Pramāṇa · Search · About · API

Vitavibhavari (Viṭavibhāvarī)

विटविभावरी

or Rādhāmādhava by Rājarājavarman

Language
Sanskrit
Author
Rājarāja Varman
Extent
147 passages, 1,532 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Vitavibhavari Khandha Kayvam A. R . Rajaraja Varma 1894 Gurukul Kangri Collection; 1894 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

1.1

rā
pū
śa
ja
ma
na
va
ta
ni
sva
jātu sāyamanutpāradīdhitau paścimāmbudhivilaṃbimaṇḍale
śrīpatiḥ śritakālindajātaṭaḥ pārśvagaṃ suhṛdamevamabravīt

1.2

dṛśyatāmiha cirāyito'pyayaṃ vāsaro'dya parihīyate śanaiḥ
sannidhitsati ca bandhuraṃ mahaḥ sandhiveḷamativeḷapeśalam

1.3

astaśailaśikharāgramaṇḍanaṃ maṇḍalaṃ vahati caṇḍarociṣaḥ
pāśapāṇipuragopurasphuracchāātakumbhamayakumbhavibhramam

1.4

māninīhṛdayamānabhedano mādṛśeṣvadayamānamānasaḥ
vāti gandhavaha eṣa mantharaṃ jātigandhavahanaśramālasaḥ

1.5

sāmisaṃkucitapadmalocanā hīyamānakaḷahaṃsakasvanā
unmukhī svapiti padminī śanaiḥ kāminīva surataklamālasā

1.6

udga‌toddhūṇamarīcibudbudaṃ biṃbamaṃbhasi ravernimajjati
sāyamaṃvuharaṇāya kāntayā pūryamāṇa iva pauraṭaḥ kuṭaḥ

1.7

kutracit praviraḷāḥ kvaciddhanā māṃsaḷāḥ kuhacanāṇavaḥ kvacit
aṃkuranti divi tārakāḥ kramāllāsikāsya iva gharmabindavaḥ

1.8

proṣite'ryamaṇi vallabhe diśaḥ kṣāmaviklabamalīmastviṣaḥ
mantharaśvasanamātralakṣitā mlānatāṃ dadhati niṣprabhairmukhaiḥ

1.9

kiṃ na paśyasi harerharit punarbibhratī sapadi pāṇḍuraṃ mukham
darśanīynikhilākṛtiḥ kramādgarbhagena śaśinā vibhāvyate

1.10

lupyamānabhṛśatāpamunmiṣadrāgamudguṇatamomalīmasam
cañcalaprakṛti śarvarīmukhaṃ mānasasya mama sāmyamaśnute

1.11

kokalokamiha lokayā''kulaṃ śokapāvakavipākavihvalam
nātiryāti bata tiryagapyasau mīnaketanamahīnaśāsanam

1.12

īṣadūnmiṣitaroparūṣitaṃ kīrṇakuntaḷabharaṃ vadhūmukham
smārayannayamudeti candramā dhairyasāraharaṇāya kāminām

1.13

svairiṇījananisargavairiṇī candrikā kramadhṛtātisāndratā
unnatotkalikamānasasya me netrayorna rucaye bhavatyasau

1.14

paśya kāmamabhirāmakaumudīsvādimāvagamakovidā ime
śāntabhīṣaṇatṛṣaḥ śakuntayaḥ ke'pi keḷikutukāni kurvate

1.15

candrikā''camanacuñcucañcava ścārucañcaladṛśaścakorakāḥ
pañcabāṇaśarapañjarodare pātayanti parito mano mama

1.16

cārucandrakaracarcitodaro maṃjuguñjadaḷipuṃjameduraḥ
kuñja eṣa kurute kutūhalaṃ cetaso mama cirābhivāṃchitam

1.17

paśya māṃ pavanacañcalāñcalaiḥ pallavāṃgulidalaiḥ smarāturam
cañcaḷīkakaḷanisvanoditasvāgataṃ svayamivvāhvayatyayam

1.18

śītadīdhitimarīcīcīcibhirbhāsurābhirabhitaḥ kṛtāplṛtiḥ
manmahe'yamapi manmahāgamaṃ sajjapuṣpaśayanaḥ pratīkṣate

1.19

preyasīvadanacandramaṇḍalādujjvalanmalacandrikājharaḥ
unmadāmiha kadātu kaumudīṃ prāpayeddivasadīpikādaśām

1.20

candrikātimirapūritāntaraṃ svairiṇīcaraṇadūraduśvaram
vīkṣya mārgamabhisārasāhase kātarā kimu bhavet kṛśodarī

