Pramāṇa · Search · About · API

Harivamsha 0.4: caturtho'dhyāyaḥ

Vulgate 0.4

Language
Sanskrit

Contents

caturtho'dhyāyaḥ

0.4.1

navāhavratibhyaḥ śrotābhyaḥ pālanīyāni niyamāni, tebhyaḥ tyājanīyāni dravyāṇāṃ ullekham, nyāyaviruddhena kathāśravaṇīyānāṃ durgatiḥ, kathāyāṃ vighnakaraṇena ekā nāryā narakayātanā evaṃ rākṣasayoneḥ prāptiḥ, śrotṝṇāṃ caturdaśa bhedāḥ vaiśampāyana uvāca |
navāhavratināṃ puṃsāṃ niyamāñchṛṇu sattama |
ekakālāśanaścaiva adhaḥśāyī bhavennaraḥ ||

0.4.2

sthātavyaṃ brahmacaryeṇa yāvad granthaḥ samāpyate |
harivaṃśe tathā rājan pāyasaṃ carubhojanam ||

0.4.3

pāraṇe pāraṇe yātaṃ yathāvad bharatarṣabha |
malamūtrajayārthaṃ hi laghvāhāraḥ sukhāvahaḥ ||

0.4.4

haviṣyānnena kartavyamekavāraṃ kathārthinā |
upoṣya navarātraṃ vā śaktiścecchṛṇuyāttadā ||

0.4.5

ghṛtapānaṃ payaḥpānaṃ kṛtvā vā śṛṇuyātsukham |
phalāhāreṇa vā bhāvyamekabhuktena vā punaḥ ||

0.4.6

sukhasādhyaṃ bhaved yattu kartavyaṃ śravaṇāya tat |
bhojanaṃ tu varaṃ manye kathāśravaṇakārakam ||

0.4.7

nopavāso varaḥ prokto kathāvighnakaro yadi |
śṛṇuyādyaḥ śucistiṣṭhannekacittatayā sadā ||

0.4.8

prātaḥsnānādikaṃ kṛtvā putradārasamanvitaḥ |
purāṇaśravaṇaṃ kuryāt kṛṣṇapūjanapūrvakam ||

0.4.9

puṣpadhūpaphalaiḥ samyaṅ naivedyaiḥ śraddhayoddhṛtaiḥ |
guroḥ śuśrūṣaṇaṃ tena kartavyaṃ phalakāṅkṣiṇā ||

0.4.4.10

śrutvā yathecchayā śaucaṃ kāryaṃ puṇyena vartmanā |
sāyaṅkāle guruśreṣṭhaṃ toṣayitvā sabāndhavaḥ ||

0.4.11

svaparigrahasaṅgena sukhaṃ svapiti vai tadā |
niyamādi prakartavyaṃ pāpānāṃ vinivartane ||

0.4.12

yathāsukhaṃ vyavaharennityaṃ viṣṇuparāyaṇaḥ |
śuciḥśuddhamanāstiṣṭhan patrāvalyāṃ ca bhojanam ||

0.4.13

kathāsamāptau bhuktiṃ ca kuryānnityaṃ kathāvratī |
dvidalaṃ madhu tailaṃ ca gariṣṭhānnaṃ tathaiva ca ||

0.4.14

bhāvaduṣṭaṃ paryuṣitaṃ jahyānnityaṃ kathāvratī |
vṛntākaṃ ca kaliṅgaṃ ca dagdhamannaṃ masūrikām ||

0.4.15

niṣpāvānāmiṣādyaṃ ca varjayecca kathāvratī |
palāṇḍuṃ laśunaṃ hiṅguṃ mūlakaṃ gṛñjanaṃ tathā ||

0.4.16

nālikāmūlakūṣmāṇḍaṃ naivādyācca kathāvratī |
kāmaṃ krodhaṃ madaṃ mānaṃ matsaraṃ lobhameva ca ||

0.4.17

dambhaṃ mohaṃ tathā dveṣaṃ dūrayecca kathāvratī |
vedavaiṣṇavaviprāṇāṃ gurugovratināṃ tathā ||

0.4.18

strīrājamahatāṃ nindāṃ varjayecca kathāvratī |
rajasvalāntyajamlecchapatitavrātyakaiḥ saha ||

0.4.19

dvijadviḍvedabāhyaiśca na vadecca kathāvratī |
satyaṃ śaucaṃ dayā maunamārjavaṃ vinayaṃ tathā ||

0.4.4.20

udāraṃ mānasaṃ tadvat kuryādeva kathāvratī |
śraddhābhaktisamāyuktā nānyakāryeṣu lālasā ||

