Pramāṇa · Search · About · API

Rasikarmana 15

Rasikarmaṇa 15

Language
Sanskrit

Contents

15.1

atha pravakṣyāmi viṣādaharṣe—
svapnapramādeṣu yadasti tathyam
tatkāraṇaṃ lokahitāya śiṣyā
nṛṇāṃ viditvaitadaghādvimucyet

15.2

hṛtkañjamadhye'ṣṭadalaṃ hi padmaṃ
rekhātrayodbhāsitamuccakāsti
(25b) jīvastu tanmadhyagato'sti haṃso
jyotiḥsvarūpaḥ satataṃ prasiddhaḥ

15.3

tatra sthito'sau jīvātmā ceṣṭāṃ saṃsārakāriṇīm
karoti manyate cāhaṃ karteti satataṃ tu saḥ

15.4

tasminpadme sthito jīvo yadā pūrvadale ramet
taddalaṃ śvetavarṇaṃ tu tadā dharme matirbhavet

15.5

āgneye tu dale jīvo yadā viśramate vibhuḥ
raktavarṇaṃ ca tat jñeyaṃ dalaṃ taptāyasopamam

15.6

tadā hyālasyanidrāyāṃ matirbhavati nānyadā
yadā ca dakṣiṇadale jīvo viśrāmamācaret

15.7

taddalaṃ kṛṣṇavarṇaṃ syāttadā dveṣe matirbhavet
krodhe caiva tu jīvasya taddalasya prabhāvataḥ

15.8

yadā dale naiṛtige jīvo viśrāmamācaret
taddalaṃ nīlavarṇaṃ tu tadā pāpamatirbhavet

15.9

yadā ca paścimadale jīvaḥ krīḍāṃ karoti hi
taddalaṃ sphāṭikābhaṃ tu tadā krīḍāmatirbhavet

15.10

yadā ca vāyavyadale haṃsaḥ krīḍāṃ samācaret
taddalaṃ dhūmravarṇaṃ tu munibhiḥ parikīrtitam

15.11

tadā gamanauccāṭe (?) vairāgye ca matirbhavet
jīvānāṃ bhuvi loke tu nātra kāryā vicāraṇā

15.12

yadottaradale jīvo ramate svecchayā vibhuḥ
taddalaṃ pītavarṇaṃ ca sādhubhiḥ parikīrtitam

15.13

śṛṅgāre ca sukhe caiva bhoge ca parijāyate
nṛṇāṃ buddhirna saṃdehaḥ kāryo bhuvi narottamaḥ

15.14

yadeśānadale jīvaḥ sthitaḥ krīḍati līlayā
vaiḍūryasadṛśaṃ tacca dalaṃ sadbhiḥ prakīrtitam

15.15

kṛpāyāṃ cai(26a)va dāne ca dayāyāṃ jāyate matiḥ
nṛṇāmiha na saṃdehaḥ prakartavyo mahājanaiḥ

15.16

yadāmau dalasaṃdhi tu jīvo viśramate vibhuḥ
tadā hi śleṣmapittādimahāvyādhibhayaṃ bhavet

15.17

yadāsau padmamadhyaṃ tu tiṣṭhate haṃsasaṃjñakaḥ
tadānandamavāpnoti jīvo'yaṃ nāsti saṃśayaḥ

15.18

tadā hasatyasau jīvo nṛtyati hyapi gāyati
balati krīḍate nityaṃ tenāsau śramavānbhavet

15.19

śramanirharaṇāyāsau haṃso rekhāṃ śrayatyatha
prathamā sā tu bandhūkapuṣpavarṇā ca rekhakā

15.20

nidrāvasthāṃ tadā jīvaḥ prāpnotīti viniścayaḥ
nidrāvasthāṃ śrito jīvo vividhāṃ kalpanāṃ bhajet

15.21

dṛṣṭaśrutānubhāvena kurute kalpanāṃ naraḥ
kalpanākulacittastu haṃsaḥ syāt śramakarśitaḥ

15.22

śramanirharaṇāyāsau punā rekhāṃ śrito bhavet
dvitīyāṃ haṃsasaṃjño'sau jīvaḥ saṃsārasaṃsthitaḥ