1.21

māra! durlalita eṣa te suhṛccandramāstvadanujīvinaṃ janam
sevanāya tava yāntamadhvani droghumicchati nivāryatāṃ drutam

1.22

ādimo'yamabhisartumudyamo dustyajaṃ gurujanānuvartanam
yātayāmamapi nādya yauvanaṃ kiṃ karotu madanārditāpi sā

1.23

uttarottarapade mahattaraṃ vighnasaṃghamanudhāvadāvilam
māmakīnamayi mānasaṃ kimapyandhakūpakuharaṃ vigāhate

1.24

ityamutsukamudīrya tatkṣaṇasphāyamānamadane madhudviṣi
dūnacetasi durantacintayā śrāntavāci vaca ādade sakhā

1.25

antarāyacayacintanairalaṃ santyajā''śu vimanāyamānatām
rādhikāpi madanādhibādhitā pārayiṣyati cirāyituṃ na sā

1.26

sīmalaṅghanaviśṛṃkhalocchalanmīnalāṃchanarasaughapūritā,
kiṃ kariṣyati dhunī ca kāminī svapriyābhisaraṇodyamādṛte

1.27

aṣṭamūrtihariviṣṭaraśravaḥsraṣṭṛmukhyajayadṛṣṭavaibhave
śambarāriviśikhe'pi vandhyatāṃ śaṃkamāna iha lajjase na kim

1.28

vyarthaśaṃkitaśatāni santyaja svasthatāṃ bhaja yathoktamācara
kṛtyamanyadiha nāvaśiṣyate sūtradhārapadabhāji manmathe

1.29

rohiṇīramaṇakāntidhoraṇīrāmaṇīyakatṛṇīkṛtikṛkṣamām
pāsyasi priyatamāsyasampadaṃ kaumudīṃ drutamamī iva dvijāḥ

1.30

svasthacitta iha tadgavān kṣaṇaṃ plakṣamūlataḷime pratīkṣatām
tatpravṛttimupalabhya satvaraṃ yāvadeṣa vinivartituṃ yate

1.31

vismārṣīrmā sma ghorasmaraśaravivaśo jāratu sandiṣṭakṛtyaṃ
saṃkalpānāṃ vikalpeṣvavahitamanasā rakṣaṇīyo vivekaḥ
saṃketāntaḥpraveśaṃ na ca kuru dayitādūtamaprāpya mohāditthaṃ datvopadeśān priyasakhasavidhādnirgato'bhūtsudāmā

1.32

ātmānaṃ tadanu suhṛdvaconurodhātsaṃstabhya kṣaṇamatha vihvalāṃgasandhim
govindo'pyadhivaṭamūlamutsukākṣaḥ preyasyāgamanamahaṃ pratīkṣate sma

1.32-2

itiviṭavibhāryā prathamo yāmaḥ
gamannahamahāgamotsavam

2.1

atha dvitīyo yāmaḥ
cintāpayodhau vihitāvagāhaḥ santāpito'smānalapañcakena
ekāgracetā vaṭavṛkṣamūle dhyāne nyamāṃkṣīt sa viṭastapasvī

2.2

dhyānekanāne hṛdaye tadīye marīcikāvīcivadāvirāsan
asannidhāne'pyamṛtāyitāni priyācaritrāṇyatha tāni tāni

2.3

adyāpi sphuratīva me dhuri dṛśoryaccañcalāpāṅgayā
veśmopāntavibhūṣaṇāiyatapadā saṃvīkṣya māmadhvani
vyāvṛtyāsyavidhuṃ vilambya padayormunmārjanāyāsakṛtsopānopari pādaghātamapadiśyālokito'haṃ muhuḥ

2.4

iha taraṇisutāyāṃ jātu naukāvihāreṣvadhitaraṇi niṣaṇṇā bhūṣayantī gavākṣam
praṇayamamṛṇabhāvairīkṣitaiḥ pakṣmalākṣī
taṭanikaṭagataṃ māṃ mohayantī jagāma

2.5

tadaivāsyāṃ kiñcitkuṭilitagatiṃ vīkṣya taṭinīṃ
prasāryāṅgaṃ maṅgyāvadhi karatalakṣāḷanamiṣāt
tiraḥ paśyantyāṃ māṃ punarapi vayasyāstamahasan
pade'nyasminneṣā patati saritīti śritadayāḥ