0.4.21

vāgyatāḥ śucayo'vyagrāḥ śrotāraḥ puṇyabhāginaḥ |
abhaktyā ye kathāṃ puṇyāṃ śṛṇvanti manujādhamāḥ ||

0.4.22

teṣāṃ puṇyaphalaṃ nāsti duḥkhaṃ syājjanmajanmani |
purāṇaṃ ye tu sampūjya tāmbūlādyairupāyanaiḥ ||

0.4.23

śṛṇvanti ca kathāṃ bhaktyā daridrāḥ syurna pāpinaḥ |
kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ ye gacchantyanyato narāḥ ||

0.4.24

bhogāntare praṇaśyanti teṣāṃ dārāśca sampadaḥ |
soṣṇīṣamastakā ye ca kathāṃ śṛṇvanti pāvanīm ||

0.4.25

te balākā prajāyante pāpino manujādhamāḥ |
tāmbūlaṃ bhakṣayanto ye kathāṃ śṛṇvanti pāvanīm ||

0.4.26

svaviṣṭhāṃ khādayantyetānnarake yamakiṅkarāḥ |
nāryā rajasvalāyāśca yonitulyaṃ mukhaṃ bhavet ||

0.4.27

ye tuṅgāsanārūḍhāḥ kathāṃ śṛṇvanti dāmbhikāḥ |
akṣayyānnarakān bhuktvā te bhavantyeva vāyasāḥ ||

0.4.28

ye ca vīrāsanārūḍhā ye ca śayyāsanasthitāḥ |
śṛṇvanti tatkathāṃ te vai bhavantyarjunapādapāḥ ||

0.4.29

asampraṇamya śṛṇvanto viṣavṛkṣā bhavanti te |
tathā śayānāḥ śṛṇvanto bhavantyajagarā narāḥ ||

0.4.4.30

yaḥ śṛṇoti kathāṃ vakraḥ samānāsanamāsthitaḥ |
gurutalpasamaṃ pāpaṃ samprāpya narakaṃ vrajet ||

0.4.31

ye nindanti purāṇajñān kathāṃ vā pāpahāriṇīm |
te vai janmaśataṃ martyāḥ śunakāḥ sambhavanti ca ||

0.4.32

kathāyāṃ vartamānāyāṃ ye vadanti duruttaram |
te gardabhāḥ prajāyante kṛkalāsāstataḥ param ||

0.4.33

kadācidapi ye puṇyāṃ na śṛṇvanti kathāṃ narāḥ |
te bhuktvā narakān ghorān bhavanti vanaśūkarāḥ ||

0.4.33.p1

kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ vighnaṃ kurvanti ye śaṭhāḥ |
koṭyabdānnarakānbhuktvā bhavanti grāmasūkarāḥ|34 ||

0.4.35

madhye vārtāṃ na kurvīta cet kuryānnirayaṃ vrajet |
kathāyāṃ śrūyamāṇāyāṃ na kuryācchiśulālanam ||

0.4.36

narmavādān vadennaiva striyā sambhāṣaṇaṃ tathā |
na kartavyaṃ prayatnena kathāvicchedakāraṇam ||

0.4.37

vicchedena kathāyāstu brahmahatyāsamaṃ tvagham |
prāpnoti nṛpaśārdūla kathāvicchedakaḥ pumān ||

0.4.38

na kuryāttu kathāmadhye tvanyavārtāḥ prayatnataḥ |
nārī vā puruṣo vāpi kuryānnirayamāpnuyāt ||

0.4.39

itihāsaṃ vadāmyatra śṛṇuṣvaikaṃ hi mānada |
yaṃ śrutvā na vaded vārtāṃ kathāmadhye kadācana ||

0.4.4.40

janasthāne purā kaścid brāhmaṇo vedapāragaḥ |
dharmaśāstre'tinipuṇaḥ sadācāraparāyaṇaḥ ||

0.4.41

gaṅgāsnānaṃ vidhāyādau kṛtvā mādhyāhnikaṃ tathā |
kṛtvā devārcanaṃ caiva śravaṇe tatparo'bhavat ||

0.4.42

tasya bhāryātiduṣṭā ca karkaśā kalahapriyā |
asatyālāpanipuṇā paradveṣaparāyaṇā ||

0.4.43

hṛtvā cakre dhanasyāpi saṅgrahaṃ pāpaniścayā |
dadhi dugdhaṃ samānīya śarkarāguḍameva ca ||

0.4.44

ghṛtaṃ ca navanītaṃ ca svayamānīya sarvadā |
ekānte bhakṣaṇaṃ cakre bhartaryannaṃ praśuṣkakam ||

0.4.45

durāgrahā duṣṭamanāḥ patinindāparāyaṇā |
bahupāpaprakartrī ca paraveśmopaveśinī ||

