Suryashataka (Sūryaśataka)
सूर्यशतक
Mayūra's hundred sragdharā stanzas to the Sun, said to have cured him of leprosy.
- Language
- Sanskrit
- Date
- 600–650 CE
- Author
- Mayūra
- Place
- Kānyakubja
- Extent
- 101 passages, 1,745 words
- Text
- complete digital text
- Source
- ambuda · Ambuda proofreading edition (no printed source named) · CC0 1.0 Universal (public domain dedication) — "Distributed by Ambuda under a Creative Commons CC0 1.0…; sanskritdocuments · sanskritdocuments.org e-text (ITRANS) · sanskritdocuments.org terms: prepared by volunteers for personal study and research; not to be copied or…
Contents
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66
- 67
- 68
- 69
- 70
- 71
- 72
- 73
- 74
- 75
- 76
- 77
- 78
- 79
- 80
- 81
- 82
- 83
- 84
- 85
- 86
- 87
- 88
- 89
- 90
- 91
- 92
- 93
- 94
- 95
- 96
- 97
- 98
- 99
- 100
- 101
Text
1
jambhārātībhakumbhodbhavamiva dadhataḥ sāndrasindūrareṇuṃ
raktāḥ siktā ivaughairudayagiritaṭīdhātudhārādravasya |
āyāntyā tulyakālaṃ kamalavanarucevāruṇā vo vibhūtyai
bhūyāsurbhāsayanto bhuvanamabhinavā bhānavo bhānavīyāḥ || 1 ||
2
bhaktipradāya dātuṃ mukulapuṭakuṭīkoṭarakroḍalīnāṃ
lakṣmīmākraṣṭukāmā iva kamalavanoddhāṭanaṃ kurvate ye |
kālākārāndhakārānanapatitajagatsādhvasadhvaṃsakalyāḥ
kalyāṇaṃ vaḥ kriyāsuḥ kisalayarucayaste karā bhāskarasya || 2 ||
3
garbheṣvambhoruhāṇāṃ śikhariṣu ca śitāgreṣu tulyaṃ patantaḥ
prārambhe vāsarasya vyuparatisamaye caikarūpāstathaiva |
niṣparyāyaṃ pravṛttāstribhuvanabhavanaprāṅgaṇe pāntu yuṣmā-
nūṣmāṇaṃ saṃtatādhvaśramajamiva bhṛśaṃ bibhrato bradhnapādāḥ || 3 ||
4
prabhraśyatyuttarīyatviṣi tamasi samudvīkṣya vītāvṛtīnprā-
gjantūstantūnyathā yānatanu vitanute tigmarocirmarīcīn |
te sāndrībhūya sadyaḥ kramaviśadadaśāśādaśālīviśālaṃ
śaśvatsaṃpādayanto'mbaramamalamalaṃ maṅgalaṃ vo diśantu || 4 ||
5
nyakkurvannoṣadhīśe muṣitaruci śucevauṣadhī: proṣitābhā
bhāsvadgrāvodgatena prathamamiva kṛtābhyudgatiḥ pāvakena |
pakṣacchedatraṇāsṛ ksruta iva dṛṣado darśayanprātaradre-
rātāmrastīvrabhānoranabhimatanude stādgabhastyudgamo vaḥ || 5 ||
6
śīrṇaghrāṇāṅghripāṇīnvraṇibhirapaghanairghargharāvyaktaghoṣā-
ndīrghāghrātānaghaughaiḥ punarapi ghaṭayatyeka ullāghayanyaḥ |
dharmīśostasya vo'ntardviguṇaghanaghṛṇānighnanirvighnavṛtte-
rdattārdhāḥ siddhasaṃdhairvidadhatu ghṛṇayaḥ śīghramaṃhovighātam || 6 ||
7
bibhrāṇā vāmanatvaṃ prathamamatha tathaivāṃśavaḥ prāṃśavo vaḥ
krāntākāśāntarālāstadanu daśadiśaḥ pūrayantastato'pi |
dhvāntādācchidya devadviṣa iva balito viśvamāśvanuvānāḥ
kṛcchrāṇyucchrāyahelopahasitaharayo hāridaśvā harantu || 7 ||
8
udgāṭenāruṇimrā vidadhati bahulaṃ ye'ruṇasyāruṇatvaṃ
mūrdhoddhūtau khalīnakṣatarudhiraruco ye rathāśvānaneṣu |
śailānāṃ śekharatvaṃ śritaśikhariśikhāstanvate ye diśatu
preṅkhantaḥ khe kharāṃśoḥ khacitadinamukhāste mayūkhāḥ sukhaṃ vaḥ || 8 ||
9
dattānandāḥ prajānāṃ samucitasamayākṛṣṭasṛṣṭaiḥ payobhiḥ
pūrvāhṇe viprakīrṇā diśi diśi viramatyanhi saṃhārabhājaḥ |
dīptāṃśordīrghaduḥkhaprabhavabhavabhayodanvaduttāranāvo
gāvo vaḥ pāvanānāṃ paramaparimitāṃ prītimutpādayantu || 9 ||
10
bandhadhvaṃsaikahetuṃ śirasi natirasābaddhasaṃdhyāñjalīnāṃ
lokānāṃ ye prabodhaṃ vidadhati vipulāmbhojakhaṇḍāśayeva |
yuṣmākaṃ te svacittaprathitaṣṭathutaraprāyārthanākalpavṛkṣāḥ
kalpantāṃ nirvikalpaṃ dinakarakiraṇāḥ ketavaḥ kalmaṣasya || 10 ||
11
dhārā rāyo ghanāyāpadi sapadi karālambabhūtāḥ prapāte
