Rasikarmana 16
Rasikarmaṇa 16
- Language
- Sanskrit
16.1
atha pravakṣyāmi munīśvarasya
durvāsaso'trergṛhajanmavṛttam
yad bhaktibhāvena naro niśamya
pāpātpramucyenmahato'pi sadyaḥ
16.2
sargāya manodita atriratra
pitrā vidhātrā parame sthito'bhūt
muniḥ samāgatya sa bhūmiloke
tapasyanarghye mahatāṃ mahīyān
16.3
striyā samaṃ maunaparāyaṇo'sau
viśvasya bījaṃ manasi smaraṃśca
sargasya vṛddhyai svakṛtasya loke
muniśca saḥ saṃtatilabdhaye ca
16.4
yugmam
sa śītakāle'mbugagātrayaṣṭiḥ
grīṣme ca pañcāgniparāyaṇo'bhūt
ākāśavāsī punarāsa varṣāsvekāgracittaḥ khalu sargavṛddhyai
16.5
itthaṃ tapasyugratare (27b) sthitasya
striyā samaṃ saṃtatihetave'treḥ
saṃvatsarā yogaparāyaṇasya
nityaṃ samīyurbahavastu tasya
16.6
kāle gate strīsahitasya tasya
tapaḥsthitasyātrimuneranante
brahmeśaviṣṇvādyasurāḥ samīyuḥ
kṛpāplutāścāśramamekakālam
16.7
gīrvāṇasaṃsevitapādapadmāstamūcire'triṃ parame sthitaṃ vai
tapasyanarghye vibudhāstrayaste'smabhyaṃ varaṃ bho vṛṇu cittagaṃ tvam
16.8
itthaṃ ca teṣāṃ vacanaṃ niśamya
muniḥ sa kautūhalayuktacetāḥ
kathaṃ mayaikasya samarpayeyustrayaḥ pumāṃsaḥ kṛtayedyavocat
16.9
atraivacaste vibudhā niśamya
trayo jagustaṃ munimādareṇa
vayaṃ trayo'pyekatanurdvijendrāsmabhyaṃ varaṃ tvaṃ vṛṇu mānasastham
16.10
itthaṃ niśamya sa munirvacanaṃ trayāṇāṃ
deveśvarābhinatapādasaroruhāṇām
śrīviṣṇuśaṃkaracaturvadanābhidhānāṃ
tānpratyuvāca śirasā praṇipatya hṛṣṭaḥ
16.11
bho'dhīśvarāḥ maṃtatimatra devāḥ
saṃprārthaye vaḥ sadṛśīṃ praṇamya
jātāḥ prasannā yadi mahyametaṃ
manorathaṃ pūrayata prasannāḥ
16.12
varaṃ niśamyātrivṛtaṃ trayo'pi
devāstapastoṣaparītacittāḥ
tatheti taṃ procuranalpasiddhi
gīrvāṇasaṃghairupasevitāste
16.13
tato'triṇā hṛṣṭatareṇa bhaktyā
saṃpūjitā dhāma yayuḥ prasannāḥ
trayaḥ svasainyānugatāḥ prahṛṣṭāḥ
brahmeśaviṣṇvākhyavirājamānāḥ
16.14
tatastrayo'pi svavaconibaddhā
hyātmādṛśaṃ (28a) vānyamalabhya jagmuḥ
apaśyatāmatrimunīśvarasya
deveśvarāḥ svāṃśata atra loke
16.15
caturmukhasyāṃśata āsa candro
datto munirvyāsakalā babhūva
śivasya cāṃśastu babhūva durvāsāstāpasairvanditapādapadmaḥ
16.16
itthaṃ trayo'pyatrigṛhe'dhināthāḥ
prajajñire putratayāmareśāḥ
teṣāṃ caritrāṇi bravīmyahaṃ vai
dattasya candrasya ca śaṃbhumūrteḥ
16.17
dattastapoyogaparāyaṇo'bhūt
jyotirgaṇānāmadhipo babhūva
candraścaturvaktrakalā ca loke
tapaḥprabhāvena(ṇa) vanaspatīnām
16.18
