Harivamsha 0.4: caturtho'dhyāyaḥ
Vulgate 0.4
- Language
- Sanskrit
Contents
caturtho'dhyāyaḥ
0.4.1
navāhavratibhyaḥ śrotābhyaḥ pālanīyāni niyamāni, tebhyaḥ tyājanīyāni dravyāṇāṃ ullekham, nyāyaviruddhena kathāśravaṇīyānāṃ durgatiḥ, kathāyāṃ vighnakaraṇena ekā nāryā narakayātanā evaṃ rākṣasayoneḥ prāptiḥ, śrotṝṇāṃ caturdaśa bhedāḥ vaiśampāyana uvāca |
navāhavratināṃ puṃsāṃ niyamāñchṛṇu sattama |
ekakālāśanaścaiva adhaḥśāyī bhavennaraḥ ||
0.4.2
sthātavyaṃ brahmacaryeṇa yāvad granthaḥ samāpyate |
harivaṃśe tathā rājan pāyasaṃ carubhojanam ||
0.4.3
pāraṇe pāraṇe yātaṃ yathāvad bharatarṣabha |
malamūtrajayārthaṃ hi laghvāhāraḥ sukhāvahaḥ ||
0.4.4
haviṣyānnena kartavyamekavāraṃ kathārthinā |
upoṣya navarātraṃ vā śaktiścecchṛṇuyāttadā ||
0.4.5
ghṛtapānaṃ payaḥpānaṃ kṛtvā vā śṛṇuyātsukham |
phalāhāreṇa vā bhāvyamekabhuktena vā punaḥ ||
0.4.6
sukhasādhyaṃ bhaved yattu kartavyaṃ śravaṇāya tat |
bhojanaṃ tu varaṃ manye kathāśravaṇakārakam ||
0.4.7
nopavāso varaḥ prokto kathāvighnakaro yadi |
śṛṇuyādyaḥ śucistiṣṭhannekacittatayā sadā ||
0.4.8
prātaḥsnānādikaṃ kṛtvā putradārasamanvitaḥ |
purāṇaśravaṇaṃ kuryāt kṛṣṇapūjanapūrvakam ||
0.4.9
puṣpadhūpaphalaiḥ samyaṅ naivedyaiḥ śraddhayoddhṛtaiḥ |
guroḥ śuśrūṣaṇaṃ tena kartavyaṃ phalakāṅkṣiṇā ||
0.4.4.10
śrutvā yathecchayā śaucaṃ kāryaṃ puṇyena vartmanā |
sāyaṅkāle guruśreṣṭhaṃ toṣayitvā sabāndhavaḥ ||
0.4.11
svaparigrahasaṅgena sukhaṃ svapiti vai tadā |
niyamādi prakartavyaṃ pāpānāṃ vinivartane ||
0.4.12
yathāsukhaṃ vyavaharennityaṃ viṣṇuparāyaṇaḥ |
śuciḥśuddhamanāstiṣṭhan patrāvalyāṃ ca bhojanam ||
0.4.13
kathāsamāptau bhuktiṃ ca kuryānnityaṃ kathāvratī |
dvidalaṃ madhu tailaṃ ca gariṣṭhānnaṃ tathaiva ca ||
0.4.14
bhāvaduṣṭaṃ paryuṣitaṃ jahyānnityaṃ kathāvratī |
vṛntākaṃ ca kaliṅgaṃ ca dagdhamannaṃ masūrikām ||
0.4.15
niṣpāvānāmiṣādyaṃ ca varjayecca kathāvratī |
palāṇḍuṃ laśunaṃ hiṅguṃ mūlakaṃ gṛñjanaṃ tathā ||
0.4.16
nālikāmūlakūṣmāṇḍaṃ naivādyācca kathāvratī |
kāmaṃ krodhaṃ madaṃ mānaṃ matsaraṃ lobhameva ca ||
0.4.17
dambhaṃ mohaṃ tathā dveṣaṃ dūrayecca kathāvratī |
vedavaiṣṇavaviprāṇāṃ gurugovratināṃ tathā ||
0.4.18
strīrājamahatāṃ nindāṃ varjayecca kathāvratī |
rajasvalāntyajamlecchapatitavrātyakaiḥ saha ||
0.4.19
dvijadviḍvedabāhyaiśca na vadecca kathāvratī |
satyaṃ śaucaṃ dayā maunamārjavaṃ vinayaṃ tathā ||
0.4.4.20
udāraṃ mānasaṃ tadvat kuryādeva kathāvratī |
śraddhābhaktisamāyuktā nānyakāryeṣu lālasā ||
0.4.21
vāgyatāḥ śucayo'vyagrāḥ śrotāraḥ puṇyabhāginaḥ |
abhaktyā ye kathāṃ puṇyāṃ śṛṇvanti manujādhamāḥ ||