tattvālokaikadīpāstridaśapatipuraprasthitau vīthya eva |
nirvāṇodyogiyogipragamanijatanudvāri vetrāyamāṇā-
strāyantāṃ tīvrabhānordivasamukhasukhā raśmayaḥ kalmaṣādvaḥ || 11 ||
12
prāci prāgācarantyo'naticiramacale cārucūḍāmaṇitvaṃ
muñcantyo rocanāmbhaḥ pracaramiva diśāmuccakaiścarcanāya |
cāṭūtkaiścakranāmnāṃ caturamavicalairlocanairarcyamānā-
śceṣṭantāṃ cintitānāmucitamacaramāścaṇḍarocīruco vaḥ || 12 ||
13
ekaṃ jyotirdṛśau dve trijagati gaditānyabjajāsyaiścaturbhi
rbhūtānāṃ pañcamaṃ yānyalamṛtuṣu tathā ṣaṭsu nānāvidhāni |
yuṣmākaṃ tāni saptatridaśamuninutānyaṣṭadigbhāñji bhāno-
ryānti prāhṇe navatvaṃ daśa dadhatu śivaṃ dīdhitīnāṃ śatāni || 13 ||
14
āvṛttibhrāntaviśvāḥ śramamiva dadhataḥ śoṣiṇaḥ svoṣmaṇeva
grīṣme dāvāgritaptā iva rasamasakṛdye dharitryā dhayanti |
te prāvṛṣyāttapānātiśayaruja ivodvāntatoyā himartau
mārtaṇḍasyāpracaṇḍāściramaśubhabhide'bhīśavo vo bhavantu || 14 ||
15
tanvānā digvadhūnāṃ samadhikamadhurālokaramyāmavasthā-
mārūḍhaprauḍhileśotkalitakapilimālaṃkṛtiḥ kevalaiva |
ujjṛmbhāmbhojanetradyutini dinamukhe kiṃcidudbhidyamānā
śmaśruśreṇīva bhāsāṃ diśatu daśaśatī śarma gharmatviṣo vaḥ || 19 ||
16
maulīndormaiṣa moṣīddyu timiti vṛṣabhāṅkena yaḥ śaṅkineva
pratyagroddhāṭitāmbhoruhakuharaguhāsusthiteneva dhātrā |
kṛṣṇena dhvāntakṛṣṇasvatanuparibhavatrasneuneva stuto'laṃ
trāṇāya stāttanīyānapi timiraripoḥ sa tviṣāmudgamo vaḥ || 16 ||
17
vistīrṇaṃ vyoma dīrghāḥ sapadi daśa diśo vyastavelāmbhaso'bdhī-
nkurvadbhirdṛśyanānānaganagaranagābhogapṛthvīṃ ca pṛthvīm |
padminyucchvāsyate yairuṣasi jagadapi dhvaṃsayitvā tamisrā-
musrā visraṃsayantu drutamanabhimataṃ te sahasratviṣo vaḥ || 17 ||
18
astavyastatvaśūnyo nijaruciraniśānaśvaraḥ kartumīśo
viśvaṃ veśmeva dīpaḥ pratihatatimiraṃ yaḥ pradeśasthito'pi |
dikkālāpekṣayāsau tribhuvanamaṭatastigmabhānornavākhyāṃ
yātaḥ śātakratavyāṃ diśi diśatu śivaṃ so'rciṣāmudgamo vaḥ || 18 ||
19
mā gānmlāniṃ mṛṇālīmṛduriti dayayevāpraviṣṭo'hilokaṃ
lokālokasya pārśvaṃ pratapati na paraṃ yastadākhyārthameva |
ūrdhvaṃ brahmāṇḍakhaṇḍasphuṭanabhayaparityaktadairghyo dyusīmni
svecchāvaśyāvakāśāvadhiravatu sa vastāpano rociroghaḥ || 19 ||
20
aśyāmaḥ kāla eko na bhavati bhuvanānto'pi vīte'ndhakāre
sadyaḥ prāleyapādo na vilayamacalaścandramā apyupaiti |
bandhaḥ siddhāñjalīnāṃ na hi kumudavanasyāpi yatrojjihāne
tatprātaḥ prekṣaṇīyaṃ diśatu dinapaterdhāma kāmādhikaṃ vaḥ || 20 ||
21
yatkāntiṃ paṅkajānāṃ na harati kurute pratyutādhikyaramyāṃ
no dhatte tārakābhāṃ tirayati nitarāmāśu yannityameva |
kartuṃ nālaṃ nimeṣaṃ divasamapi paraṃ yattadekaṃ trilokyā-
ścakṣuḥ sāmānyacakṣurvisadṛśamaghabhidbhāsvatastānmaho vaḥ || 21 ||
22
kṣmāṃ kṣepīyaḥ kṣapāmbhaḥśiśiratarajalasparśatarṣādṛteva
drāgāśā netumāśādviradakarasaraḥpuṣkarāṇīva bodham |
prātaḥ prollaṅghya viṣṇoḥ padamapi ghṛṇayevātivegāddavīya-
syuddāmaṃ dyotamānā dahatu dinapaterdurnimittaṃ dyutirvaḥ || 22 ||
23
no kalpāpāyavāyoradayarayadalatkṣmāgharasyāpi gamyā
gāḍhodgīrṇojjvalaśrīrahani na rahitā no tamaḥkajjalena |
prāptotpattiḥ pataṅgānna punarupagatā moṣamuṣṇatviṣo vo
vartiḥ saivānyarūpā sukhayatu nikhiladvīpadīpasya dīptiḥ || 23 ||
24
niḥśeṣāśāvapūrapravaṇaguruguṇaślāghanīyasvarūpā
paryāptaṃ nodayādau dinagamasamayoplave'pyunnataiva |
atyantaṃ yānabhijñā kṣaṇamapi tamasā sākamekatra vastuṃ
bradhnasyeddhā rucirvo ruciriva rucitasyāptaye vastuno'stu || 24 ||
25
bibhrāṇaḥ śaktimāśu praśamitabalavattārakaurjityagurvīṃ
