃ ca vṛttaṃ phalam  
saṃpaśyanvijane vane vyavasitastatraiva vastuṃ sukhaṃ  
pānthaḥ pānthamukhādviṣadrumamamuṃ daivādavetya drutaḥ

### [7.57](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.57)

varṣantvambumucastapantu tapanā mathnantu devāsurā  
badhnantu plavagāḥ patantu sarito gaṅgādimāḥ sarvataḥ  
puṣṇātūtpalabāndhavaḥ pratiniśaṃ muṣṇātu vā bāḍavo  
nābdhiḥ kṣubhyati na prasīdati tato na kṣīyate naidhate  
vāpīkūpataḍāgapalvalasaraḥsrotasvinīsāraṇītoyābhyudgamanirjhara hradajalādhārodapānaprapāḥ  
saṃpannā upajīvya yasya vibhavaṃ sākṣātpraṇālyāpi vā  
tasmai jīvana jīvanāya saritāmīśāya tubhyaṃ namaḥ  
na hyuṣṇo na ca śītalo jalanidhirlabdhapratiṣṭho'pi sankastvasyāḥ prakṛteramuṃ calayituṃ śaktastrilokeṣvapi  
adyāpi jvalatāntareva vihitaṃ kiṃ tāvadaurvāgninā  
sāyaṃ sāyamuditvareṇa śaśinā tatreva vā kiṃ kṛtam  
rājā viprakulasya tasya tanayaḥ somaḥ sa vārāṃnidheryaḥ sarvāśrayaṇīyapādakamalastasyāśrayo'yaṃ hareḥ  
ānītaśculukaṃ sa eva culuke'pyantaḥ praveśyeta cetkaḥ saṃveditumīhate bhagavataḥ kālasya līlāyitam  
dugdhaṃ svādu rasādapīha madhuno dagdhaṃ viṣairvāsukeḥ  
saṃvartavratasākṣiṇo jalacarā manthādriṇā māritāḥ  
prāṇebhyo'pyadhikāḥ suradrumamukhāḥ prāptāḥ samastā vyathaṃ  
kiṃcidbhakṣitumicchatāmṛtamiha kṣīrābdhinā nāśitam  
labdhā śrīrmuravairiṇā purabhidā labdhaḥ svayaṃ candramā  
devairapsaraso maṇidvipahayāstatsvāminaivāhṛtāḥ  
ekasmai svayamekameva vitaratyeteṣu cetsāgarastrailokyaṃ vaśayejjaḍastu sa vṛthā vikramya tairluṇṭhitaḥ  
katyaśvāḥ kati dhenavaḥ kati gajāḥ katyadbhutāḥ pādapāḥ  
sundaryaḥ kati subhruvaḥ kati mahāratnānyanarghāṇyapi  
jātaikā kila kanyakā jalanidherdātuṃ prayatnā yadā  
sarvaṃ tadvyayitaṃ tadā pariṇatau nāmaikamūccheṣitam

### [7.60](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.60)

prāgabhyaṃgatayā kilābhrasaritā saṃplāvayantyā mahīmambhodhiḥ svayamapyapūryata sakṛttattajjalādhāravat  
āste'yaṃ kathamakṣayo nidhirapāṃ te te kathaṃ vāgate  
nirvyājāmbudharāmbudānasukṛtaṃ siddhaṃ tadityaṃ punaḥ  
khātaṃ śītalavāri vāridakulaśyāmābhirāmadrumaṃ  
pānthabhrāntiharaṃ saraḥ pathi kṛtaṃ durbhikṣamapyambhasām  
ye tvete bhuvi cātakā iti kadāpyājñātabhaumodakāste gṛhṇanti na cedihāmbu kimatau daivena te vañcitāḥ  
bhūmiṣṭhā atipāvanīḥ surabhilāḥ svādīrapaḥ saṃtyajanyācatyambudamambu cātakagaṇo yattena kiṃ sādhyate  
kiṃ tasmai dviguṇaṃ pravarṣati ghanaḥ kiṃ vā tapaḥ sādhyate  
prāgjanmanyavitīrṇavārikaṇikaḥ pāpī sa ityūhyate