15.23

indragopanibhā rekhā dvitīyā parikīrtitā
tadā suṣuptyavasthā syānnṛṇāṃ nāstyatra saṃśayaḥ

15.24

sā śuddhā nirmalā śāntāvasthā tu parikīrtitā
tadā jīvasya bhavati paramaṃ sukhamuttamam

15.25

yadā tṛtīyarekhāyāṃ krīḍanhaṃso'bhiyāti hi
sā rekhā padmavarṇābhā sādhubhiḥ parikīrtitā

15.26

tadāvasthā turīyā syānnityabodhasvarūpiṇī
sāvasthā viditā loke haṃsastatsthaḥ sukhī bhavet

15.27

tatrasthaḥ khalu haṃso'sāvātmānaṃ vindate param
kṛtakṛtyo (26b) bhaveddhaṃsastataḥ kiṃcana na smaret

15.28

cakraṃ mayaitatsarvaṃ hi yatpṛṣṭaṃ māṃ munīśvarāḥ
yadanyacchrotukāmāḥ stha tatpṛcchantu mamājñayā

15.29

hetuṃ janānāṃ vividhāsu ceṣṭā—
sūktaṃ niśamya prabhuṇā suhṛṣṭāḥ
durvāsasaṃ procuriti praṇamya
punaḥ prabaddhāñjalayastu śiṣyāḥ

15.30

kiṃ yogakarmātra manuṣyaloke
proktaṃ prabho sarvasukhaikadhāma
aṣṭāṅgayogaśca kathaṃ bhavedvai
tannaḥ samācakṣva dayānidhāna

15.31

mahāmudrāḥ kati proktā munīnāṃ siddhidāyakāḥ
prāṇāyāmaśca katidhā loke'sminkathito bhavet

15.32

itthaṃ sa śiṣyaiḥ paripṛṣṭa etān
munirbabhāṣe karuṇaikadhāma
yogādhvanaḥ pāragacittavṛtti—
bho bhoḥ suśiṣyā vacanaṃ śṛṇudhvam

15.33

pravrajya gehājjanasaṃgahīne
deśe sthito yogamupāśrayeta
sukhāsanasthaḥ samadṛk praśāntaḥ
svanāsikāgrārpitanetravṛttiḥ

15.34

itthaṃ prakalpyāsanamātmano vai
kṛśaiṇyavastraiḥ kramato muniḥ saḥ
padmāsanasthaḥ svaśarīrakaṃ ca
samaṃ subibhran praṇavaṃ japet

15.35

tatrāsane maunadharaḥ sa yogī
prāṇānniyamyānavalokayaṃśca
diśaḥ sthitaḥ pūrakakumbhakādikrameṇa citte praṇavaṃ vidadhyāt

15.36

nee rīnālako jāyikarmoditaṃ
bhāṭikā yogamārgapraśastā
recakaḥ pūrakaḥ kumbhakaśceti bhoḥ
prāṇarodhaprakārā: smṛtāḥ syuḥ

15.37

mahāmudrakā: pañca cāpi praśastā:
puna(27a)stā bravāṇi prayatnāt śṛṇudhvam
cācarī bhojarī khecarīti praśastonmanīmudrakā'gocarīti

15.38

śaṃkhamudrā punarbhenamudrā punaḥbrahmamudrā punanagamudrā
jñānamudreti pañcānyamudrāḥ khalu
jñānibhirmuktaye syuḥ pradipṭāḥ

15.39

āsanaṃ prāṇarodhaśca pratyak -
samuddhāraṇaṃ cendriyāṇāṃ ca śiṣyāḥ
dhyānamukta: punardhāraṇā vai samādhiḥ
punaścetthamaṣṭāṅgayogaḥ [pradipṭaḥ]

15.40

durvāsasretthaṃ prativodhitāste
śiṣyāḥ prahṛṣṭāḥ sutarāṃ babhūvuḥ
gurūpadiṣṭaṃ śubhayogamārgaṃ
samabhyasanto vigatābhimānāḥ

15.40.p1

iti śrīmahāmatisutasya durvāsasaḥ kāvye rasikaramaṇasaṃjñe kavi śrīraghunāthaviracite durvāsamaḥ śiṣyapratibodho nāma pañcadaśaḥ sargaḥ

Linked texts (1)