kurvāṇo līlayāghaḥ śikhinamapi lasaccandrakāntāvabhāsam |
ādadhyādandhakāre ratimatiśayinīmāvahanvīkṣaṇānāṃ
bālo lakṣmīmapārāmapara iva guho'harpaterātapo vaḥ || 25 ||
26
jyotsnāṃśākarṣapāṇḍudyuti timiramaṣīśeṣakalmāṣamīṣa-
jjṛmbhodbhūtena piṅgaṃ sarasijarajasā saṃdhyayā śoṇaśociḥ |
prātaḥ prārambhakāle sakalamapi jagaccitramunmīlayantī
kāntistīkṣṇatviṣo'kṣṇāṃ mudamupanayatāttūlikevātulāṃ vaḥ || 26 ||
27
āyāntī kiṃ sumero: saraṇiraruṇitā pādmarāgaiḥ parāgai-
rāhosvitsvasya māhārajanaviracitā vaijayantī rathasya |
māñjiṣṭhī praṣṭhavāhāvalividhutaśiraścāmarālī nu lokai-
rāśaṅkyālokitaivaṃ savituraghanude stātprabhātaprabhāvaḥ || 27 ||
28
dhvāntadhvaṃsaṃ vidhatte na tapati rucimannātirūpaṃ vyanakti
nyaktvaṃ nītvāpi naktaṃ na vitaratitarāṃ tāvadahnastviṣaṃ yaḥ |
sa prātarmā viraṃsīdasakalapaṭimā pūrayanyuṣmadāśā-
māśākāśāvakāśāvataraṇataruṇaprakramo'rkaprakāśaḥ || 28 ||
29
tīvraṃ nirvāṇaheturyadapi ca vipulaṃ yatprakarṣeṇa cāṇu
pratyakṣaṃ yatparokṣaṃ yadiha yadaparaṃ naśvaraṃ śāśvataṃ ca |
yatsarvasya prasiddhaṃ jagati katipaye yogino yadvidanti
jyotistaddviprakāraṃ savituravatu vo bāhyamābhyantaraṃ ca || 29 ||
30
ratnānāṃ maṇḍanāya prabhavati niyatoddeśalabdhāvakāśaṃ
vahnerdārvādi dagdhuṃ nijajaḍimatayā kartumānandamindoḥ |
yacca trailokyabhūṣāvidhiraghadahanaṃ hlādi vṛṣṭyāśu tadvo
bāhulyotpādyakāryādhikataramavatādekamevārkatejaḥ || 30 ||
31
mīlaccakṣurvijihmaśruti jaḍarasanaṃ nimnitaghrāṇavṛtti
svavyāpārākṣamatvakparimuṣitamanaḥ śvāsamātrāvaśeṣam |
vistrastāṅgaṃ patitvā svapadapaharatādaśriyaṃ vo'rkajanmā
kālavyālāvalīḍhaṃ jagadagada ivotthāpayanprākpratāpaḥ || 31 ||
32
niḥśeṣaṃ naiśamambhaḥ prasabhamapanudannaśruleśānukāri
stokastokāpanītāruṇaruciracirādastadoṣānuṣaṅgaḥ |
dātā dṛṣṭiṃ prasannāṃ tribhuvananayanasyāśu yuṣmadviruddhaṃ
vadhyādbradhnasya siddhāñjanavidhiraparaḥ prāktano'rciḥpracāraḥ || 32 ||
33
bhūtvā jambhasya bhettuḥ kakubhi paribhavārambhabhūḥ śubhrabhāno-
rbibhrāṇā babhrubhāvaṃ prasabhamabhinavāmbhojajṛmbhāpragalbhā |
bhūṣā bhūyiṣṭhaśobhā tribhuvanabhavanasyāsya vaibhākarī prā-
gvibhrānti bhrājamānā vibhavatu vibhavodbhūtaye sā vibhā vaḥ || 33 ||
34
saṃsaktaṃ siktamūlādabhinavabhuvanodyānakautūhalinyā
yāminyā kanyayevāmṛtakarakalaśāvarjitenāmṛtena |
arkālokaḥ kriyādvo mudamudayaśiraścakravālālavālā-
dudyanbālapravālapratimarucirahaḥ pādapaprākprarohaḥ || 34 ||
35
bhinnaṃ bhāsāruṇasya kvacidabhinavayā vidrumāṇāṃ tviṣeva
tvaṅgannakṣatraratnadyutinikarakarālāntarālaṃ kvacicca |
nāntarniḥśeṣakṛṣṇaśriyamudadhimiva dhvāntarāśiṃ pibanstā-
daurvaḥ pūrvo'pyapūrvo'gniriva bhavadaghapluṣṭaye'rkāvabhāsaḥ || 35 ||
36
gandharvairgadyapadyavyatikaritavacohṛdyamātodyavādyai-
rādyairyo nāradādyairmunibhirabhinuto vedavedyairvibhidya |
āsādyāpadyate yaṃ punarapi ca jagadyauvanaṃ sadya udya-
nnuddyoto dyotitadyaurdyatu divasakṛto'sāvavadyāni vo'dya || 36 ||
37
āvānaiścandrakāntaiścyutatimiratayā tānavāttārakāṇā-
meṇāṅkālokalopādupahatamahasāmoṣadhīnāṃ layena |
ārādutprekṣyamāṇā kṣaṇamudayataṭāntarhitasyāhimāṃśo-
rābhā prābhātikī vo'vatu na tu nitarāṃ tāvadāvirbhavantī || 37 ||
38
sānau sā naudaye nāruṇitadalapunaryauvanānāṃ vanānā-
mālīmālīḍhapūrvā parihṛtakuharopāntanimnā tanimnā |
bhā vo'bhāvopaśāntiṃ diśatu dinapaterbhāsamānā samānā
rājī rājīvareṇoḥ samasamayamudetīva yasyā vayasyā || 38 ||
39
ujjṛmbhāmbhoruhāṇāṃ prabhavati payasāṃ yā śriye noṣṇatāyai
