<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [Poetry (mahākāvya, lyric, messenger poems, stotra, Prakrit kāvya)](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya) › [Shorter narrative and descriptive poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda) › [Erotic, love-lament and romantic poems](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara) › [Vitavibhavari](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari) › 4

# Vitavibhavari 4

Viṭavibhāvarī 4

- **Language:** Sanskrit

### [4.1](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.1)

nidhuvanarabhasānte gāḍhasaṃlagnagātraṃ tuhinamahatanissevyamānaṃ samīraiḥ  
vidhutamatha tadantaḥ kevalānandavīcīkavalitakaraṇālī kāpyapi prāpa mūrcchāṃm  
iti viṭavibhāvaryām tṛtīyo yāmaḥ  
atha turīyo yāmaḥ  
aciroditabhavyakāvyakāntispṛhaṇīyā'pi vibhāvarī tadānīm  
abhavattvaramāṇaśeṣayāmā dhṛtadoṣākararuk prabhātakalpā

### [4.2](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.2)

avalokya sudhākaro'pi sarvānatha rādhāmadhuvairiṇorvilāsān  
parirabdhumivauṣadhīḥ svakāntāstvaramāṇaścaramācalaṃ jagāhe

### [4.3](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.3)

mṛdulolitamaula yastadānīṃ prativeśma śrutiyogalobhanīyam  
asakṛtrividhaṃ svaraprapañcaṃ juguṣuḥ śrotriyagātṛtāmracūr̤āḥ

### [4.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.4)

hṛdi māraśarāprakṛṣṭapūrve sravadasrāmbuni khaṇḍitājanasya  
akirat paritaḥ parāgabhaṅgayā pṛṣadaśvaḥ pṛthuśokabījajālam

### [4.5](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.5)

aviśat karaśobhimaṇḍalāgraḥ saramākāntapadānusārimārgaḥ  
mṛgayārthamivāparāhrisīmāṃ mṛgayūnādriyamāṇa eṣa rājā

### [4.6](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.6)

nijagoprasaraprasāditāśo bata sarvajñaśikhāmaṇau gate'stam  
timirārṇava ūrṇunāva viśvaṃ na budho nā'pi kaviściraṃ cakāśe

### [4.7](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.7)

ciranarttanadhūsarāṃśukāānte laghu niṣkrāmati śītagau raṅgataḥ  
tamasā pidadhe tiraskariṇyā navarāgasya raveḥ praveśanāya

### [4.8](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.8)

mihirasya karagrahe kapotādvijaloke vihitoḍhutau samantāt  
bavabhūvapidhito hutājjahomaṃ navasandhyāvidhi sāndhakāradhūme

### [4.9](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.9)

ramaṇa kṣuṇamāgataṃ pravāsāt kathayannaryamaṇaṃ saroruhiṇye  
sarasīranu saukharātriko'gātmadhupaughodho madhupāritoṣikārthī

### [4.10](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.10)

udarollasadaryamāṇi niryadadratamāṇikyamanojñavibhramāṇi  
udayācalagahvarāṇyabhūvannatha bāṇāsurasālasundarāṇi

### [4.11](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.11)

parito daradhoṣibhiḥ patadbhirmahito bhāskaramaskarī sadaṇḍaḥ  
ita eṣyati rañjitambarānto nanu kā kā tvamihetyakūji kākaiḥ

### [4.12](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.12)

aḷigānalayairvibhātavelā naḷināmodisamīravījanaiśca  
madhusūdanarādhayostadānīṃ sukhanidrārasamaidhayāñcakāra

### [4.13](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.13)

itareṣu saroruheṣu nidrāmapahāya sphuṭiteṣvapi pra...te  
itaretaravaktracandrayogānnayanābje na tayorabodhiṣātām

### [4.14](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.14)

adhikeligṛhaṃ niśāmya kāntaṃ harimābhīravadhūratāntatāntam  
upasarpatu sannidhiṃ tadīyaṃ bhṛśadhīrā'pi kathantarāmuṣaḥśrīḥ

### [4.15](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.15)

timiraṃ cikuraśriyā śrayantī nayanaiḥ kuṭṭaḷitaiśca padmakośān  
rajaniḥ parikīrṇahāratārā vilalambe kimu rādhikānikuñje

### [4.16](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.16)

pūrutpatataḥ karāḷaraśmeḥ karasāhasravilāsimaṇḍalāgrāt  
cakitāṃ nayaneṣu vepamānāmanayoḥ pañcaśaro rarakṣa nidrām

### [4.17](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.17)

atha bodhayituṃ ciraprasuptaṃ mithunaṃ tatra sakhījanaḥ pravṛttaḥ  
kṛpaṇasya kṛṣīvalasya dainyaṃ kṛṣivījakrayaṇedyatasya bheje

### [4.18](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.18)

samanahyadapāsanāya yasyāḥ sa hi nādityakarotkaro'pyaho tām  
kathameṣa bhanaktu yoganidrāṃ danujārernijabhogatalpabhājaḥ

### [4.19](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.19)

ayi! bodhaya rādhikāṃ suśīle! nanu tannāṃśumatī niyojitā hiṃ  
bata kā bhavatīha manniyogeṣviti sakhyaḥ kalahaṃ mitho vitenuḥ

### [4.20](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.20)

prathamopanatāpyapriyaṃ sahante hitalobhādiha dūradarśilokāḥ  
viraḷā hitavāgyalīkahīnetyaparāḥ śikṣayati sma tatra kācit