### [7.64](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.64)

svādūnyeṣa phalāni santi surabhīṇyeva prasūnāni ca  
svāntaṃ cāpyupakartumarhati jane sādhyaṃ vanasthena kim  
bhāgyaṃ hyetadatarkitaṃ vanataroḥ pāntho yadā tāpamacchāyamasya yadṛcchayā phalavatīmadhyāsta gandhottarām  
pāntheṣu vyayitaṃ phalaṃ pathiṣu yairnamraiḥ sadā pādapairyairapyunnatamauligopitaphalaiḥ koṇe nilīya sthitam  
dāvena jvalatā dvaye'pi khalu te niḥśeṣitāḥ sāṃprataṃ  
puṇyaṃ pāpamiti sthitaṃ dvayamidaṃ teṣāṃ dvayānāṃ pṛthak  
adhvanyāḥ kila mūlagartamadhunāpyāpūrayantyaśrubhirvyākrośantyadhunā sabāndhavakulāḥ sāyaṃ muhūrtaṃ dvijāḥ  
itthaṃ yāvadimāni bibhrati śucaṃ bhūtānyapi tvatkṛte  
tāvattvaṃ na gato'si pādapa ciraṃ kīrtyātmanā vartase  
bādhyante vijane vane kṣitiruho yadyapyamī durgamāḥ  
sarve te paṭubhistathāpi na tathā voḍhuṃ kṣamāstulyavat  
ākrānteṣvapi teṣu keṣucitikūrakriyaiḥ śvāpadairgṛhyante katicidyataḥ śamadhanemaṃtrāthibhiḥ pāvanaiḥ

### [7.65](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.65)

nidrālasyaśarīrasādvamanānaṅgeṣakāsajvaraśvāsaśvetimahikkikāprabhṛtayo māseṣu māturbhṛvāḥ  
jātastatkṣaṇameva naśyatu śataṃ varṣāṇi vā jīvatu  
svarge vā pitarau dadhātu narake vā pātayatvañjasā

### [7.66](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.66)

nighnanto'śanibhistaḍidvilasitaiścakṣurharanto nṛṇāṃ  
vidhyantaśca śilāśataiḥ paricitāḥ prāyeṇa dhārādharāḥ  
varṣanto nibhṛtāściraṃ ca samaye dṛṣṭāśca keciddhanā  
yairvyājaparopakāraniratairjātyā yaśaḥ sthāpitam

### [7.67](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.67)

nākṣṇorgacchasi gocaraṃ bahutithānmāsānnabhasye punaḥ  
saṃbhībhūyaṃ sametya varṣasi nirucchvāsaṃ samantādapaḥ  
kālaṃ kālamanuvrajanmitamitā muñcasyapaśvetataḥ  
kiṃ jīmūta tava prajaśyati kiyatprāṇastvataḥ prāśinaḥ

### [7.69](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.69)

bhagnaṃ bhittibhirālayairnipatitaṃ srotobhirāplāvitaṃ  
vidhvastaṃ paśubhiśca saṃghaśa iti krośanti vṛṣṭe tvayā  
tvayyudgṛhṇati vāri vārida janā naśyantyavaśyaṃ kṣaṇātkīrtiṃ cintaya durlabhāṃ na gaṇaya kṣudrānguṇānmādṛśām  
utpattirmalaye samudranilaye panthā kṛto rākṣasestatratyānapi hanta candanatarūṃśchindanti sāṃyātrikāḥ  
vartante savidhasthitāśca sukhinaḥ śākhoṭamukhyā drumāstanmanye kṛtinastu te tarukule ye nopayogakṣamāḥ

### [7.70](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.70)

gṛhṇantāṃ kariṇaḥ prasaṅga vinihanyantāṃ varāhā vṛkā  
bhallūkāśca tarakṣavaśca pathikāḥ santu tvayā nirbhayāḥ  
ākhūnkaṅka kharābdhaśānanimiṣānkīṭānpataṅgānapi  
grāhaṃ grāhamaho kiyatprakaṭayasyokheṭake pāṭavam

