<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Miscellaneous short works](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc) › [Rasikarmana](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana) › 16

# Rasikarmana 16

Rasikarmaṇa 16

- **Language:** Sanskrit

### [16.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.1)

atha pravakṣyāmi munīśvarasya  
durvāsaso'trergṛhajanmavṛttam  
yad bhaktibhāvena naro niśamya  
pāpātpramucyenmahato'pi sadyaḥ

### [16.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.2)

sargāya manodita atriratra  
pitrā vidhātrā parame sthito'bhūt  
muniḥ samāgatya sa bhūmiloke  
tapasyanarghye mahatāṃ mahīyān

### [16.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.3)

striyā samaṃ maunaparāyaṇo'sau  
viśvasya bījaṃ manasi smaraṃśca  
sargasya vṛddhyai svakṛtasya loke  
muniśca saḥ saṃtatilabdhaye ca

### [16.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.4)

yugmam  
sa śītakāle'mbugagātrayaṣṭiḥ  
grīṣme ca pañcāgniparāyaṇo'bhūt  
ākāśavāsī punarāsa varṣāsvekāgracittaḥ khalu sargavṛddhyai

### [16.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.5)

itthaṃ tapasyugratare (27b) sthitasya  
striyā samaṃ saṃtatihetave'treḥ  
saṃvatsarā yogaparāyaṇasya  
nityaṃ samīyurbahavastu tasya

### [16.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.6)

kāle gate strīsahitasya tasya  
tapaḥsthitasyātrimuneranante  
brahmeśaviṣṇvādyasurāḥ samīyuḥ  
kṛpāplutāścāśramamekakālam

### [16.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.7)

gīrvāṇasaṃsevitapādapadmāstamūcire'triṃ parame sthitaṃ vai  
tapasyanarghye vibudhāstrayaste'smabhyaṃ varaṃ bho vṛṇu cittagaṃ tvam

### [16.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.8)

itthaṃ ca teṣāṃ vacanaṃ niśamya  
muniḥ sa kautūhalayuktacetāḥ  
kathaṃ mayaikasya samarpayeyustrayaḥ pumāṃsaḥ kṛtayedyavocat

### [16.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.9)

atraivacaste vibudhā niśamya  
trayo jagustaṃ munimādareṇa  
vayaṃ trayo'pyekatanurdvijendrāsmabhyaṃ varaṃ tvaṃ vṛṇu mānasastham

### [16.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.10)

itthaṃ niśamya sa munirvacanaṃ trayāṇāṃ  
deveśvarābhinatapādasaroruhāṇām  
śrīviṣṇuśaṃkaracaturvadanābhidhānāṃ  
tānpratyuvāca śirasā praṇipatya hṛṣṭaḥ

### [16.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.11)

bho'dhīśvarāḥ maṃtatimatra devāḥ  
saṃprārthaye vaḥ sadṛśīṃ praṇamya  
jātāḥ prasannā yadi mahyametaṃ  
manorathaṃ pūrayata prasannāḥ

### [16.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.12)

varaṃ niśamyātrivṛtaṃ trayo'pi  
devāstapastoṣaparītacittāḥ  
tatheti taṃ procuranalpasiddhi  
gīrvāṇasaṃghairupasevitāste

### [16.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.13)

tato'triṇā hṛṣṭatareṇa bhaktyā  
saṃpūjitā dhāma yayuḥ prasannāḥ  
trayaḥ svasainyānugatāḥ prahṛṣṭāḥ  
brahmeśaviṣṇvākhyavirājamānāḥ

### [16.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.14)

tatastrayo'pi svavaconibaddhā  
hyātmādṛśaṃ (28a) vānyamalabhya jagmuḥ  
apaśyatāmatrimunīśvarasya  
deveśvarāḥ svāṃśata atra loke

### [16.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.15)

caturmukhasyāṃśata āsa candro  
datto munirvyāsakalā babhūva  
śivasya cāṃśastu babhūva durvāsāstāpasairvanditapādapadmaḥ

### [16.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.16)

itthaṃ trayo'pyatrigṛhe'dhināthāḥ  
prajajñire putratayāmareśāḥ  
teṣāṃ caritrāṇi bravīmyahaṃ vai  
dattasya candrasya ca śaṃbhumūrteḥ