puṣṇātyālokamātraṃ na tu diśati dṛśāṃ dṛśyamānā vighātam |
pūrvādrereva pūrvaṃ divamanu ca punaḥ pāvanī diṅmukhānā-
menāṃsyainī vibhāsau nudatu nutipadaikāspadaṃ prāktanī vaḥ || 39 ||
40
vācāṃ vācaspaterapyacalabhiducitācāryakāṇāṃ prapañcai-
rvairañcānāṃ tathoccāritacaturaṛcāṃ cānanānāṃ caturṇām |
ucyetārcāsu vācyacyutiśuci caritaṃ yasya noccairvivicya
prācyaṃ varcaśrvakāsacciramupacinutāttasya caṇḍārciṣo vaḥ || 40 ||
41
mūrdhnyadrerdhāturāgastaruṣu kisalayo vidrumaughaḥ samudre
diṅmātaṅgottamāṅgeṣvabhinavanihitaḥ sāndrasindūrareṇuḥ |
sīmni vyomnaśca hemnaḥ suraśikharibhuvo jāyate yaḥ prakāśaḥ
śoṇimnāsau kharāṃśoruṣasi diśatu vaḥ śarma śobhaikadeśaḥ || 41 ||
42
astādrīśottamāṅge śritaśaśini tamaḥkālakūṭe nipīte
yāti vyaktiṃ purastādaruṇakisalaye pratyuṣa:pārijāte |
udyantyāraktapītāmbaraviśadatarodvīkṣitā tīkṣṇabhāno-
rlakṣmīrlakṣmīrivāstu sphuṭakamalapuṭāpāśrayā śreyase vaḥ || 42 ||
43
nodanvāñjanmabhūmirna tadudarabhuvo bāndhavāḥ kaustubhādyā
yasyāḥ padmaṃ na pāṇau na ca narakaripūraḥsthalī vāsaveśma |
tejorūpāparaiva triṣu bhuvanataleṣvādadhānā vyavasthāṃ
sā śrīḥ śreyāṃsi diśyādaśiśiramahaso maṇḍalāmodgatā vaḥ || 43 ||
44
rakṣantvakṣuṇṇahemopalapaṭalamalaṃ lāghavādutpatantaḥ
pātaṅgāḥ paṅgvajñājitapavanajavā vājinaste jaganti |
yeṣāṃ vītānyacihnonnayamapi vahatāṃ mārgamākhyāti merā-
vudyannuddāmadīptirdyumaṇimaṇiśilāvedikājātavedāḥ || 44 ||
45
pluṣṭāḥ pṛṣṭheṃ'śupātairatinikaṭatayā dattadāhātirekai-
rekāhākrāntakṛtsnatridivapathapṛthuśvāsaśoṣāḥ śrameṇa |
tīvrodanyāstvarantāmahitavihataye saptayaḥ saptasapte -
rabhyāśākāśagaṅgājalasaralagalāvāṅmatāgrānanā vaḥ || 19 ||
46
matvānyānpārśvato'śvānsphaṭikataṭadṛṣadṛṛṣṭadehā dravantī
vyaste'hanyastasaṃdhyeyamiti mṛdupaṃdā padmarāgopaleṣu |
sādṛśyādṛśyamūrtirmarakatakaṭake kliṣṭasūṛtā sumero-
mūrdhanyāvṛttilabdhadhruvagatiravatu braghnavāhāvalirvaḥ || 46 ||
47
helālolaṃ vahantī viṣadharadamanasyāgrajenāvakṛṣṭā
svarvāhinyāḥ sudūraṃ janitajavajayā syandanasya syadena |
nirvyājaṃ tāyamāne haritimani nije sphītaphenāhitaśrī-
raśreyasyaśvapaṅkiḥ śamayatu yamunevāparā tāpanī vaḥ || 47 ||
48
mārgopānte sumerornuvati kṛtanatau nākadhāmnāṃ nikāye
vīkṣya trīḍānatānāṃ pratikuharamukhaṃ kiṃnarīṇāṃ mukhāni |
sūte'sūyatyapīṣajjaḍagati vahatāṃ kaṃdharādhairvaladbhi-
rvāhānāṃ vyasyatādvaḥ samamasamaharerheṣitaṃ kalmaṣāṇi || 48 ||
49
dhunvanto nīradālīrnijaruciharitāḥ pārśvayoḥ pakṣatulyā-
stālūttānaiḥ khalīnaiḥ khacitamukharucaśrvyotatā lohitena |
uḍḍīyeva vrajanto viyati gativaśādarkavāhāḥ kriyāsuḥ
kṣemaṃ hemādrihṛdyadrumaśikharaśiraḥśreṇiśākhāśukā vaḥ || 49 ||
50
prātaḥśailāgraraṅge rajanijavanikāpāyasaṃlakṣyalakṣmī-
rvikṣipyāpūrvapuṣpāñjalimuḍḍunikaraṃ sūtradhārāyamāṇaḥ |
yāmeṣvaṅkeṣvivāhnaḥ kṛtaruciṣu caturṣveva jātapratiṣṭhā-
mavyātprastāvayanvo jagadaṭanamahānāṭikāṃ sūryasūtaḥ || 50 ||
51
ākrāntyā vāhyamānaṃ paśumiva hariṇā vāhako'gryo harīṇāṃ
bhrāmyantaṃ pakṣapātājjagati samaruciḥ sarvakarmaikasākṣī |
śatruṃ netraśrutīnāmavajayati vayojyeṣṭhabhāve same'pi
sthāmnāṃ dhāmnāṃ nidhiryaḥ sa bhavadavanude nūtanaḥ stādanūruḥ || 51 ||
52
dattārghairdūranamrairviyati vinayato vīkṣitaḥ siddhasārthaiḥ
sānāthyaṃ sārathirvaḥ sa daśaśataruceḥ sātirekaṃ karotu |
āpīya prātareva pratatahimapayaḥsyandinīrindubhāso
yaḥ kāṣṭhādīpano'gre jaḍita iva bhṛśaṃ sevate pṛṣṭhato'rkam || 52 ||
53
muñcanraśmīndinādau dinagamasamaye saṃharaṃśca svatantra-