yaḥ śaṃkarasyāṃśa iha prajajñe
durvāsasaṃ taṃ munayo vadanti
nāmnā ca tenāpi mahītale'smin
mahattapaścīrṇamanalpakālam
16.19
satyamaṃjñe yuge pūrvamitthaṃ muniḥ
prāvirāsīdanenaiva nāmnā
yugaṃ tattvayogādhvanā saṃnināya
prabhuḥ śaṃkarasyāṃśa asmin hi loke
16.20
tretāyugejyau munirājagāma
giriṃ munirmandarasaṃjñakaṃ ca
tatkandarāyāṃ kṛtasaṃnivāso
babhūva yogārpitacittavṛttiḥ
16.21
itthaṃ mandarasaṃjñake girivare durvāsaso'dhīśituḥ
tretākhyaṃ yugamatyagānnivasatastatkandarāyāṃ muneḥ
śaśvaddhyānaparāyaṇasya satataṃ prāṇānniyamyātmanaḥ
siddheḥ pūrakumbhakādikramato no recakaṃ kurvataḥ
16.22
dvāparākhye yuge saṃpravṛtte muniḥ
svargalokaṃ cakārātmabuddhim
sa vai gantumindrasya sadma śriyaṃ ca
pravavrāja tasmācca deśānmunīndraḥ
16.23
(28b) sa jāhnavīsrotasi saṃnimajya
tatsrotasāsau divamājagāma
yāvad dyunadyāṃ munirājagāma
krīḍantya etaṃ surakanyakāstu
16.24
tāvacca dṛṣṭvā sahasā kumāryo
vrīḍābhiyuktā munisaṃghavandyam
vāsāṃsi dehe parito vidhāya
muniṃ tamānarcuranalpasiddhim
16.25
yugmam
sarojapatrodgrathitaṃ dadau ca
tasmai munīśāya varāsanaṃ hi
ekā tu nadyāḥ sarasīruhāṇi
muneḥ prapūjārthamupājahāra
16.26
pūjopahāraṃ ca cakāra cānyā
munīśvaraṃ pūjayituṃ prahṛṣṭā
itthaṃ prakalpyārcanavastujātaṃ
gīrvāṇakanyāḥ samapūjayaṃstam
16.27
sarvāḥ samānarcuranukrameṇa
durvāsasaṃ devakumārikāstāḥ
taṃ pūjayitvā vidhivanmunīśaṃ
tāśca prabaddhāñjalayaḥ praṇemuḥ
16.28
natvā munīśaṃ vidhivatprahṛṣṭāḥ
durvāsasaṃ saṃprati devakanyāḥ
tasthuḥ prabaddhāñjalayo'gratastu
muneḥ kumāryaḥ kṛtasauhṛdāstāḥ
16.29
saṃpūjitastābhiranarghyaśīlastābhyaḥ prasannaḥ prababhāva coce
amau munistā vibudheśvarāṇāṃ
pṛcyaḥ prasanno'smi varaṃ vṛṇudhvam
16.30
aprārthitaṃ tāvadimaṃ dadāmi
varaṃ kumāryaḥ khalu hṛṣṭacittaḥ
akhaṇḍasaubhāgyamiti prasādānnamaiva vaḥ pūjanataḥ sutuṣṭeḥ
16.31
durvāsasetthaṃ svayameva datte
vare kumāryaḥ svahṛdi pratiṣṭhān
varānmuniṃ taṃ parivavrire ca
munistathetyāha sa hṛṣṭacittaḥ
16.32
tābhyaḥ pradā(29a)yātha varānmunīśaḥ
supūjitastābhiranalpasiddhiḥ
sa vāsavadvāramupājagāma
dvārasthamāgatya tadetyavocat
16.33
bho dvārapāla tridaśeśvarāya
māmāgataṃ sūcaya tatra gatvā
śacīpatiṃ so'tha tadājñayāgādindraṃ ca gatvāvadadāgataṃ tam
16.34
durvāsasaṃ svaṃ bhavanaṃ prayātaṃ
sa dvārayoktā sutarāṃ prahṛṣṭaḥ
āyāti yāvatkhalu saṃmukho'sau
dvāri vyatiṣṭhanmunirasya tāvat
16.35