### [7.72](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.72)

yādobhirvaḍavāgninā jalanidheryāvatpayo gṛhyate  
kiṃ tāvatyupayujyate śatatamo'pyaṃśaḥ payoda tvayā  
saujanyaṃ kimiti bravīmi bhavataḥ sarvasvamitthaṃ svajantyātaḥ kṣapayasye payodhimapi taṃ sarvopayogakṣamam  
meṣaḥ kaścidacetanaḥ kiyadapi svīkṛtya sindhoḥ payaḥ  
kīrtiṃ tasya samucinoti kiyatīṃ dharmaṃ kiyacchāśvatam  
ahnāstapasāṃ nidhirbhuvanakhyātaśca kumbhodbhavaḥ  
sarvasvaṃ viniyujya tasya kimiva śreyaḥ samāpādayat

### [7.73](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.73)

yacchaileṣu yadarṇaveṣu yadapi grāmāṭavījāṅgalaprāyāsu kṣitiṣu kṣipanti bahuśastoyaṃ vṛthā toyadāḥ  
dṛṣṭistatra na dīyatāṃ yadi guṇagrāhī bhavānyatpunargrāmeṣūpavaneṣu vā sakṛdamī varṣanti tadgṛhyatām

### [7.75](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.75)

śrāmeṣveva suvṛṣṭayo vinayavatsveva śriyaḥ puṣkalā  
dhīmatsveva kalāgamavyasanitā goṣṭheṣva dugdhasthitiḥ  
vāgmiṣṭheṣveva vivakṣuteti ca jagatprārthī vyavasthāmimāṃ  
kiṃ vedhā vidadhe pureti śṛṇumo rāme'pi rājyasthite  
unmīlanti kiyanti vā na kusumānyuṣṇadyuterudgame  
tasve tāvati bandhurityatisakhītyādityakānteti ca  
kīrti dattavatāṃ trilokaviditāmevaṃ kavīnāmṛṇaṃ  
kiṃ kṛtveyamapākarotu januṣāṃ koṭyāpi nālīkinī

### [7.76](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.76)

viddhaṃ sādhu na sāṣviva plutamidaṃ re re kathaṃ viṣvasītyākhyātuṃ raṇakauśalaṃ vayamapi prauḍhāḥ sthitā dūrataḥ  
ākrāmanraṇamedinīmapi vahankhaṅgaṃ vikośaṃ kare  
vetti svaṃ ca paraṃ ca yadyavahito viśrāntireṣaiva naḥ

### [7.77](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.77)

ambhojeṣvatikomaleṣu viharannantarjale saṃviśannajñātātapavātavarṣamanayatkālaṃ ciraṃ yaḥ sukham  
so'dya prāvṛṣi ketakīmadhivasangṛṅgaḥ kṣataḥ kaṇṭakaiśchinnraḥ karakopalerabhihato vātaiḥ kathaṃ vartate

### [7.78](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.78)

brūte svāgatamīkṣate kṛśamamuṃ śrutvā kathāḥ khidyate  
pakṣābhyāmasakṛtpramārjṭi racayatyuccāvacāścāśiṣaḥ  
utkiṣṭaprasavāntarorupagate bhuṅge kṣudhā tāmyati  
pramlauti bhramarastu pūrṇajaṭharo nāhāravārtāmapi

### [7.80](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.80)

ye sṛṣyanti sahāsitāmapi bakairjātyā na haṃsāḥ svatasteṣveko jarayā viluptagamanastyaktaḥ svakaiḥ prāvṛṣi  
vānevānusaranbakāmbahutaraṃ tacceṣṭitāni stuvaṃstatsāmyai spṛhayannikāranikarairaho ārti nijāṃ nindati  
śuddhiṃ svāmanucintya mīnanivahaiḥ pūrṇe'pi padmākare  
svenaivopahṛtemṛṇālavalayairjīvanti haṃsāḥ sukham  
ye śvete vimalākṣato'pi ca bakā dhyānekaniṣṭhāḥ sadā  
nirdvandvā nibhṛtāśca bibhrati tu te pāthobhirevodaram

### [7.81](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.81)

yerjīvanti sitacchadā na duritaṃ kasyāpi yatsaṃgrahe  
rocante na hi te mṛṇālavalayāḥ kasmai prabhūtā amī  
alpāyasamupoṣya mīnapṛthukairyuktyā mahatyārjitairekadvairapi tṛptimeti paramāṃ hiṃmopalabdhairbakaḥ