stotraprakhyātavīryo'virataharipadākrāntibaddhābhiyogaḥ |
kālotkarṣāllaghutvaṃ prasabhamadhipatau yojayanyo dvijānāṃ
sevāprītena pūṣṇātmasama iva kṛtastrāyatāṃ so'ruṇo vaḥ || 53 ||
54
śātaḥ śyāmālatāyāḥ paraśuriva tamo'raṇyavahnerivārciḥ
prācyevāgre grahītuṃ grahakumudavanaṃ prāgudasto'grahastaḥ |
aikyaṃ bhindandyubhūmyoravadhiriva vidhāteva viśvaprabodhaṃ
vāhānāṃ vo vinetā vyapanayatu vipannāma dhāmādhipasya || 54 ||
55
paurastyastoyadartoḥ pavana iva patatpāvakasyeva dhūmo
viśvasyevādisargaḥ praṇava iva paraṃ pāvano vedarāśeḥ |
saṃdhyānṛtyotsavecchoriva madanaripornandināndīninādaḥ
saurasyāgre sukhaṃ vo vitaratu vinatānandanaḥ syandanasya || 55 ||
56
paryāptaṃ taptacāmīkarakaṭakataṭe śliṣṭaśītetarāṃśā-
vāsīdatsyandanāśvānukṛtimarakate padmarāgāyamāṇaḥ |
yaḥ sotkarṣīṃ vibhūṣāṃ kuruta iva kulakṣmābhṛdīśasya mero-
renāṃsyahnāya dūraṃ gamayatu sa guruḥ kādraveyadviṣo vaḥ || 56 ||
57
nītvāśvānsapta kakṣā iva niyamavaśaṃ vetrakalpapratoda -
stūrṇaṃ dhvāntasya rāśāvitarajana ivotsārite dūrabhāji |
pūrvaṃ praṣṭho rathasya kṣitibhṛdadhipatīndarśayaṃstrāyatāṃ va-
strailokyāsthānadānodyatadivasapateḥ prākpratīhārapālaḥ || 57 ||
58
vajriñjātaṃ vikāsīkṣaṇakamalavanaṃ bhāsi nābhāsi vahne
tātaṃ natvāśvapārśvānnaya yama mahiṣaṃ rākṣasā vīkṣitāḥ stha |
saptīnsiñca pracetaḥ pavana bhaja javaṃ vittapāveditastvaṃ
vande śarveti jalpanpratidiśamadhipānpātu pūṣṇo'graṇīrvaḥ || 18 ||
59
pāśānāśāntapālādaruṇa varuṇato mā grahī: pragrahārthaṃ
tṛṣṇāṃ kṛṣṇasya cakre jahihi nahi ratho yāti me naikacakraḥ |
yoktuṃ yugyaṃ kimuccaiḥśravasamabhilaṣasyaṣṭamaṃ vṛtraśatro-
styaktānyāpekṣaviśvopakṛtiriti raviḥ śāsti yaṃ so'vatādvaḥ || 59 ||
60
no mūrchāchinnavāñchaḥ śramavivaśavapurnaiva nāpyāsyaśoṣī
pānthaḥ pathyetarāṇi kṣapayatu bhavatāṃ bhāsvato'gresaraḥ saḥ |
yaḥ saṃśritya trilokīmaṭati paṭutarestāpyamāno mayūkhai-
rārādārāma lekhāmiva haritamaṇiśyāmalāmaśvapaṅkim || 60 ||
61
sīdanto'ntarnimajjajjaḍakhuramusalāḥ saikate nākanadyāḥ
skandantaḥ kaṃdarālīḥ kanakaśikhariṇo mekhalāsu skhalantaḥ |
dūraṃ dūrvāsthalotkā marakatadṛṣadi sthāsnavo yanna yātāḥ
pūṣṇo'śvāḥ pūrayaṃstaistadavatu javanairhuṃkṛtenāgrago vaḥ || 61 ||
62
pīnoraḥpreritābhraiścaramakhurapuṭāgrasthitaiḥ prātaradrā-
vādīrghāṅgairudasto haribhirapagatāsaṅganiḥśabdacakraḥ |
uttānānūrumūrdhāvanatihaṭhabhavadvipratīpapraṇāmaḥ
prāhṇe śreyo vidhattāṃ savituravataranvyomavīthīṃ ratho vaḥ || 62 ||
63
dhvāntaughadhvaṃsadīkṣāvidhipaṭu vahatā prāksahasraṃ karāṇā-
maryamṇā yo garimṇaḥ padamatulamupānīyatādhyāsanena |
sa śrāntānāṃ nitāntaṃ bharamiva marutāmakṣamāṇāṃ visoḍhuṃ
skandhātskandhaṃ vrajanvo vṛjinavijitaye bhāvataḥ syandano'stu ||63 ||
64
yokrībhūtānyugasya grasitumiva puro dandaśakāndadhāno
dvedhāvyastāmbuvāhāvalivihitabṛhatpakṣavikṣepaśobhaḥ |
sāvitraḥ syandano'sau niratiśayarayaprīṇitānūrurenaḥ-
kṣepīyo vo garutmāniva haratu harīcchāvidheyapracāraḥ || 64 ||
65
ekāhenaiva dīrghāṃ tribhuvanapadavīṃ laṅghayanyo laviṣṭhaḥ
pṛṣṭhe merorgarīyāndalitamaṇidṛṣaviṣi piṃṣañśirāṃsi |
sarvasyaivopariṣṭādatha ca punaradhastādivāstādrimūrdhni
braghnasyāvyātsa evaṃ duradhigamaparispandanaḥ syandano vaḥ || 65 ||
66
dhūrdhvastāgryagrahāṇi dhvajapaṭapavanāndolitendūni dūraṃ
rāhau grāsābhilāṣādanusarati punardattacakravyathāni |
śrāntāśvaśvāsahelādhutavibudhadhunanirjharāmbhāṃsi bhadraṃ
deyāsurvo davīyo divi divasapateḥ syandanaprasthitāni || 66 ||
67
akṣe rakṣāṃ nibadhya pratisaravalayairyojayantyo yugāgraṃ