### [4.21](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.21)

upajīviṣu ko'pi bhaktamānī prabhave yacchati kāpathepu sāhyam  
guravastvaviśeṣameva doṣaṃ gaṇayantīti parā bhṛśaṃ śuśoca

### [4.22](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.22)

kimudāsa ihādya pīṭhamardaityatha papraccha parā haressakhāyam  
sa ca śaṃbhaḷi! kiṃ bhajasyupekṣāmiti pṛcchāntaramuttarīcakāra

### [4.23](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.23)

iti tāsu vimohitāstvadūrādudagādgopakumāravaṃśaghoṣaḥ  
taṭiteva haṭhādvighaṭyamānaṃ jhaṭiti dvandvamabodhi cāstanidram

### [4.24](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.24)

priyadorvalayādathācchinattāṃ kṛśagātrīṃ sa śaṭho haṭhādanehā  
atimuktalatāmaśokayaṣṭeścirasaṃvaiṣṭananirvṛtāṃ karīva

### [4.25](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.25)

nayane dayitādharādvidare sthalamīnāviva mamlaturmṛgākṣyāḥ  
api tasya mukhaṃ kṣaṇena jātaṃ hatakiñjalkasarojaśocanīyam

### [4.26](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.26)

vyarayattadurojakokayūnordayitāsaṅghasukhaṃ haṭhāttadānīm  
bata no bhuvi kiṃ kimeva bhāvyaṃ pratikūlaṃ calituṃ vidhau pravṛtte

### [4.27](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.27)

atha dusthitiraṅgakaistadīyairdṛtamanyonyaśarīraviprayoge  
surabheriva kāpyabaṣkayiṇyāḥ pratipede nijavatsadūritāyāḥ

### [4.28](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.28)

drutameva niraiṣyatornikuñjādanayoścetasi viprayogabhīrau  
uditau yugapatvarāvilambau divi tejastamasī iva kṣaṇe'smin

### [4.29](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.29)

kathamapyatha kāminostadānīṃ śanakairnirgamanābhimukhyabhājoḥ  
praṇayādanuyuktasuprabhātastvarayannālijano'pyupāsasāda

### [4.30](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.30)

gacchāmi gehamayi bhāmini! sādhayāmītyukte viyogavidhurālasapakṣmamālam  
serṣyānurāgakaruṇaṃ muhurarthayantīm  
celāñcalonmukhakarāṃ taruṇīṃ tyajelkaḥ

### [4.32](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.32)

vyomni svadhāmaparipālanasammukhīnahuṃkārikauśikaniruddhapathe niśānte  
paścāt puro'pyakuśalaṃ calituṃ vilokya dvandvaṃ triśaṃkumiva tāvadavocadāḷiḥ  
ajasraṃ yassvānte prativasati naddho guṇagaṇairaho mugdhe! tasmādapi virahamudbhāvayasi kim?  
iha premā yūnorgirinagarakāntārabharitān  
pradeśān prādeśānapi na gaṇayatyuddhaṇarayaḥ

### [4.33](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.33)

manasvinyaḥ kāle vidhibalaparādhīnacaritaṃ  
viditvedaṃ viśvaṃ viṣamamapi mṛṣyanti virahaṃ  
pratiṣṭhā'sau paśya prakaṭabahurāgā'pi rajaniḥ  
pratiṣṭhāsau kānte śaśini calatīyaṃ dhṛtimatī

### [4.36](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.36)

mitamapi hitametadiṅgitajñā vacanamudāramudīrya sā vyaraṃsīt  
tanurapi guḷikā nihanti rogaṃ paṭubhiṣajo hi nidānavedayasya 34  
nihitamiva subījaṃ kālamāpyorvarāyāṃ phalamapuṣadayatnaṃ tatsuśīlopadeśaḥ  
yadiha vidhutadhairyaṃ svapratiṣṭhāsamānaṃ samajanei mithunaṃ tadrāk pratiṣṭhāsamānam  
āśliṣyāśliṣya gātraṃ pulakitamasakṛdvāḍhayan bāhubandhānācumbyācumbya vaktraṃ muhuradharasudhāpūrapātheyahārī  
āpṛcchyāpṛcchya bhūyaḥ praṇayamamṛṇitairgadgadaiśca varṣan  
mandaṃ mandaṃ mṛgākṣīṃ harirakṛta sakhīhastanikṣepameva

### [4.37](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.37)

daivādadya manorathāt priyasakhī lebhe ciraprārthitānityanyo'nyamudīrayannatha nināyā'lijano rādhikām  
śrīdāmnā saha mādhavo'pi rajanīvṛttāntaromanthanapronmīlatpramadormicumbanarasādānandasāndro yayau

### [4.38](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.38)

iti viṭavibhāvaryau turīyo yāmaḥ  
atha granthapratiṣṭhāśaṃsā  
saṃpūrṇā sārasaudhairdiśi diśi ghaṭitairujvalatkāvyalakṣmīsampannekṣatranāthodayamahitatarā govilāsāṃstadīyān  
aśrāntaṃ tatra tatra prathayatu sarasāyāmayāmābhirāmā  
dṛśyā sadbhirvibhāvaryadhikaruciriyaṃ śāradollāsayogāt

### [4.39](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4.39)

sarvajñacūḍāmaṇibhāvyamānā sūryādarālokasukhapratīkṣā  
vilāsimodāya vibhāvarīyaṃ jīyācciraṃ dūravibhātaśobhā

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4](https://indike.org/pramana/in.lit.kavya.khanda.srngara.vitavibhavari.4) · Pramāṇa