### [7.84](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.84)

aspṛśyo'stu malīmaso'stvaniyatāhāro'stvato'pyudbhavairdoṣairastu paraśśataiḥ parivṛtaḥ kākastataḥ kā kṣatiḥ  
bhuṅkte bhojyamupasthitaṃ samupahūyaiva svayaṃ bāndhavānsyaḥ sīdankṣudhayā vicintaya tato dhanyaśca puṇyaśca kaḥ  
bhūtyāste vibhṛmastu tānvayamime kṣudrā bṛhanto vayaṃ  
jātau pañcavatāmamī tu kalakaṇṭhāḥ kālakaṇṭhā vayam  
ityudbhāvayase kuhūmukhakulādutkarṣamevātmanaḥ  
kaṇṭhe pātayitā kadā khalu bhavānkāka svaraṃ pañcamam  
kenādhyāpitamāsthitaṃ ka nu kadādhītaṃ ka bāvartitaṃ  
tadviśrāmyatu kutra jātamatha kaiḥ puṣṭaṃ tadālocyatām  
kāle so'pi kuhūmukho yadi jagatkarṇāmṛtaṃ kūjati  
prāgjanmārjitabhāgyavaibhavamidaṃ kaḥ stotumīṣṭe kaviḥ

### [7.85](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.85)

kīṭaḥ kaścana vṛścikaḥ kiyadayaṃ prāṇī kiyacceṣṭate  
ko bhāro hanane'sya jīvati sa vā kālaṃ kiyantaṃ punaḥ  
nāmno'pyasya kiyadvibheti janatā dūraṃ kiyaddhāvate  
kiṃ brūmo garalasya durviṣahatāṃ pucchāgraśūkaspṛśaḥ

### [7.86](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.86)

kiṃ candro na purā babhūva kimime vṛkṣāḥ purā nābhavankiṃ sṛṣṭā adhunā pikā madhukarā adyodapadyanta kim  
svāduṃkāramamuṃ prapañcamakhilaṃ bhoktuṃ yadā prāṇināṃ  
prāsīdvṛddhadruhiṇastadā samudabhūdāścaryavaryo madhuḥ

### [7.87](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.87)

āyāsānavicintyabhagaṇayam̐llābhaṃ tataḥ kiṃcidapyambho muñcati kīrtimātraśaraṇo dhārādharaḥ sarvataḥ  
sañcātyādupayujya vardhayatu vā dāturyaśaḥ śāśvataṃ  
mauḍhyādetadupeśya nāśayatu vā lokaḥ pramāṇaṃ tataḥ

### [7.88](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.88)

vṛttiṃ vartayituṃ nijāṃ viṣaharā gṛhṇantu sarpānbhṛśā  
gṛhṇantu kṣudhitāstadekavihitāhārā mayūrāśca vā  
nājighranti ca ye kadāpi nakulāste hanta kiṃ kāraṇaṃ  
dṛśaṃ darśamanudravanti bhujagāndveṣā ca vikliśnate

### [7.89](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.89)

khādanti kṣudhitāstṛṇāni tṛṣitā gṛhṇantyapo nirjhare  
sīdanto girikaṃdarāsu hariṇā ye'mī kaciccherate  
vyādhavyāghradavānalaprabhṛtayasteṣveva saṃnāhinastadvā tiṣṭhatu ghātayanti munayo'pyetānkathaṃ carmaṇi

### [7.90](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.90)

bhrantyekatra tarakṣavo mṛgakulaṃ dāvā dahantyanyato  
vyādhā vītabhayāḥ paratra śataśo vidhyanti gṛhṇanti ca  
kiṃ tvaṃ vetsi kathāmimāṃ mṛgapate nidrāsi koṇe kvaciddiṣṭyā cedavabudhyase śamayasi dvitrānvṛthā dṛptitaḥ

### [7.91](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.91)

durbodho'si vanecaro'si ka idaṃ netyāha kiṃ tu svato  
jānīṣe na hitāhitaṃ na khalu vājijñāsase vāgyataḥ  
tadgṛhṇanti nibandhayanti nigaḍaistvāṃ tāḍayantyaṅkuśairārohanti ca vāraṇendra maśakaprāyā manuṣyā api