dhūḥstambhe dagdhadhūpāḥ prahitasumanaso gocare kūbarasya |
carcāścakre carantyo malayajapayasā siddhavadhvastrisaṃdhyaṃ
vandante yaṃ dyumārge sa nudatu duritānyaṃśumatsyandano vaḥ || 67 ||
68
utkīrṇasvarṇareṇudrutakhuradalitā pārśvayoḥ śaśvadaśvai-
raśrāntabhrāntacakrakramanikhilamilanneminimnā bhareṇa |
merormūrdhanyaghaṃ vo vighaṭayatu raverekavīthī rathasya
svoṣmodaktāmburiktaprakaṭitapulinoddhūsarā svardhunīva || 68 ||
69
nantuṃ nākālayānāmaniśamanuyatāṃ paddhatiḥ paṅkireva
kṣodo nakṣatrarāśeradayarayamilaccakrapiṣṭasya dhūliḥ |
heṣāhrā do harīṇāṃ suraśikharidarīḥ pūrayanneminādo
yasyāvyāttīvrabhānoḥ sa divi bhuvi yathā vyaktacihno ratho vaḥ || 69 ||
70
niḥspandānāṃ vimānāvalivitatadivāṃ devavṛndārakāṇāṃ
vṛndairānandasāndrodyamamapi vahatāṃ vindatāṃ vandituṃ no |
mandākinyāmamandaḥ pulinabhṛti mṛdurmandare mandirābhe
mandārairmaṇḍitāraṃ dadhadari dinakṛtsyandanaḥ stānmude vaḥ || 70 ||
71
cakrī cakrārapaṅktiṃ harirapi ca harīndhūrjaṭirdhūrdhvajāntā-
nakṣaṃ nakṣatranātho'ruṇamapi varuṇaḥ kūbarāgraṃ kuberaḥ |
raṃhaḥ saṃghaḥ surāṇāṃ jagadupakṛtaye nityayuktasya yasya
stauti prītiprasanno'nvahamahimaruceḥ so'vatātsyandano vaḥ || 71 ||
72
netrāhīnena mūle vihitaparikaraḥ siddhasādhyairmarudbhiḥ
pādopānte stuto'laṃ baliharirabhasā karṣaṇābaddhavegaḥ |
bhrāmyanvyomāmburāśāvaśiśirakiraṇasyandanaḥ saṃtataṃ vo
diśyālakṣmīmapārāmatulitamahimevāparo mandarādriḥ || 72 ||
73
yajjyāyo bījamahnāmapahatatimiraṃ cakṣuṣāmañjanaṃ ya-
ddūraṃ yanmuktibhājāṃ yadakhilabhuvanajyotiṣāmekamokaḥ |
yadvṛṣṭyambhonidhānaṃ dharaṇirasasudhāpānapātraṃ mahadya-
ddiśyādīśasya bhāsāṃ tadavikalamalaṃ maṅgalaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 73 ||
74
velāvardhiṣṇu sindhoḥ paya iva khamivārdhodgatāgryagrahoḍu
stokodbhinnasya cihaprasavamiva madhorāsyamasyanmanāṃsi |
prātaḥ pūṣṇo'śubhāni praśamayatu śiraḥśekharībhūtamadreḥ
paurastyasyodgabhastistimitatamatamaḥkhaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 74 ||
75
pratyuptastaptahemojjvalaruciracala: padmarāgeṇa yena
jyāyaḥ kiṃjalkapuñjo yadalikulaśiterambarendīvarasya |
kālavyālasya cihnaṃ mahitatamamahomūrdhni ratnaṃ mahadya-
ddīptāṃśoḥ prātaravyāttadavikalajaganmaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vaḥ || 75 ||
76
kastrātā tārakāṇāṃ patati tanuravaśyāyabinduryathendu-
vidrāṇā dṛksmarārerurasi muraripoḥ kaustubho nodgabhastiḥ |
vahneḥ sāpahnaveva dyutirudayagate yatra tanmaṇḍalaṃ vo
mārtaṇḍīyaṃ punītāddivi bhuvi ca tamāṃsīva muṣṇanmahāṃsi || 76 ||
77
yatprācyāṃ prākcakāsti prabhavati ca yataḥ prācyasāvujjihānā-
diddhaṃ madhye yadahno bhavati tatarucā yena cotpādyate'haḥ |
yatparyāyeṇa lokānavati ca jagatāṃ jīvitaṃ yacca tadvo
viśvānugrāhi viśvaṃ sṛjadapi ca ravermaṇḍalaṃ muktaye'stu || 77 ||
78
śuṣyantyūḍhānukārā makaravasatayo māravīṇāṃ sthalīnāṃ
yenottaptāḥ sphuṭantastaḍiti tilatulāṃ yāntyagendrā yugānte |
taccaṇḍāṃśorakāṇḍatribhuvanadahanāśaṅkayā dhāma kṛcchrā-
tsaṃhṛtyālokamātra pralaghu vidadhataḥ stānmude maṇḍalaṃ vaḥ || 78 ||
79
udyaddacyānavāpyāṃ bahulatamatamaḥ paṅkapūraṃ vidārya
prodbhinnaṃ patrapārśveṣvaviralamaruṇacchāyayā visphurantyā |
kalyāṇāni kriyādvaḥ kamalamiva mahanmaṇḍalaṃ caṇḍabhāno-
ranvītaṃ tṛptihetorasakṛdalikulākāriṇā rāhuṇā yat || 79 ||
80
cakṣurdakṣadviṣo yarn tu dahati puraḥ pūrayatyeva kāmaṃ
nāstaṃ juṣṭaṃ marudbhiryadiha niyamināṃ yānapātraṃ bhavābdhau |
