<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Vitavibhavari](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari) › 2

# Vitavibhavari 2

Viṭavibhāvarī 2

- **Language:** Sanskrit

### [2.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.1)

atha dvitīyo yāmaḥ  
cintāpayodhau vihitāvagāhaḥ santāpito'smānalapañcakena  
ekāgracetā vaṭavṛkṣamūle dhyāne nyamāṃkṣīt sa viṭastapasvī

### [2.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.2)

dhyānekanāne hṛdaye tadīye marīcikāvīcivadāvirāsan  
asannidhāne'pyamṛtāyitāni priyācaritrāṇyatha tāni tāni

### [2.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.3)

adyāpi sphuratīva me dhuri dṛśoryaccañcalāpāṅgayā  
veśmopāntavibhūṣaṇāiyatapadā saṃvīkṣya māmadhvani  
vyāvṛtyāsyavidhuṃ vilambya padayormunmārjanāyāsakṛtsopānopari pādaghātamapadiśyālokito'haṃ muhuḥ

### [2.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.4)

iha taraṇisutāyāṃ jātu naukāvihāreṣvadhitaraṇi niṣaṇṇā bhūṣayantī gavākṣam  
praṇayamamṛṇabhāvairīkṣitaiḥ pakṣmalākṣī  
taṭanikaṭagataṃ māṃ mohayantī jagāma

### [2.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.5)

tadaivāsyāṃ kiñcitkuṭilitagatiṃ vīkṣya taṭinīṃ  
prasāryāṅgaṃ maṅgyāvadhi karatalakṣāḷanamiṣāt  
tiraḥ paśyantyāṃ māṃ punarapi vayasyāstamahasan  
pade'nyasminneṣā patati saritīti śritadayāḥ

### [2.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.7)

akāṇḍabandho bhavate'yamañjaliḥ sārittaṭimiṇḍana maṇḍapottama  
mayā tadā''ttā kila yasya te kṣitau priyākaṭākṣāplatitarapratīkṣatā  
anyedyurākuñcitakaṇṭhanāḷaṃ proṣyāgatāyā madhurasmitaṃ tat  
apāṅgamālāmayakīlajālairadyāpi me cetasi khātamāste

### [2.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.8)

tasyāstannacirāttiyātarajanīvṛttaramṛterunmiṣat  
saṃruddhaṃ gurusannidhānabhayataḥ kṛcchreṇa madhyepatham  
viśrāntadyuti sṛkkvaṇoḥ prasaraṇādāśvetitoṣṭhāntikam  
sākūtaṃ madhurasmitaṃ nayanayoradyāpi me tiṣṭhati

### [2.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.10)

ekāntabhājamupaḷabhya rajasvalāntāṃ hanta smarāmyadhigatāvasaraḥ paredyuḥ  
ādarśavimba iva vittamavāpya nisvaḥ kiṃ kiṃ na cāpalamakārṣamapūrṇakāmaḥ  
vivarjayantāvitaretarāṅgasparśotsavaṃ sannihitau raho'pi  
naktaṃ sarittīrasugopaviṣṭacakrāhvayadvandvadaśāṃ gatau svaḥ

### [2.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.11)

āśleṣalobhāt purataḥ prasarpannadharmabhīteśca nivartamānaḥ  
karo mamā''pyeva vaṇik sasarpāṃ śrīkhaṇḍavallīṃ vidhṛtaśramo'bhūt

### [2.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.12)

smṛtikārānupālabhya vilapya nijadurdaśām  
āśāsya ca punarvīkṣāmagamaṃ bahirunmanāḥ

### [2.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.13)

sādhvakaronnijakṛtyānyāḷiśceṭī ca pīṭhamardaśca  
saṃketamāpa sumukhī tadapi paredyurna saṅgamo'bhūnnau

### [2.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.14)

'anargaḷaṃ svairamiti pravṛtte cintāsamudre caramastaraṅgaḥ  
aunnatyamanyādhikametya paścādāgacchatāṃ prākprasaraṃ nyarautsīt

### [2.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.15)

svairaṃ pradhāvan sahasā praghāṇasthūṇākṛtāsphāla ivātibālaḥ  
sa svāgasaiva kathitantaraṅgaḥ stabdhaḥ kṣaṇaṃ dikṣu dideśacakṣuḥ

### [2.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.16)

supto nu mūrchāmuta lambhito nu bhrānto nu magno virahāmbudhau nu  
evaṃ daśāṃ svāṃ sa vikalpamāno vyāmūḍhacetā vilalāpa bhūyaḥ

### [2.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.17)

nidrā māṃ niyataṃ pratāritavatī kā nāma sā preyasīsaṃketapratipālino yuvajanasyāḥ jñātamadyākhilam  
sāpatnayadiha randhramāpya kuṭilā vyāmūmuhanmāmiyaṃ  
nūnaṃ tat kuta eva komaḷatanoḥ kaṣṭaṃ piśācyā api

### [2.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.18)

nidre! nindāmi na tvāṃ kathamiva kumatiryā tvamabhyarthitā'si  
svapnālokābhilāṣādahaha viraharātrīṣu dūraṃ vrajantī  
diṣṭyā saṃketabhūmāviha tu dayitayā prārthyamānāgamaṃ māṃ  
gāḍhaṃ vyāmohayantī punarapi virate'nehasi pradrutā'si

