Rasikarmana 15
Rasikarmaṇa 15
- Language
- Sanskrit
Contents
- 15.40 — 1 part
15.1
atha pravakṣyāmi viṣādaharṣe—
svapnapramādeṣu yadasti tathyam
tatkāraṇaṃ lokahitāya śiṣyā
nṛṇāṃ viditvaitadaghādvimucyet
15.2
hṛtkañjamadhye'ṣṭadalaṃ hi padmaṃ
rekhātrayodbhāsitamuccakāsti
(25b) jīvastu tanmadhyagato'sti haṃso
jyotiḥsvarūpaḥ satataṃ prasiddhaḥ
15.3
tatra sthito'sau jīvātmā ceṣṭāṃ saṃsārakāriṇīm
karoti manyate cāhaṃ karteti satataṃ tu saḥ
15.4
tasminpadme sthito jīvo yadā pūrvadale ramet
taddalaṃ śvetavarṇaṃ tu tadā dharme matirbhavet
15.5
āgneye tu dale jīvo yadā viśramate vibhuḥ
raktavarṇaṃ ca tat jñeyaṃ dalaṃ taptāyasopamam
15.6
tadā hyālasyanidrāyāṃ matirbhavati nānyadā
yadā ca dakṣiṇadale jīvo viśrāmamācaret
15.7
taddalaṃ kṛṣṇavarṇaṃ syāttadā dveṣe matirbhavet
krodhe caiva tu jīvasya taddalasya prabhāvataḥ
15.8
yadā dale naiṛtige jīvo viśrāmamācaret
taddalaṃ nīlavarṇaṃ tu tadā pāpamatirbhavet
15.9
yadā ca paścimadale jīvaḥ krīḍāṃ karoti hi
taddalaṃ sphāṭikābhaṃ tu tadā krīḍāmatirbhavet
15.10
yadā ca vāyavyadale haṃsaḥ krīḍāṃ samācaret
taddalaṃ dhūmravarṇaṃ tu munibhiḥ parikīrtitam
15.11
tadā gamanauccāṭe (?) vairāgye ca matirbhavet
jīvānāṃ bhuvi loke tu nātra kāryā vicāraṇā
15.12
yadottaradale jīvo ramate svecchayā vibhuḥ
taddalaṃ pītavarṇaṃ ca sādhubhiḥ parikīrtitam
15.13
śṛṅgāre ca sukhe caiva bhoge ca parijāyate
nṛṇāṃ buddhirna saṃdehaḥ kāryo bhuvi narottamaḥ
15.14
yadeśānadale jīvaḥ sthitaḥ krīḍati līlayā
vaiḍūryasadṛśaṃ tacca dalaṃ sadbhiḥ prakīrtitam
15.15
kṛpāyāṃ cai(26a)va dāne ca dayāyāṃ jāyate matiḥ
nṛṇāmiha na saṃdehaḥ prakartavyo mahājanaiḥ
15.16
yadāmau dalasaṃdhi tu jīvo viśramate vibhuḥ
tadā hi śleṣmapittādimahāvyādhibhayaṃ bhavet
15.17
yadāsau padmamadhyaṃ tu tiṣṭhate haṃsasaṃjñakaḥ
tadānandamavāpnoti jīvo'yaṃ nāsti saṃśayaḥ
15.18
tadā hasatyasau jīvo nṛtyati hyapi gāyati
balati krīḍate nityaṃ tenāsau śramavānbhavet
15.19
śramanirharaṇāyāsau haṃso rekhāṃ śrayatyatha
prathamā sā tu bandhūkapuṣpavarṇā ca rekhakā
15.20
nidrāvasthāṃ tadā jīvaḥ prāpnotīti viniścayaḥ
nidrāvasthāṃ śrito jīvo vividhāṃ kalpanāṃ bhajet
15.21
dṛṣṭaśrutānubhāvena kurute kalpanāṃ naraḥ
kalpanākulacittastu haṃsaḥ syāt śramakarśitaḥ
15.22
śramanirharaṇāyāsau punā rekhāṃ śrito bhavet
dvitīyāṃ haṃsasaṃjño'sau jīvaḥ saṃsārasaṃsthitaḥ
15.23
indragopanibhā rekhā dvitīyā parikīrtitā