2.7

akāṇḍabandho bhavate'yamañjaliḥ sārittaṭimiṇḍana maṇḍapottama
mayā tadā''ttā kila yasya te kṣitau priyākaṭākṣāplatitarapratīkṣatā
anyedyurākuñcitakaṇṭhanāḷaṃ proṣyāgatāyā madhurasmitaṃ tat
apāṅgamālāmayakīlajālairadyāpi me cetasi khātamāste

2.8

tasyāstannacirāttiyātarajanīvṛttaramṛterunmiṣat
saṃruddhaṃ gurusannidhānabhayataḥ kṛcchreṇa madhyepatham
viśrāntadyuti sṛkkvaṇoḥ prasaraṇādāśvetitoṣṭhāntikam
sākūtaṃ madhurasmitaṃ nayanayoradyāpi me tiṣṭhati

2.10

ekāntabhājamupaḷabhya rajasvalāntāṃ hanta smarāmyadhigatāvasaraḥ paredyuḥ
ādarśavimba iva vittamavāpya nisvaḥ kiṃ kiṃ na cāpalamakārṣamapūrṇakāmaḥ
vivarjayantāvitaretarāṅgasparśotsavaṃ sannihitau raho'pi
naktaṃ sarittīrasugopaviṣṭacakrāhvayadvandvadaśāṃ gatau svaḥ

2.11

āśleṣalobhāt purataḥ prasarpannadharmabhīteśca nivartamānaḥ
karo mamā''pyeva vaṇik sasarpāṃ śrīkhaṇḍavallīṃ vidhṛtaśramo'bhūt

2.12

smṛtikārānupālabhya vilapya nijadurdaśām
āśāsya ca punarvīkṣāmagamaṃ bahirunmanāḥ

2.13

sādhvakaronnijakṛtyānyāḷiśceṭī ca pīṭhamardaśca
saṃketamāpa sumukhī tadapi paredyurna saṅgamo'bhūnnau

2.14

'anargaḷaṃ svairamiti pravṛtte cintāsamudre caramastaraṅgaḥ
aunnatyamanyādhikametya paścādāgacchatāṃ prākprasaraṃ nyarautsīt

2.15

svairaṃ pradhāvan sahasā praghāṇasthūṇākṛtāsphāla ivātibālaḥ
sa svāgasaiva kathitantaraṅgaḥ stabdhaḥ kṣaṇaṃ dikṣu dideśacakṣuḥ

2.16

supto nu mūrchāmuta lambhito nu bhrānto nu magno virahāmbudhau nu
evaṃ daśāṃ svāṃ sa vikalpamāno vyāmūḍhacetā vilalāpa bhūyaḥ

2.17

nidrā māṃ niyataṃ pratāritavatī kā nāma sā preyasīsaṃketapratipālino yuvajanasyāḥ jñātamadyākhilam
sāpatnayadiha randhramāpya kuṭilā vyāmūmuhanmāmiyaṃ
nūnaṃ tat kuta eva komaḷatanoḥ kaṣṭaṃ piśācyā api

2.18

nidre! nindāmi na tvāṃ kathamiva kumatiryā tvamabhyarthitā'si
svapnālokābhilāṣādahaha viraharātrīṣu dūraṃ vrajantī
diṣṭyā saṃketabhūmāviha tu dayitayā prārthyamānāgamaṃ māṃ
gāḍhaṃ vyāmohayantī punarapi virate'nehasi pradrutā'si

2.20

devasya viśvajayino makaradhvajasya saṃsevanena ciralabdhatapāstvito'haṃ
śāpairadhakṣyamadhunā yadi jātu kāle na tvāṃ ratāntasamayeṣvagaveṣayiṣyam
hā dhik kva jīvitasamā niyatannivṛttā
sā syāt kathaṃ tadiha nā'gatavān sa dūtaḥ
āgatya suptamavagatya ca māṃ gataḥ kiṃ
saṃbhāvyate kathamidaṃ nanu pīṭhamarde

2.21

ityunmiṣadbhirvividhairvikalpaiḥ pīḍālatāpallavajālakalpaiḥ
vyāmohitasyāsya vibhinnalomā nyavartatājñātakathaḥ sudāmā

2.22

kiṃ māṃ vada prāṇasakha prahyāsta? kutrādya sā? kiṃ pratipadyate sā?
praśneramībhistvarayantamenamāsītsamāśvāsayituṃ sa nālam

2.23

pṛcchāvakāśānanavekṣatatvo yathā yathaiko viraḷīcakāra
tathā tathā'nyo muhuridvaśaṃkaḥ praśnān nijān pallavayāñcakāra

2.24

priyāpravṛtteranabhijñatāṃ svāṃ jagāda cānte vidhuraḥ sudāmā
mumūrccha cā'śaikabalaḥ sa kāmī bata drutapradattadhairyaśeṣaḥ