niśamya sa dvārapavākyatastaṃ
durvāsasaṃ svaṃ bhavanaṃ prayātam
suraiḥ samaṃ hṛṣṭataro babhūva
pratyujjagāmātha ca taṃ sa[daḥ]sthaḥ
16.36
durvāsasaṃ saṃmukhametya devaḥ
sahasranetraḥ praṇipatya bhūmau
praveśayāmāsa samaṃ hi devaiḥ
sabhāṃ muniṃ mānapuraḥsaraṃ tam
16.37
sabhāṃ praveśyātha muniṃ tamindraḥ
siṃhāsane sve ca niveśya hṛṣṭaḥ
pūjopahārairavividhairmahātmā
saṃpūjayāmāsa mudā munīśam
16.38
sa pūjayitvā vidhivanmunīśaṃ
durvāsasaṃ cāmarapāṇirārāt
saṃvījayāmāsa papāṭha cedaṃ
stotraṃ ca taṃ surādhināthaḥ
16.39
jñānāvabodhaikarasena pūrṇa–
stattvārthadarśī karuṇāsamudraḥ
yo'ṣṭāṅgayogaṃ vidhivacca vetti
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.40
munīndrasaṃsevitapādapīṭho
jñānāvadhūtākhilabhedadṛṣṭiḥ
yaḥ sarvadṛk yogapathānuyāyī
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.41
padmāsanādyāsanabhedavettā
yaḥ sarvamudrā vidhivacca veda
sadā cidānandarase ni(29a)magno
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.42
saṃsāravārāṃni(ni)dhikarṇadhāro
nirastabhedo'khilaśāstradṛṣṭiḥ
nirastadehādyabhimānako yo
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.43
dvandvairvimuktaḥ sukhaduḥkhasaṃjñaiḥ
svanāsikāgrārpitanetravṛttiḥ
brahmārpitāntarhṛdayo muniryo
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.44
yo jñānamudrāṃ satataṃ dadhāno
brahmasvarūpānubhavena hṛṣṭaḥ
varvarti loke viśadāśayo yo
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.45
brahmasvarūpānubhavena nityaṃ
janmādisaṃśoṣitaṣaḍvikāraḥ
jñānasvarūpaḥ khalu durvibhāvyo
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham
16.46
aharaharanavadyāmindraklṛptāṃ stutiṃ yaḥ
paṭhati viśadabuddhacā bhāvasaṃyuktacetāḥ
sa navanavavilāsānbhūmiloke tu bhuktvā
divi vasati subhūṣābhūṣitaḥ pūrṇaśobhaḥ
16.47
sahasranetro munimitthamārāt
stutvānamaddaṇḍavadādareṇa
samaṃ suraiścātha munīśvarāya
samarpayāmāsa surendralokam
16.48
sa pūjito hṛṣṭataro babhūva
muniḥ surendreṇa surādhipatyam
svasma vilokyainamuvāca vākyaṃ
bho bho surendrāvahitaḥ śṛṇu tvam
16.49
tvatpūjito'haṃ tridaśādhinātha
hṛṣṭo'smi dānātkimu rājyalakṣmyāḥ
tathāpi tāṃ gṛhyaṃ ca tubhyameva
pratyarpayāmi tridaśādhinātha
16.50
tatheti vākyaṃ munināyakasya
durvāsaso gṛhya sa vṛtrahā vai
baddhāñjaliḥ samnupasaṃprahṛṣṭa—
(30a) stasthau muniṃ taṃ tridaśādhināthaḥ
Linked texts (1)
- Rasikaramana — Raghunātha, Sanskrit