tadā suṣuptyavasthā syānnṛṇāṃ nāstyatra saṃśayaḥ
15.24
sā śuddhā nirmalā śāntāvasthā tu parikīrtitā
tadā jīvasya bhavati paramaṃ sukhamuttamam
15.25
yadā tṛtīyarekhāyāṃ krīḍanhaṃso'bhiyāti hi
sā rekhā padmavarṇābhā sādhubhiḥ parikīrtitā
15.26
tadāvasthā turīyā syānnityabodhasvarūpiṇī
sāvasthā viditā loke haṃsastatsthaḥ sukhī bhavet
15.27
tatrasthaḥ khalu haṃso'sāvātmānaṃ vindate param
kṛtakṛtyo (26b) bhaveddhaṃsastataḥ kiṃcana na smaret
15.28
cakraṃ mayaitatsarvaṃ hi yatpṛṣṭaṃ māṃ munīśvarāḥ
yadanyacchrotukāmāḥ stha tatpṛcchantu mamājñayā
15.29
hetuṃ janānāṃ vividhāsu ceṣṭā—
sūktaṃ niśamya prabhuṇā suhṛṣṭāḥ
durvāsasaṃ procuriti praṇamya
punaḥ prabaddhāñjalayastu śiṣyāḥ
15.30
kiṃ yogakarmātra manuṣyaloke
proktaṃ prabho sarvasukhaikadhāma
aṣṭāṅgayogaśca kathaṃ bhavedvai
tannaḥ samācakṣva dayānidhāna
15.31
mahāmudrāḥ kati proktā munīnāṃ siddhidāyakāḥ
prāṇāyāmaśca katidhā loke'sminkathito bhavet
15.32
itthaṃ sa śiṣyaiḥ paripṛṣṭa etān
munirbabhāṣe karuṇaikadhāma
yogādhvanaḥ pāragacittavṛtti—
bho bhoḥ suśiṣyā vacanaṃ śṛṇudhvam
15.33
pravrajya gehājjanasaṃgahīne
deśe sthito yogamupāśrayeta
sukhāsanasthaḥ samadṛk praśāntaḥ
svanāsikāgrārpitanetravṛttiḥ
15.34
itthaṃ prakalpyāsanamātmano vai
kṛśaiṇyavastraiḥ kramato muniḥ saḥ
padmāsanasthaḥ svaśarīrakaṃ ca
samaṃ subibhran praṇavaṃ japet
15.35
tatrāsane maunadharaḥ sa yogī
prāṇānniyamyānavalokayaṃśca
diśaḥ sthitaḥ pūrakakumbhakādikrameṇa citte praṇavaṃ vidadhyāt
15.36
nee rīnālako jāyikarmoditaṃ
bhāṭikā yogamārgapraśastā
recakaḥ pūrakaḥ kumbhakaśceti bhoḥ
prāṇarodhaprakārā: smṛtāḥ syuḥ
15.37
mahāmudrakā: pañca cāpi praśastā:
puna(27a)stā bravāṇi prayatnāt śṛṇudhvam
cācarī bhojarī khecarīti praśastonmanīmudrakā'gocarīti
15.38
śaṃkhamudrā punarbhenamudrā punaḥbrahmamudrā punanagamudrā
jñānamudreti pañcānyamudrāḥ khalu
jñānibhirmuktaye syuḥ pradipṭāḥ
15.39
āsanaṃ prāṇarodhaśca pratyak -
samuddhāraṇaṃ cendriyāṇāṃ ca śiṣyāḥ
dhyānamukta: punardhāraṇā vai samādhiḥ
punaścetthamaṣṭāṅgayogaḥ [pradipṭaḥ]
15.40
durvāsasretthaṃ prativodhitāste
śiṣyāḥ prahṛṣṭāḥ sutarāṃ babhūvuḥ
gurūpadiṣṭaṃ śubhayogamārgaṃ
samabhyasanto vigatābhimānāḥ
15.40.p1
iti śrīmahāmatisutasya durvāsasaḥ kāvye rasikaramaṇasaṃjñe kavi śrīraghunāthaviracite durvāsamaḥ śiṣyapratibodho nāma pañcadaśaḥ sargaḥ
Linked texts (1)
- Rasikaramana — Raghunātha, Sanskrit