2.25

anargaḷodīrṇajhaḷajjhaḷaughaprapāṅgamārgeṇa vinirgaḷanti
aśrūṇi tasyāśramamanvatiṣṭhan vaṭālavālāmbuniṣekakṛtyam

2.26

yugāntakāle yugapajjaganti saṃkṣipya kukṣāvudaraṃbhariryaḥ
daḷe vaṭasya svayameva śiśye tale'dhunā'kṣipyata hanta tena

2.27

avāptasaṃjñaṃ kathamapyathainamāśvāsayannarddhasamasyayaiva
pracakrame vaktumanukampaśaḥ saṃruddhaśokaprathimā sudāmā

2.28

akāṇḍa eva glapito'si hanta kimityakasmāttava sāhasikyam
vilūya mūlaṃ payasā niṣiñca mahīruhaḥ poṣamupekṣyatidrāk

2.29

aho anākarṇitavākyaśeṣo vikatthase pāmaranirviśeṣam
nidhitsate dadhni samuddhṛtājye kā nāma gopī vada manthamaṇḍam

2.30

vakroktibhaṅgībhiralaṃ prasīda pātuṃ priyodantīmamaṃ śrutibhyām
vitīrṇakarṇaḥ śṛṇavāni sarvaṃ vṛttaṃ priyāyā iti nānyabuddhyā

2.31

taddehabhāsena mayā'tra tasyāḥ pravāsacihnānyupalakṣitāni
mṛṣānumānaiḥ khalu māṃ pralobhya yathārthamāvedaya tatra dṛṣṭam

2.32

ekākinī gāyati kāpi tatra ruddhavāntarasminnararaṃ prakoṣṭhe
vyāpāritā syādgurubhirvarākī nūnaṃ sakhībhissaha gānagoṣṭheyam

2.33

svareṇa tāṃ tadbhaginīmavaimi śiṣṭāḥ punardhoraṇayā ca suptāḥ
saṃkalpamūḍhena mayā'pyadṛṣṭā saṃketamāgādapi nāma bālā

2.34

evantayossaṃllapatosdāratvarāṇyupi prasphuṭamūkimāni
pradhāvataḥ kasyacidākulāni pārśve tataḥ śuśruvire padāni

2.35

uddāmadāvānalaveṣṭitānāmākasmiko ghoṣa ivāmbudasya
ravaḥ sa sūkṣmo'pi tayoḥ śravassu vyadhātsudhāsecanacākacakyam

2.36

kṣaṇācca tābhyāmavadhāritātmā gīrbhistvareditvaragadgadābhiḥ
ehyehi yāmetyasakṛdbruvan sa dvitraiḥ padairantikamāsasāda

2.37

sāndrānandassādhusaṃbhāvanābhiḥ śrīdāmānaṃ mānayāmāsa śauriḥ
saṃketasthapreyasīmuktadūtaṃ pratyuccātuṃ saṃrabhante hyabhīkāḥ

2.38

śrīdāmā nijapīṭhamardapadavaidagdhyaṃ sudāmā punaḥ
svasyāśvāsanakauśalaṃ muraripuḥ svaṃ dhairyamanyādṛśam
ekaiko'pi kutūhalāditi nijaṃ cāturyamastautsame
saṃbhūyātha ca rādhikāmiti tadā kolāhalaḥ ko'pyābhūt

2.39

sapadi sa sasuhṛt pratiṣṭhamāno dayitatamānilayāyitaṃ nikuñjam
mukhamatha bibharāmbabhūva śaurirmudiravinissṛtacandracāruśobham

3.1

iti viṭavibhāvaryām dvitīyoyāmaḥ
atha tṛtīyo yāmaḥ
codito nu madanāśugatotraiḥ kālito nu dayitāguṇajālaiḥ
āsthito nu sa manorathameva prasthitaḥ pṛthujavaṃ pracacāla

3.2

kāmukaḥ sa dayitāmabhisarpan vāmalūrakamabudhyata sālam
pallavān paramanyata śūkān goṣpadānyagaṇayadgahanāni

3.3

so'karot supathi kāpathabhītiṃ dvāravāddhamādhībhīttiṃ babandha
dhvāntasaṃkaṭamavāpa śaśāṃkādindrajālama tano raticitram

3.4

unmiṣatpulakakaṃcukitāṅgaḥ keśavaḥ kalitadhīrabhisāre
kurvatastata ito gativighnaṃ kaṇṭakān pathi tṛṇāya na mene