### [2.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.20)

devasya viśvajayino makaradhvajasya saṃsevanena ciralabdhatapāstvito'haṃ  
śāpairadhakṣyamadhunā yadi jātu kāle na tvāṃ ratāntasamayeṣvagaveṣayiṣyam  
hā dhik kva jīvitasamā niyatannivṛttā  
sā syāt kathaṃ tadiha nā'gatavān sa dūtaḥ  
āgatya suptamavagatya ca māṃ gataḥ kiṃ  
saṃbhāvyate kathamidaṃ nanu pīṭhamarde

### [2.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.21)

ityunmiṣadbhirvividhairvikalpaiḥ pīḍālatāpallavajālakalpaiḥ  
vyāmohitasyāsya vibhinnalomā nyavartatājñātakathaḥ sudāmā

### [2.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.22)

kiṃ māṃ vada prāṇasakha prahyāsta? kutrādya sā? kiṃ pratipadyate sā?  
praśneramībhistvarayantamenamāsītsamāśvāsayituṃ sa nālam

### [2.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.23)

pṛcchāvakāśānanavekṣatatvo yathā yathaiko viraḷīcakāra  
tathā tathā'nyo muhuridvaśaṃkaḥ praśnān nijān pallavayāñcakāra

### [2.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.24)

priyāpravṛtteranabhijñatāṃ svāṃ jagāda cānte vidhuraḥ sudāmā  
mumūrccha cā'śaikabalaḥ sa kāmī bata drutapradattadhairyaśeṣaḥ

### [2.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.25)

anargaḷodīrṇajhaḷajjhaḷaughaprapāṅgamārgeṇa vinirgaḷanti  
aśrūṇi tasyāśramamanvatiṣṭhan vaṭālavālāmbuniṣekakṛtyam

### [2.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.26)

yugāntakāle yugapajjaganti saṃkṣipya kukṣāvudaraṃbhariryaḥ  
daḷe vaṭasya svayameva śiśye tale'dhunā'kṣipyata hanta tena

### [2.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.27)

avāptasaṃjñaṃ kathamapyathainamāśvāsayannarddhasamasyayaiva  
pracakrame vaktumanukampaśaḥ saṃruddhaśokaprathimā sudāmā

### [2.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.28)

akāṇḍa eva glapito'si hanta kimityakasmāttava sāhasikyam  
vilūya mūlaṃ payasā niṣiñca mahīruhaḥ poṣamupekṣyatidrāk

### [2.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.29)

aho anākarṇitavākyaśeṣo vikatthase pāmaranirviśeṣam  
nidhitsate dadhni samuddhṛtājye kā nāma gopī vada manthamaṇḍam

### [2.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.30)

vakroktibhaṅgībhiralaṃ prasīda pātuṃ priyodantīmamaṃ śrutibhyām  
vitīrṇakarṇaḥ śṛṇavāni sarvaṃ vṛttaṃ priyāyā iti nānyabuddhyā

### [2.31](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.31)

taddehabhāsena mayā'tra tasyāḥ pravāsacihnānyupalakṣitāni  
mṛṣānumānaiḥ khalu māṃ pralobhya yathārthamāvedaya tatra dṛṣṭam

### [2.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.32)

ekākinī gāyati kāpi tatra ruddhavāntarasminnararaṃ prakoṣṭhe  
vyāpāritā syādgurubhirvarākī nūnaṃ sakhībhissaha gānagoṣṭheyam

### [2.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.33)

svareṇa tāṃ tadbhaginīmavaimi śiṣṭāḥ punardhoraṇayā ca suptāḥ  
saṃkalpamūḍhena mayā'pyadṛṣṭā saṃketamāgādapi nāma bālā

### [2.34](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.34)

evantayossaṃllapatosdāratvarāṇyupi prasphuṭamūkimāni  
pradhāvataḥ kasyacidākulāni pārśve tataḥ śuśruvire padāni

### [2.35](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.35)

uddāmadāvānalaveṣṭitānāmākasmiko ghoṣa ivāmbudasya  
ravaḥ sa sūkṣmo'pi tayoḥ śravassu vyadhātsudhāsecanacākacakyam

### [2.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.36)

kṣaṇācca tābhyāmavadhāritātmā gīrbhistvareditvaragadgadābhiḥ  
ehyehi yāmetyasakṛdbruvan sa dvitraiḥ padairantikamāsasāda

### [2.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.37)

sāndrānandassādhusaṃbhāvanābhiḥ śrīdāmānaṃ mānayāmāsa śauriḥ  
saṃketasthapreyasīmuktadūtaṃ pratyuccātuṃ saṃrabhante hyabhīkāḥ

### [2.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.38)

śrīdāmā nijapīṭhamardapadavaidagdhyaṃ sudāmā punaḥ  
svasyāśvāsanakauśalaṃ muraripuḥ svaṃ dhairyamanyādṛśam  
ekaiko'pi kutūhalāditi nijaṃ cāturyamastautsame  
saṃbhūyātha ca rādhikāmiti tadā kolāhalaḥ ko'pyābhūt

### [2.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2.39)

sapadi sa sasuhṛt pratiṣṭhamāno dayitatamānilayāyitaṃ nikuñjam  
mukhamatha bibharāmbabhūva śaurirmudiravinissṛtacandracāruśobham

## Linked texts (1)

- [Rādhāmādhava](https://indike.org/pramana/in.lit.plays.krsna.radhamadhava.2.1) — Rājarāja Varman, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.vitavibhavari.2) · Pramāṇa