yadvītaśrānti śaśvadbhadramadapi jagatāṃ bhrāntimabhrānti hanti
bradhnasyāvyādviruddhakriyamatha ca hitādhāyi tanmaṇḍalaṃ vaḥ || 80 ||
81
siddhaiḥ siddhāntamiśraṃ śritavidhi vibudhaiścāraṇaiścāṭugarbhaṃ
gītyā gandharvamukhyairmuhurahipatibhiryātudhānairyatātma |
sārghaṃ sādhyairmunīndrairmuditatamamano mokṣibhiḥ pakṣapātā-
tprātaḥ prārabhyamāṇastutiravatu ravirviśvavandyodayo vaḥ || 81 ||
82
bhāsāmāsannabhāvādadhikatarapaṭoścakravālasya tāpā-
cchedādacchinnagacchatturagakhurapuṭanyāsaniḥśaṅkaṭaṅkaiḥ |
niḥsaṅgasyandanāṅgabhramaṇanikaṣaṇātpātu vastriprakāraṃ
taptāṃśustatparīkṣāpara iva paritaḥ paryaṭanhāṭakādrim || 82 ||
83
no śuṣkaṃ nākanadyā vikasitakanakāmbhojayā bhrājitaṃ tu
pluṣṭā naivopabhogyā bhavati bhṛśataraṃ nandanodyānalakṣmīḥ |
no śṛṅgāṇi drutāni drutamamaragireḥ kāladhautāni dhautā-
nīddhaṃ dhāma dyumārge mradayati dayayā yatra so'rko'vatādvaḥ || 83 ||
84
dhvāntasyaivāntaheturna bhavati malinaikātmanaḥ pāpmano'pi
prākpādopāntabhājāṃ janayati na paraṃ paṅkajānāṃ prabodham |
kartā niḥśreyasānāmapi na tu khalu yaḥ kevalaṃ vāsarāṇāṃ
so'vyādekodyamecchāvihitabahubṛhadviśvakāryo'ryamā vaḥ || 84 ||
85
loṭam̐lloṣṭāviceṣṭaḥ śritaśayanatalo niḥsahībhūtadehaḥ
saṃdehī prāṇitavye sapadi daśa diśaḥ prekṣamāṇo'ndhakārāḥ |
niḥśvāsāyāsaniṣṭhaḥ paramaparavaśo jāyate jīvalokaḥ
śokenevānyalokānudayakṛti gate yatra so'rko'vatādvaḥ || 85 ||
86
krāmam̐llolo'pi lokām̐stadupakṛtikṛtāvāśritaḥ sthairyakoṭiṃ
nṛṛṇāṃ dṛṣṭiṃ vijihmāṃ vidadhadapi karotyantaratyantabhadrām |
yastāpasyāpi heturbhavati niyamināmekanirvāṇadāyī
bhūyātsa prāgavasthādhikatarapariṇāmodayo'rkaḥ śriye vaḥ || 86 ||
87
vyāpannarturna kālo vyabhicarati phalaṃ nauṣadhīrvṛṣṭiriṣṭā
neṣṭaistṛpyanti devā nahi vahati marunnirmalābhāni bhāni |
āśāḥ śāntā na bhindatyavadhimudadhayo bibhrati kṣmābhṛtaḥ kṣmāṃ
yasmiṃstrailokyamevaṃ na calati tapati tātsa sūryaḥ śriye vaḥ || 87 ||
88
kailāse kṛttivāsā viharati virahatrāsadehoḍhakāntaḥ
śrāntaḥ śete mahāhāvadhijaladhi vinā chadmanā padmanābhaḥ |
yogodyogaikatāno gamayati sakalaṃ vāsaraṃ sva svayaṃbhū-
rbhūritrailokyacintābhṛti bhuvanavibhau yatra bhāsvānsa vo'vyāt || 88 ||
89
etadyanmaṇḍalaṃ khe tapati dinakṛtastā ṛco'rcīṃṣi yāni
dyotante tāni sāmānyayamapi puruṣo maṇḍale'ṇuryajūṃṣi |
evaṃ yaṃ veda vedatritayamayamayaṃ vedavedī samagro
vargaḥ svargāpavargaprakṛtiravikṛtiḥ so'stu sūryaḥ śriye vaḥ || 89 ||
90
nākaukaḥ pratyanīkakṣatipaṭumahasāṃ vāsavāgresarāṇāṃ
sarveṣāṃ sādhu pātāṃ jagadidamaditerātmajatve same'pi |
yenādityābhidhānaṃ niratiśayaguṇairātmani nyastamastu
stutyastrailokyavandyaistridaśamunigaṇaiḥ soṃ'śumāñśreyase vaḥ || 90 ||
91
bhūmiṃ dhāmno'bhivṛṣṭyā jagati jalamayīṃ pāvanīṃ saṃsmṛtāva-
pyāgneyīṃ dāhaśaktyā muhurapi yajamānāṃ yathāprārthitāryaiḥ |
līnāmākāśa evāmṛtakaraghaṭitāṃ dhvāntapakṣasya parva-
ṇyevaṃ sūryo'ṣṭabhedāṃ bhava iva bhavataḥ pātu bibhratsvamūrtim || 91 ||
92
prākvālonnidrapadmākaraparimalanāvirbhavatpādaśobho
bhaktyā tyaktorukhedodgati divi vinatāsūnunā nīyamānaḥ |
saptāśvāptāparāntānyadhikamadharayanyo jaganti stuto'laṃ
devairdevaḥ sa pāyādapara iva murārātirahnāṃ patirvaḥ || 92 ||
93
yaḥ sraṣṭāpāṃ purastādacalavarasamabhyunnaterhetureko
lokānāṃ yastrayāṇāṃ sthita upari paraṃ durvilaṅghyena dhāmnā |
sadyaḥ siddhyai prasannadyutiśubhacaturāśāmukhaḥ stādvibhakto
dvedhā vedhā ivāviṣkṛtakamalaruciḥ so'rciṣāmākaro vaḥ || 93 ||
94