3.5

nātidīrghamapi durghaṭacāraṃ nītavānayanamāpaṭudāram
so'gamatsapadi vīrudagāraṃ svāgatonmukhasakhīpratihāram

3.6

dvāradeśaviniveśitadūto dūraduḥśravapadakramaśabdaḥ
vyākulāḷiviniveditamārgo veśma tatsa viśati sma vilāsī

3.7

mārutāvadhutaparṇakadaṃbānmandamuccarati marmaraśabde
satvarāvahitasādarakarṇe svāgamāya sahasā spṛhayantīm

3.8

sāndratāparivaśāmapi kārśye sundarasvarucitundilitāṅgīm
mandakandaḷitarāgamanoṃjñāmaindavīmabhinavāmiva lekhām

3.9

kṣāmabhāsamupavāsavirāme pāraṇakṣaṇavilambavihestām
bāṣpavārivihitāplavakṛtyāṃ dṛṣṭimiṣṭadiśamāśu nayantīm

3.10

antarāntaranucintya durantānantarāyanivahān vilapantīm
devatā atha manorathasiddhiṃ sevitā asakṛdarthayamānām

3.11

pārśvagapriyasakhīkaralīnāṃ pāṇipadmadhṛtapāṇḍukapolām
premabhūmaparimārjitacakṣuḥ preyasīṃ priyatamo'tha dadarśa

3.12

āśiraspadaparasparagālāvaṇyāmṛte prathamameva hi dṛṣṭau
ūḍhamodamupagūhya tayordvāgūhatuḥ kamapi sammadamuccaiḥ

3.13

aṅgakairatha tayorubhayorapyunmiṣatpulakapāḷinicoḷaiḥ
āśubhāvikusumāyudhayuddhe baddhavarmabhirivāvirabhāvi

3.14

stambhasambhramavihastamabhīkṣṇaṃ ślakṣṇamātmadayitākarapadmam
dhāryamāṇamatha sādhvapi sadyaḥ svidyato'cyutakarāt cyutimāpa

3.15

sārthakāni subahūnyatha paśyan harṣasaṃbhramabhayādipadāni
ekatassamuditāni tayorhihyekaśeṣamakarot smarasūriḥ

3.16

satvaropasṛtasakhyūpadiṣṭaṃ puṣpatalpamatha sevitukāmaḥ
mādhavaḥ svasavidhaṃ viśrāntāmaṃkapāḷivalayena nināya

3.17

paśyataḥ parijanasya samakṣaṃ vrīḍitā'pi sapadi priyapāṇim
sparśasammadjaḍairnijagātraiḥ sā'śakat kṛśatanurna niroddhum

3.18

kaṃcuḷīmanu nikuñcitamekaṃ kāñcilagnakaṭakāñcalamanyam
kāntapāṇikamalāntamudīkṣya krāntamāḷibhirathāntikabhūmeḥ

3.19

gūḍhagūḍhamapasāritapādaṃ mandapamandamasarpitukāmām
sā vikṛṣya vasanena vayasyāṃ pārśva eva viniveśayati sma

3.20

vāritā'pi caturā'tha suśīlā gantumeva muhurutsaheta sma
svairacārinijayūthaviyuktā vāgurāhatapadā hariṇīva

3.21

manmathāsahanamānasavṛttau mādhave niraparādhamatha svam
sandidarśayiṣurātavayasyā prastutānuguṇamevamavādīt

3.22

muñca muñca sicayāñcalametaddhikkava pratikṛtivyasanitvam
sādaraṃ spṛśati sāgasi jāgratyagrato'pi yadanāgasameva

3.23

yasya citramanucumbya sarāgaṃ “yojayainamāye cetanayeti
vakṣyasi smarasi taṃ ghaṭayantyāḥ pāritoṣikamayaṃ mama rodhaḥ ?

3.24

vallamena śithilīkṛtanīvivrīḍitā bhavasi cennanu mugdhe!
mādṛśāṃ kimu na paśyasi sākṣāt‌kārato varamasannidhimeva

3.25

candrikābhisaraṇe tava na hrīḥ sā bhṛśaṃ punarupāṃśu vihāre
kiṃ vṛthā pralapitairayi mugdhe! vāmadṛk bhavasi satyamidānīm

3.26

yadviyogavidhurā muhurasmān rodayasyanudinaṃ svavayasyāḥ
adya tasya savidhe sabhiyaste vācamanyathayate bata ceṣṭā

3.27

caṇḍi! keḷikutukrena nijāḷīḥ kātarā vidhurayiṣyasi manye
jñātamadya vayamīdṛśakeḷīnoṃ jaḍā api sahemahi bhūyaḥ