### [16.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.17)

dattastapoyogaparāyaṇo'bhūt  
jyotirgaṇānāmadhipo babhūva  
candraścaturvaktrakalā ca loke  
tapaḥprabhāvena(ṇa) vanaspatīnām

### [16.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.18)

yaḥ śaṃkarasyāṃśa iha prajajñe  
durvāsasaṃ taṃ munayo vadanti  
nāmnā ca tenāpi mahītale'smin  
mahattapaścīrṇamanalpakālam

### [16.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.19)

satyamaṃjñe yuge pūrvamitthaṃ muniḥ  
prāvirāsīdanenaiva nāmnā  
yugaṃ tattvayogādhvanā saṃnināya  
prabhuḥ śaṃkarasyāṃśa asmin hi loke

### [16.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.20)

tretāyugejyau munirājagāma  
giriṃ munirmandarasaṃjñakaṃ ca  
tatkandarāyāṃ kṛtasaṃnivāso  
babhūva yogārpitacittavṛttiḥ

### [16.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.21)

itthaṃ mandarasaṃjñake girivare durvāsaso'dhīśituḥ  
tretākhyaṃ yugamatyagānnivasatastatkandarāyāṃ muneḥ  
śaśvaddhyānaparāyaṇasya satataṃ prāṇānniyamyātmanaḥ  
siddheḥ pūrakumbhakādikramato no recakaṃ kurvataḥ

### [16.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.22)

dvāparākhye yuge saṃpravṛtte muniḥ  
svargalokaṃ cakārātmabuddhim  
sa vai gantumindrasya sadma śriyaṃ ca  
pravavrāja tasmācca deśānmunīndraḥ

### [16.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.23)

(28b) sa jāhnavīsrotasi saṃnimajya  
tatsrotasāsau divamājagāma  
yāvad dyunadyāṃ munirājagāma  
krīḍantya etaṃ surakanyakāstu

### [16.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.24)

tāvacca dṛṣṭvā sahasā kumāryo  
vrīḍābhiyuktā munisaṃghavandyam  
vāsāṃsi dehe parito vidhāya  
muniṃ tamānarcuranalpasiddhim

### [16.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.25)

yugmam  
sarojapatrodgrathitaṃ dadau ca  
tasmai munīśāya varāsanaṃ hi  
ekā tu nadyāḥ sarasīruhāṇi  
muneḥ prapūjārthamupājahāra

### [16.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.26)

pūjopahāraṃ ca cakāra cānyā  
munīśvaraṃ pūjayituṃ prahṛṣṭā  
itthaṃ prakalpyārcanavastujātaṃ  
gīrvāṇakanyāḥ samapūjayaṃstam

### [16.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.27)

sarvāḥ samānarcuranukrameṇa  
durvāsasaṃ devakumārikāstāḥ  
taṃ pūjayitvā vidhivanmunīśaṃ  
tāśca prabaddhāñjalayaḥ praṇemuḥ

### [16.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.28)

natvā munīśaṃ vidhivatprahṛṣṭāḥ  
durvāsasaṃ saṃprati devakanyāḥ  
tasthuḥ prabaddhāñjalayo'gratastu  
muneḥ kumāryaḥ kṛtasauhṛdāstāḥ

### [16.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.29)

saṃpūjitastābhiranarghyaśīlastābhyaḥ prasannaḥ prababhāva coce  
amau munistā vibudheśvarāṇāṃ  
pṛcyaḥ prasanno'smi varaṃ vṛṇudhvam

### [16.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.30)

aprārthitaṃ tāvadimaṃ dadāmi  
varaṃ kumāryaḥ khalu hṛṣṭacittaḥ  
akhaṇḍasaubhāgyamiti prasādānnamaiva vaḥ pūjanataḥ sutuṣṭeḥ

### [16.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.31)

durvāsasetthaṃ svayameva datte  
vare kumāryaḥ svahṛdi pratiṣṭhān  
varānmuniṃ taṃ parivavrire ca  
munistathetyāha sa hṛṣṭacittaḥ

### [16.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.32)

tābhyaḥ pradā(29a)yātha varānmunīśaḥ  
supūjitastābhiranalpasiddhiḥ  
sa vāsavadvāramupājagāma  
dvārasthamāgatya tadetyavocat

### [16.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.33)

bho dvārapāla tridaśeśvarāya  
māmāgataṃ sūcaya tatra gatvā  
śacīpatiṃ so'tha tadājñayāgādindraṃ ca gatvāvadadāgataṃ tam