0.4.22
teṣāṃ puṇyaphalaṃ nāsti duḥkhaṃ syājjanmajanmani |
purāṇaṃ ye tu sampūjya tāmbūlādyairupāyanaiḥ ||
0.4.23
śṛṇvanti ca kathāṃ bhaktyā daridrāḥ syurna pāpinaḥ |
kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ ye gacchantyanyato narāḥ ||
0.4.24
bhogāntare praṇaśyanti teṣāṃ dārāśca sampadaḥ |
soṣṇīṣamastakā ye ca kathāṃ śṛṇvanti pāvanīm ||
0.4.25
te balākā prajāyante pāpino manujādhamāḥ |
tāmbūlaṃ bhakṣayanto ye kathāṃ śṛṇvanti pāvanīm ||
0.4.26
svaviṣṭhāṃ khādayantyetānnarake yamakiṅkarāḥ |
nāryā rajasvalāyāśca yonitulyaṃ mukhaṃ bhavet ||
0.4.27
ye tuṅgāsanārūḍhāḥ kathāṃ śṛṇvanti dāmbhikāḥ |
akṣayyānnarakān bhuktvā te bhavantyeva vāyasāḥ ||
0.4.28
ye ca vīrāsanārūḍhā ye ca śayyāsanasthitāḥ |
śṛṇvanti tatkathāṃ te vai bhavantyarjunapādapāḥ ||
0.4.29
asampraṇamya śṛṇvanto viṣavṛkṣā bhavanti te |
tathā śayānāḥ śṛṇvanto bhavantyajagarā narāḥ ||
0.4.4.30
yaḥ śṛṇoti kathāṃ vakraḥ samānāsanamāsthitaḥ |
gurutalpasamaṃ pāpaṃ samprāpya narakaṃ vrajet ||
0.4.31
ye nindanti purāṇajñān kathāṃ vā pāpahāriṇīm |
te vai janmaśataṃ martyāḥ śunakāḥ sambhavanti ca ||
0.4.32
kathāyāṃ vartamānāyāṃ ye vadanti duruttaram |
te gardabhāḥ prajāyante kṛkalāsāstataḥ param ||
0.4.33
kadācidapi ye puṇyāṃ na śṛṇvanti kathāṃ narāḥ |
te bhuktvā narakān ghorān bhavanti vanaśūkarāḥ ||
0.4.33.p1
kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ vighnaṃ kurvanti ye śaṭhāḥ |
koṭyabdānnarakānbhuktvā bhavanti grāmasūkarāḥ|34 ||
0.4.35
madhye vārtāṃ na kurvīta cet kuryānnirayaṃ vrajet |
kathāyāṃ śrūyamāṇāyāṃ na kuryācchiśulālanam ||
0.4.36
narmavādān vadennaiva striyā sambhāṣaṇaṃ tathā |
na kartavyaṃ prayatnena kathāvicchedakāraṇam ||
0.4.37
vicchedena kathāyāstu brahmahatyāsamaṃ tvagham |
prāpnoti nṛpaśārdūla kathāvicchedakaḥ pumān ||
0.4.38
na kuryāttu kathāmadhye tvanyavārtāḥ prayatnataḥ |
nārī vā puruṣo vāpi kuryānnirayamāpnuyāt ||
0.4.39
itihāsaṃ vadāmyatra śṛṇuṣvaikaṃ hi mānada |
yaṃ śrutvā na vaded vārtāṃ kathāmadhye kadācana ||
0.4.4.40
janasthāne purā kaścid brāhmaṇo vedapāragaḥ |
dharmaśāstre'tinipuṇaḥ sadācāraparāyaṇaḥ ||
0.4.41
gaṅgāsnānaṃ vidhāyādau kṛtvā mādhyāhnikaṃ tathā |
kṛtvā devārcanaṃ caiva śravaṇe tatparo'bhavat ||
0.4.42
tasya bhāryātiduṣṭā ca karkaśā kalahapriyā |
asatyālāpanipuṇā paradveṣaparāyaṇā ||
0.4.43
hṛtvā cakre dhanasyāpi saṅgrahaṃ pāpaniścayā |
dadhi dugdhaṃ samānīya śarkarāguḍameva ca ||
0.4.44
ghṛtaṃ ca navanītaṃ ca svayamānīya sarvadā |
ekānte bhakṣaṇaṃ cakre bhartaryannaṃ praśuṣkakam ||
0.4.45