3.29

ayugaṃ nanu bhanakṣi kimarthaṃ? tarjanīṃ nāṭayase'dya vṛthaiva
bhīṣikāmya iha te na vibhemi prasthitā'smi kupitā'si hi mahyam
ityudīritavatīmatha śauriḥ "dvāri tiṣṭhati sakhā'dya mamaikaḥ
asmadarhati sa naivamavajñāmarhayaina,,miti tāṃ sma niyuṃkte

3.30

śaṃsataiva dhṛtagauramevaṃ saṃsitetaṃ sapadi nīviniveśe
tadbhūrutsutaruṇīkarapāśābhraśyamānavasanā niragātsā

3.31

vīrapāṇamadharāmṛtapānaiḥ kurvatoḥ puḷakkaṃcukabhājoḥ
kāminoḥ kaṭakatāḍitatūryaṃ mānmathaṃ pravṛvṛte'tha samīkam

3.32

unnatastanamahīdharacārī praskhalan praṇayipāṇiradho'dhaḥ
vihvalāṃgamavaluṃṭhya nitambe niṣpatan stimitatāṃ pratipede

3.33

nūtanoditavidhorvijayaṃ svaṃ svidyate varatanorvadanāya
varṇayannapajahāra sa vīṭīṃ pūrṇapātramatha tasya sakāśāt

3.34

cittajanmasadanāṃ viśantaṃ cittataskarakaraṃ samudīkṣya
madhyamāśu balinaṃ pratihārī krandati sma raśanāmaṇiruccaiḥ

3.35

kāmuke kimapi cāpalamūrustambhamūlasavidhe vidadhāne
sā śrutipraṇayinī praṇayinyā dṛṣṭirāśu nimimīla vilakṣā

3.36

prāṇanātharadanacchadasāre pītamātra iha peśalagātryāḥ
sītkṛtānumitasatvaraśāntirnirvavau virahaghorakṛśānuḥ

3.37

svasya manmanamanorupadeśaṃ kurvate priyamukhāya mṛgākṣyāḥ
dakṣiṇāmakuruta śrutiyugmaṃ kuṇḍalena viparītarateṣu

3.38

manmathopaniṣadāmatha sāraṃ mānayanmaṇitamantramudāram
kevalapramadabhūmani kalpe keśavaka kvacidasīmni nililye

3.39

bhraṣṭo baṃbhramadabhragarbhaviharebhyo'dabhrabho bhavrajaḥ
prāptākāṇḍatamassamāgamamakhaṇḍācaṇḍagormaṇḍalam
ā mūlāñcalitā śiloñcayataṭī jhāṃkāriṇaścānilāḥ
kṣobhārambhamudittvaraṃ smarapurasyā''sūtrayāñcakrire

3.40

caturoñcalitekṣaṇkucocchrayasraṣṭatastaḍiti sphuṭahāramaṇīna
patataḥ paritaḥ kiratī sudatī vividhaṃ vidadhe viparītam

3.41

drutavilambitadurmadaḍambarastamajāna kamaśo'ṅgajasaṅgaraḥ
sumaśaro'pyavaropya nijaṃ dhanuścirapariśramaviśramamanvabhūt

3.42

ārāmasīmāni nilaya vasan prasūnanālokya yugmanavarāptasevanānte
randhrapratīkṣaṇacaṇaḥśanakairupelya gharmāmbuhāramaharat pavamānacoraḥ

3.43

amandakandaḷatpramodasāgarodarasphurattaraṅgabhaṅgisaṅgamānuṣaṅgamaṅgaḷāṅgakau
parasparānurāgasampadaṃ sukhena dampatī
vitenatuścirāya cāru cāritārthyacumbinīm

4.1

nidhuvanarabhasānte gāḍhasaṃlagnagātraṃ tuhinamahatanissevyamānaṃ samīraiḥ
vidhutamatha tadantaḥ kevalānandavīcīkavalitakaraṇālī kāpyapi prāpa mūrcchāṃm
iti viṭavibhāvaryām tṛtīyo yāmaḥ
atha turīyo yāmaḥ
aciroditabhavyakāvyakāntispṛhaṇīyā'pi vibhāvarī tadānīm
abhavattvaramāṇaśeṣayāmā dhṛtadoṣākararuk prabhātakalpā

4.2

avalokya sudhākaro'pi sarvānatha rādhāmadhuvairiṇorvilāsān
parirabdhumivauṣadhīḥ svakāntāstvaramāṇaścaramācalaṃ jagāhe