### [16.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.34)

durvāsasaṃ svaṃ bhavanaṃ prayātaṃ  
sa dvārayoktā sutarāṃ prahṛṣṭaḥ  
āyāti yāvatkhalu saṃmukho'sau  
dvāri vyatiṣṭhanmunirasya tāvat

### [16.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.35)

niśamya sa dvārapavākyatastaṃ  
durvāsasaṃ svaṃ bhavanaṃ prayātam  
suraiḥ samaṃ hṛṣṭataro babhūva  
pratyujjagāmātha ca taṃ sa\[daḥ\]sthaḥ

### [16.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.36)

durvāsasaṃ saṃmukhametya devaḥ  
sahasranetraḥ praṇipatya bhūmau  
praveśayāmāsa samaṃ hi devaiḥ  
sabhāṃ muniṃ mānapuraḥsaraṃ tam

### [16.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.37)

sabhāṃ praveśyātha muniṃ tamindraḥ  
siṃhāsane sve ca niveśya hṛṣṭaḥ  
pūjopahārairavividhairmahātmā  
saṃpūjayāmāsa mudā munīśam

### [16.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.38)

sa pūjayitvā vidhivanmunīśaṃ  
durvāsasaṃ cāmarapāṇirārāt  
saṃvījayāmāsa papāṭha cedaṃ  
stotraṃ ca taṃ surādhināthaḥ

### [16.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.39)

jñānāvabodhaikarasena pūrṇa–  
stattvārthadarśī karuṇāsamudraḥ  
yo'ṣṭāṅgayogaṃ vidhivacca vetti  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.40](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.40)

munīndrasaṃsevitapādapīṭho  
jñānāvadhūtākhilabhedadṛṣṭiḥ  
yaḥ sarvadṛk yogapathānuyāyī  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.41](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.41)

padmāsanādyāsanabhedavettā  
yaḥ sarvamudrā vidhivacca veda  
sadā cidānandarase ni(29a)magno  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.42](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.42)

saṃsāravārāṃni(ni)dhikarṇadhāro  
nirastabhedo'khilaśāstradṛṣṭiḥ  
nirastadehādyabhimānako yo  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.43](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.43)

dvandvairvimuktaḥ sukhaduḥkhasaṃjñaiḥ  
svanāsikāgrārpitanetravṛttiḥ  
brahmārpitāntarhṛdayo muniryo  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.44](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.44)

yo jñānamudrāṃ satataṃ dadhāno  
brahmasvarūpānubhavena hṛṣṭaḥ  
varvarti loke viśadāśayo yo  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.45](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.45)

brahmasvarūpānubhavena nityaṃ  
janmādisaṃśoṣitaṣaḍvikāraḥ  
jñānasvarūpaḥ khalu durvibhāvyo  
durvāsasaṃ taṃ satataṃ bhaje'ham

### [16.46](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.46)

aharaharanavadyāmindraklṛptāṃ stutiṃ yaḥ  
paṭhati viśadabuddhacā bhāvasaṃyuktacetāḥ  
sa navanavavilāsānbhūmiloke tu bhuktvā  
divi vasati subhūṣābhūṣitaḥ pūrṇaśobhaḥ

### [16.47](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.47)

sahasranetro munimitthamārāt  
stutvānamaddaṇḍavadādareṇa  
samaṃ suraiścātha munīśvarāya  
samarpayāmāsa surendralokam

### [16.48](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.48)

sa pūjito hṛṣṭataro babhūva  
muniḥ surendreṇa surādhipatyam  
svasma vilokyainamuvāca vākyaṃ  
bho bho surendrāvahitaḥ śṛṇu tvam

### [16.49](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.49)

tvatpūjito'haṃ tridaśādhinātha  
hṛṣṭo'smi dānātkimu rājyalakṣmyāḥ  
tathāpi tāṃ gṛhyaṃ ca tubhyameva  
pratyarpayāmi tridaśādhinātha

### [16.50](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16.50)

tatheti vākyaṃ munināyakasya  
durvāsaso gṛhya sa vṛtrahā vai  
baddhāñjaliḥ samnupasaṃprahṛṣṭa—  
(30a) stasthau muniṃ taṃ tridaśādhināthaḥ

## Linked texts (1)

- [Rasikaramana](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.rasikaramana.16.1) — Raghunātha, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.misc.rasikarmana.16) · Pramāṇa