0.4.46

subhāṣaṇaṃ vadennaiva dviṣaḥ kṣemavidhāyinī |
paṅktibhedaṃ prakurvāṇā sadā niṣṭhurabhāṣiṇī ||

0.4.46.p1

atithiṣu sadā vairakāriṇī dharmanāśinī |
sajjano'pi guṇī saumyastasyā bhartā supūjitaḥ 47 ||

0.4.48

yadā bhartā purāṇasya śravaṇāya hi saṃsthitaḥ |
pratyahaṃ tatra gatvā tu tasya nindāṃ cakāra ha ||

0.4.49

saṃnyāsivat kathaṃ hyatra śravaṇe vyāsavat kṛtaḥ |
samutpannanirudyoga kiṃ kartavyaṃ mayā vada ||

0.4.4.50

śiśavo māṃ pīḍayanti bhakṣaṇāya dine dine |
kiṃ teṣāṃ va prakartavyaṃ bhakṣaṇārthaṃ mayā vada ||

0.4.51

nāstyevānnaṃ gṛhe kiñcid vastraṃ vāpyathavā dhanam |
kiṃ mayā ca prakartavyaṃ kutra gantavyameva ca ||

0.4.52

kathaṃ vilikhitaṃ diṣṭaṃ dhātrā pāpena me purā |
mūrkhaścālasyasaṃyukto daridro niṣṭhurastathā ||

0.4.53

snehahīnaḥ kuṭumbe ca kathāyāḥ śravaṇe rataḥ |
etādṛśaḥ patirmahyaṃ dhātrā datto durātmanā ||

0.4.54

pṛthivyāṃ durbhagaikāhaṃ daridragṛhamāgatā |
udarāpūrtimātraṃ hi nānnaṃ me bhakṣitaṃ kadā ||

0.4.55

saubhāgyāstāḥ striyo loke yāsāmudyogaśālinaḥ |
patayo dhanadhānyādisamṛddhipariśobhitāḥ ||

0.4.56

te vai strīṇāṃ vākyakarāḥ śiśupālanatatparāḥ |
nityaṃ gṛheṣu tiṣṭhanti strīṇāṃ santoṣakārakāḥ ||

0.4.57

sadannabhakṣaṇāt puṣṭā bhāryājñāparipālakāḥ |
vyavasāyaṃ ca bhāryāṇāṃ kurvanti buddhiśālinaḥ ||

0.4.58

ayaṃ mūrkhaśca jaḍadhīrupekṣāṃ kurute gṛhe |
adya tailaṃ gṛhe nāsti cendhanaṃ lavaṇaṃ tathā ||

0.4.59

śākaśca mama nāstyeva dhānyaleśo na madgṛhe |
kiṃ mayā tu prakartavyaṃ patiretādṛśo mama ||

0.4.4.60

kathāyāṃ śrūyamāṇāyāṃ patyā sanmārgamūrtinnā |
dhānyādau vidyamāne'pi mithyābhāṣaṇatatparā ||

0.4.61

kathāvighnaṃ cakārāsau karkaśā sā dine dine |
tataḥ kālena maraṇaṃ prāptā sā duṣṭamānasā ||

0.4.62

yamadūtaistu baddhā sā nītā ca yamamandire |
tato yamājñayā taistu narake pātitā ciram ||

0.4.63

paścāt sā rākṣasī jātā bhairave jalavarjite |
araṇye kṣuttṛṣāyuktā pūrvapāpaprabhāvataḥ ||

0.4.64

tasmād vighnaṃ na kartavyaṃ bhāryayā puruṣeṇa vā |
śrīhareḥ satkathāyāstu tava satyaṃ vadāmyaham ||

0.4.65

mīnālino mahiṣahaṃsabakasvabhāvā mārjārakākavṛkakaṅkajalaukatulyāḥ |
sacchidrakumbhajalasindhuśilopamāśca te śrāvakāśca sucaturdaśadhā bhavanti ||

0.4.66

daridraśca kṣayī rogī nirbhāgyaḥ pāpakarmavān |
anapatyo mokṣakāmaḥ śṛṇuyāt sa kathāmimām ||

0.4.67

apuṣpā kākavandhyā ca vandhyā yā ca mṛtārbhakā |
sravadgarbhā ca yā nārī tayā śrāvyā prayatnataḥ ||

0.4.68

suputraṃ labhate rājan vyāsasya vacanaṃ yathā |
sarvānkāmānavāpnoti kathāṃ śrutvā harerimām ||

0.4.68.c1

iti śrīpadmapurāṇe harivaṃśamāhātmye śravaṇādividhikathanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ ||

Linked texts (4)