sādridyūrvīnadīśā diśati daśa diśo darśayanprākdṛśo yaḥ
sādṛśyaṃ dṛśyate no sadaśaśatadṛśi traidaśe yasya deśe |
dīptāṃśurvaḥ sa diśyādaśivayugadaśādarśitadvādaśātmā
śaṃśāstyaśvāṃśca yasyāśayavidatiśayāddandaśūkāśanādyaḥ || 94 ||
95
tīrthāni vyarthakāni hṛdanadasarasīnirjharāmbhojinīnāṃ
nodanvanto nudanti pratibhayamaśubhaṃ śvabhrapātānubandhi |
āpo nākāpagāyā api kaluṣamuṣo majjatāṃ naiva yatra
trātuṃ yāte'nyalokānsa diśatu divasasyaikaheturhitaṃ vaḥ || 95 ||
96
etatpātālapaṅkaplutamiva tamasaivaikamudgāḍhamāsī-
daprajñātāpratarkyaṃ niravagati tathālakṣaṇaṃ suptamantaḥ |
yādṛksṛṣṭeḥ purastānniśi niśi sakalaṃ jāyate tādṛgeva
trailokyaṃ yadviyogādavatu ravirasau sargatulyodayo vaḥ || 96 ||
97
dvīpe yo'stācalo'sminbhavati khalu sa evāparatrodayādri-
ryā yāminyujjvalendudyutiriha divaso'nyatra tīvrātapaḥ saḥ |
yadvaśyau deśakālāviti niyamayato no tu yaṃ deśakālā-
vavyātsa svaprabhutvāhitabhuvanahito heturahnāmino vaḥ || 97 ||
98
vyagrairagryagrahendugrasanaguru bharairno samagrairudagraiḥ
pratyagrairīṣadugrairudayagirigato gogaṇairgaurayangām |
udgāḍhārcirvilīnāmaranagaranagagrāvagarbhāmivāhnā-
magre śreyo vidhatte glapayatu gahanaṃ sa grahagrāmaṇīrvaḥ || 98 ||
99
yoniḥ sāmnāṃ vidhātā madhuripurajito dhūrjaṭiḥ śaṃkaro'sau
mṛtyuḥ kālo'lakāyāḥ patirapi dhanadaḥ pāvako jātavedāḥ |
itthaṃ saṃjñā ḍavitthādivadamṛtabhujāṃ yā yadṛcchāpravṛttā-
stāsāmeko'bhidheyastadanuguṇaguṇairyaḥ sa sūryo'vatādvaḥ || 99 ||
100
devaḥ kiṃ bāndhavaḥ syātpriyasuhṛdathavācārya āhosvidaryo
rakṣā cakṣurnu dīpo gururuta janako jīvitaṃ bījamojaḥ |
evaṃ nirṇīyate yaḥ ka iva na jagatāṃ sarvathā sarvadāsau
sarvākāropakārī diśatu daśaśatābhīpurabhyarthitaṃ vaḥ || 100 ||
101
[ ślokā lokasya bhūtyai śatamiti racitāḥ śrīmayūreṇa bhaktyā
yuktaścaitānpaṭhedyaḥ sakṛdapi puruṣaḥ sarvapāpairvimuktaḥ |
ārogyaṃ satkavitvaṃ matimatulabalaṃ kāntimāyuḥprakarṣaṃ
vidyāmaiśvaryamarthaṃ sutamapi labhate so'tra sūryaprasādāt || 101 ||
Commentaries (20)
- Anvayamukha — Sanskrit, not yet digitised
- Haṃsī — Rāmacandra, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryānuvādinī — Vallabhadeva, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Tribhuvanapāla, Sanskrit
- Sūryaśatakaṭīkā — Gaṅgādhara, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Jayamaṅgala, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Bālakavi, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Madhusūdana Miśra, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Yajñeśvara, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryāśatakaṭīkā — Vallabhadeva, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Śrīraṅgadeva, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Harivaṃśa Bhaṭṭa, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Gopīnātha, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Liṅgayasūri, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Rāmamiśra, Sanskrit, not yet digitised
- Sūryaśatakaṭīkā — Anvayamukha, Sanskrit, not yet digitised
- Vidvatpriyā — Jagannāthamiśra, Sanskrit, not yet digitised
- Vyākhyā of Raṅgadeva — Raṅgadeva, Sanskrit, not yet digitised
- Viśuddhā — Śrīnāthadatta, Sanskrit, not yet digitised
- Ṭīkā on the Sūryaśataka (anonymous) — Sanskrit
Commented on by
Part of
See also: more in Hymns to Sūrya and the luminaries
- Sudhalahari (Sudhālaharī) — Sanskrit; 1645 CE
Discussed in 18 studies in Pramāṇa (listed on the page).