4.3

mṛdulolitamaula yastadānīṃ prativeśma śrutiyogalobhanīyam
asakṛtrividhaṃ svaraprapañcaṃ juguṣuḥ śrotriyagātṛtāmracūr̤āḥ

4.4

hṛdi māraśarāprakṛṣṭapūrve sravadasrāmbuni khaṇḍitājanasya
akirat paritaḥ parāgabhaṅgayā pṛṣadaśvaḥ pṛthuśokabījajālam

4.5

aviśat karaśobhimaṇḍalāgraḥ saramākāntapadānusārimārgaḥ
mṛgayārthamivāparāhrisīmāṃ mṛgayūnādriyamāṇa eṣa rājā

4.6

nijagoprasaraprasāditāśo bata sarvajñaśikhāmaṇau gate'stam
timirārṇava ūrṇunāva viśvaṃ na budho nā'pi kaviściraṃ cakāśe

4.7

ciranarttanadhūsarāṃśukāānte laghu niṣkrāmati śītagau raṅgataḥ
tamasā pidadhe tiraskariṇyā navarāgasya raveḥ praveśanāya

4.8

mihirasya karagrahe kapotādvijaloke vihitoḍhutau samantāt
bavabhūvapidhito hutājjahomaṃ navasandhyāvidhi sāndhakāradhūme

4.9

ramaṇa kṣuṇamāgataṃ pravāsāt kathayannaryamaṇaṃ saroruhiṇye
sarasīranu saukharātriko'gātmadhupaughodho madhupāritoṣikārthī

4.10

udarollasadaryamāṇi niryadadratamāṇikyamanojñavibhramāṇi
udayācalagahvarāṇyabhūvannatha bāṇāsurasālasundarāṇi

4.11

parito daradhoṣibhiḥ patadbhirmahito bhāskaramaskarī sadaṇḍaḥ
ita eṣyati rañjitambarānto nanu kā kā tvamihetyakūji kākaiḥ

4.12

aḷigānalayairvibhātavelā naḷināmodisamīravījanaiśca
madhusūdanarādhayostadānīṃ sukhanidrārasamaidhayāñcakāra

4.13

itareṣu saroruheṣu nidrāmapahāya sphuṭiteṣvapi pra...te
itaretaravaktracandrayogānnayanābje na tayorabodhiṣātām

4.14

adhikeligṛhaṃ niśāmya kāntaṃ harimābhīravadhūratāntatāntam
upasarpatu sannidhiṃ tadīyaṃ bhṛśadhīrā'pi kathantarāmuṣaḥśrīḥ

4.15

timiraṃ cikuraśriyā śrayantī nayanaiḥ kuṭṭaḷitaiśca padmakośān
rajaniḥ parikīrṇahāratārā vilalambe kimu rādhikānikuñje

4.16

pūrutpatataḥ karāḷaraśmeḥ karasāhasravilāsimaṇḍalāgrāt
cakitāṃ nayaneṣu vepamānāmanayoḥ pañcaśaro rarakṣa nidrām

4.17

atha bodhayituṃ ciraprasuptaṃ mithunaṃ tatra sakhījanaḥ pravṛttaḥ
kṛpaṇasya kṛṣīvalasya dainyaṃ kṛṣivījakrayaṇedyatasya bheje

4.18

samanahyadapāsanāya yasyāḥ sa hi nādityakarotkaro'pyaho tām
kathameṣa bhanaktu yoganidrāṃ danujārernijabhogatalpabhājaḥ

4.19

ayi! bodhaya rādhikāṃ suśīle! nanu tannāṃśumatī niyojitā hiṃ
bata kā bhavatīha manniyogeṣviti sakhyaḥ kalahaṃ mitho vitenuḥ

4.20

prathamopanatāpyapriyaṃ sahante hitalobhādiha dūradarśilokāḥ
viraḷā hitavāgyalīkahīnetyaparāḥ śikṣayati sma tatra kācit

4.21

upajīviṣu ko'pi bhaktamānī prabhave yacchati kāpathepu sāhyam
guravastvaviśeṣameva doṣaṃ gaṇayantīti parā bhṛśaṃ śuśoca

4.22

kimudāsa ihādya pīṭhamardaityatha papraccha parā haressakhāyam
sa ca śaṃbhaḷi! kiṃ bhajasyupekṣāmiti pṛcchāntaramuttarīcakāra

4.23

iti tāsu vimohitāstvadūrādudagādgopakumāravaṃśaghoṣaḥ
taṭiteva haṭhādvighaṭyamānaṃ jhaṭiti dvandvamabodhi cāstanidram