### [7.92](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.92)

aharniśañcaturambubhiḥ snapayasi svaṃ puṣkarāvarjitairmuṅge medhyatarāṇi bhadra taruṇānyaśvatthapatrāṇi ca  
puṇyāraṇyacaro'si na viśasi grāmaṃ sakṛtkuñjara  
jñānaṃ cetkiyadapyudeti na samā brahmarṣayo'pi tvayā

### [7.94](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.94)

hanyante kati jantavo vanacarairnityaṃ kati śvāpadairgṛhyante kati kūṭayantraracanaiḥ kṣoṇībhṛtāṃ prītaye  
etāvatyapi viplave na bhajase kasyāpi dṛggocaraṃ  
svacchandaśca sṛgāla khelasi punastulyaṃ vanagrāmayoḥ  
asti svarṇamayo'drirasti viṣayaḥ kṣuttṛḍjarāvarjitaḥ  
santi kṣīraghṛtākarā jaladhayaḥ santi drumāḥ kāmadāḥ  
kiṃ nastaccaritādbhutaśravaṇataḥ sādhyaṃ kṣudhā tāmyatāṃ  
dṛṣṭaṃ yatsavidhe vidhehi sumate tatraiva sarvaṃ śramam

### [7.97](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.97)

astyevaiṣa kilārṇave tadamṛtaṃ tatraiva hālāhalaḥ  
santyasminmalaye paṭīrataravastatraiva vātāśanāḥ  
yadyadvastvabhijātamasti savidhe tattadurāpaṃ nṛṇāṃ  
prāptavyaṃ rasanāñcale karatale bhāle ca vedhā nyadhāt  
tāvadvardhitamedhitavyamavanau yāvanmahadbhirdumaiśchāyābhiḥ kusumaiḥ phalaiśca pathikāḥ śaktyā samārādhitāḥ  
kālo'yaṃ mama jīryataḥ patitumityāste tarorāśaye  
pānthānāṃ ca patatriṇāṃ ca hṛdaye jāto'yamasminkṣaṇe  
dṛṣṭighrāṇaviṣānphaṇādharapatīnaṣṭāpi dṛṣṭvā svayaṃ  
roddhuṃ drāvayituṃ vināśayitumapyavyāhataprakramaḥ  
mārjārānnakulaṃśca kiṃ khagapatiḥ sāhe vṛṇotyātmanaḥ  
kiṃ pratyarthikulasya vṛttida iti pradveṣṭi vā mārutam

### [7.99](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.99)

adhvanyānkati rundhate kati dṛḍhānbhindanti toyākarānkedārānkati majjayanti kati ca vyāpāṭayanti drumān  
vāhinyaḥ kṣaṇaluptavārivibhavā vanyā avanyāmrimā  
yaḥ sindhuḥ sakalāśrayaḥ sa tu punaḥ kutreti na jñāyate  
kā dyauḥ kiṃ balisadma kā vasumatī syātsarvametadyadi  
pratyakṣaṃ na bhavetkadācidapi kiṃ te sarvamaṃrśinaḥ  
bhrāmyantaḥ pralapantu nāma viditaṃ maṇḍūka samyaktvayā  
muktemaṃ paramaṃ kuruṃmitaratkiṃ nāma saṃbhāvyate

### [7.100](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.100)

tvadgarbhe sukhamāsate phaṇipatiśrīkūrmadigdantinaḥ  
pratyakṣā kulabhūbhṛtāṃ sthitirapi tvayyamba sarvaṃsahe  
ye tvete bibhṛmo vayaṃ bhuvamiti svaṃ khyāpayante yaśo  
niḥśaṅkaṃ nirapatrapaṃ ca tadidaṃ naḥ karṇaśūlāyate

### [7.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7.10)

bhūtānāṃ prabhavasthitipravilayāstvayyeva viśvaṃbhare  
tvadgarbhe nanu te rasātalajuṣo daityāḥ phaṇīndrāśca ye  
tvaṃ sarvairupajīvyase divicaraistvatto'pi kiṃcitparaṃ  
na syātsyādapi tannirastaviṣayaṃ brahma tvamevāsi naḥ

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.laghukavyani.7) · Pramāṇa