4.24

priyadorvalayādathācchinattāṃ kṛśagātrīṃ sa śaṭho haṭhādanehā
atimuktalatāmaśokayaṣṭeścirasaṃvaiṣṭananirvṛtāṃ karīva

4.25

nayane dayitādharādvidare sthalamīnāviva mamlaturmṛgākṣyāḥ
api tasya mukhaṃ kṣaṇena jātaṃ hatakiñjalkasarojaśocanīyam

4.26

vyarayattadurojakokayūnordayitāsaṅghasukhaṃ haṭhāttadānīm
bata no bhuvi kiṃ kimeva bhāvyaṃ pratikūlaṃ calituṃ vidhau pravṛtte

4.27

atha dusthitiraṅgakaistadīyairdṛtamanyonyaśarīraviprayoge
surabheriva kāpyabaṣkayiṇyāḥ pratipede nijavatsadūritāyāḥ

4.28

drutameva niraiṣyatornikuñjādanayoścetasi viprayogabhīrau
uditau yugapatvarāvilambau divi tejastamasī iva kṣaṇe'smin

4.29

kathamapyatha kāminostadānīṃ śanakairnirgamanābhimukhyabhājoḥ
praṇayādanuyuktasuprabhātastvarayannālijano'pyupāsasāda

4.30

gacchāmi gehamayi bhāmini! sādhayāmītyukte viyogavidhurālasapakṣmamālam
serṣyānurāgakaruṇaṃ muhurarthayantīm
celāñcalonmukhakarāṃ taruṇīṃ tyajelkaḥ

4.32

vyomni svadhāmaparipālanasammukhīnahuṃkārikauśikaniruddhapathe niśānte
paścāt puro'pyakuśalaṃ calituṃ vilokya dvandvaṃ triśaṃkumiva tāvadavocadāḷiḥ
ajasraṃ yassvānte prativasati naddho guṇagaṇairaho mugdhe! tasmādapi virahamudbhāvayasi kim?
iha premā yūnorgirinagarakāntārabharitān
pradeśān prādeśānapi na gaṇayatyuddhaṇarayaḥ

4.33

manasvinyaḥ kāle vidhibalaparādhīnacaritaṃ
viditvedaṃ viśvaṃ viṣamamapi mṛṣyanti virahaṃ
pratiṣṭhā'sau paśya prakaṭabahurāgā'pi rajaniḥ
pratiṣṭhāsau kānte śaśini calatīyaṃ dhṛtimatī

4.36

mitamapi hitametadiṅgitajñā vacanamudāramudīrya sā vyaraṃsīt
tanurapi guḷikā nihanti rogaṃ paṭubhiṣajo hi nidānavedayasya 34
nihitamiva subījaṃ kālamāpyorvarāyāṃ phalamapuṣadayatnaṃ tatsuśīlopadeśaḥ
yadiha vidhutadhairyaṃ svapratiṣṭhāsamānaṃ samajanei mithunaṃ tadrāk pratiṣṭhāsamānam
āśliṣyāśliṣya gātraṃ pulakitamasakṛdvāḍhayan bāhubandhānācumbyācumbya vaktraṃ muhuradharasudhāpūrapātheyahārī
āpṛcchyāpṛcchya bhūyaḥ praṇayamamṛṇitairgadgadaiśca varṣan
mandaṃ mandaṃ mṛgākṣīṃ harirakṛta sakhīhastanikṣepameva

4.37

daivādadya manorathāt priyasakhī lebhe ciraprārthitānityanyo'nyamudīrayannatha nināyā'lijano rādhikām
śrīdāmnā saha mādhavo'pi rajanīvṛttāntaromanthanapronmīlatpramadormicumbanarasādānandasāndro yayau

4.38

iti viṭavibhāvaryau turīyo yāmaḥ
atha granthapratiṣṭhāśaṃsā
saṃpūrṇā sārasaudhairdiśi diśi ghaṭitairujvalatkāvyalakṣmīsampannekṣatranāthodayamahitatarā govilāsāṃstadīyān
aśrāntaṃ tatra tatra prathayatu sarasāyāmayāmābhirāmā
dṛśyā sadbhirvibhāvaryadhikaruciriyaṃ śāradollāsayogāt

4.39

sarvajñacūḍāmaṇibhāvyamānā sūryādarālokasukhapratīkṣā
vilāsimodāya vibhāvarīyaṃ jīyācciraṃ dūravibhātaśobhā

Contains

Part of

See also: more in Sanskrit poetry