durāgrahā duṣṭamanāḥ patinindāparāyaṇā |
bahupāpaprakartrī ca paraveśmopaveśinī ||
0.4.46
subhāṣaṇaṃ vadennaiva dviṣaḥ kṣemavidhāyinī |
paṅktibhedaṃ prakurvāṇā sadā niṣṭhurabhāṣiṇī ||
0.4.46.p1
atithiṣu sadā vairakāriṇī dharmanāśinī |
sajjano'pi guṇī saumyastasyā bhartā supūjitaḥ 47 ||
0.4.48
yadā bhartā purāṇasya śravaṇāya hi saṃsthitaḥ |
pratyahaṃ tatra gatvā tu tasya nindāṃ cakāra ha ||
0.4.49
saṃnyāsivat kathaṃ hyatra śravaṇe vyāsavat kṛtaḥ |
samutpannanirudyoga kiṃ kartavyaṃ mayā vada ||
0.4.4.50
śiśavo māṃ pīḍayanti bhakṣaṇāya dine dine |
kiṃ teṣāṃ va prakartavyaṃ bhakṣaṇārthaṃ mayā vada ||
0.4.51
nāstyevānnaṃ gṛhe kiñcid vastraṃ vāpyathavā dhanam |
kiṃ mayā ca prakartavyaṃ kutra gantavyameva ca ||
0.4.52
kathaṃ vilikhitaṃ diṣṭaṃ dhātrā pāpena me purā |
mūrkhaścālasyasaṃyukto daridro niṣṭhurastathā ||
0.4.53
snehahīnaḥ kuṭumbe ca kathāyāḥ śravaṇe rataḥ |
etādṛśaḥ patirmahyaṃ dhātrā datto durātmanā ||
0.4.54
pṛthivyāṃ durbhagaikāhaṃ daridragṛhamāgatā |
udarāpūrtimātraṃ hi nānnaṃ me bhakṣitaṃ kadā ||
0.4.55
saubhāgyāstāḥ striyo loke yāsāmudyogaśālinaḥ |
patayo dhanadhānyādisamṛddhipariśobhitāḥ ||
0.4.56
te vai strīṇāṃ vākyakarāḥ śiśupālanatatparāḥ |
nityaṃ gṛheṣu tiṣṭhanti strīṇāṃ santoṣakārakāḥ ||
0.4.57
sadannabhakṣaṇāt puṣṭā bhāryājñāparipālakāḥ |
vyavasāyaṃ ca bhāryāṇāṃ kurvanti buddhiśālinaḥ ||
0.4.58
ayaṃ mūrkhaśca jaḍadhīrupekṣāṃ kurute gṛhe |
adya tailaṃ gṛhe nāsti cendhanaṃ lavaṇaṃ tathā ||
0.4.59
śākaśca mama nāstyeva dhānyaleśo na madgṛhe |
kiṃ mayā tu prakartavyaṃ patiretādṛśo mama ||
0.4.4.60
kathāyāṃ śrūyamāṇāyāṃ patyā sanmārgamūrtinnā |
dhānyādau vidyamāne'pi mithyābhāṣaṇatatparā ||
0.4.61
kathāvighnaṃ cakārāsau karkaśā sā dine dine |
tataḥ kālena maraṇaṃ prāptā sā duṣṭamānasā ||
0.4.62
yamadūtaistu baddhā sā nītā ca yamamandire |
tato yamājñayā taistu narake pātitā ciram ||
0.4.63
paścāt sā rākṣasī jātā bhairave jalavarjite |
araṇye kṣuttṛṣāyuktā pūrvapāpaprabhāvataḥ ||
0.4.64
tasmād vighnaṃ na kartavyaṃ bhāryayā puruṣeṇa vā |
śrīhareḥ satkathāyāstu tava satyaṃ vadāmyaham ||
0.4.65
mīnālino mahiṣahaṃsabakasvabhāvā mārjārakākavṛkakaṅkajalaukatulyāḥ |
sacchidrakumbhajalasindhuśilopamāśca te śrāvakāśca sucaturdaśadhā bhavanti ||
0.4.66
daridraśca kṣayī rogī nirbhāgyaḥ pāpakarmavān |
anapatyo mokṣakāmaḥ śṛṇuyāt sa kathāmimām ||
0.4.67
apuṣpā kākavandhyā ca vandhyā yā ca mṛtārbhakā |
sravadgarbhā ca yā nārī tayā śrāvyā prayatnataḥ ||
0.4.68
suputraṃ labhate rājan vyāsasya vacanaṃ yathā |
sarvānkāmānavāpnoti kathāṃ śrutvā harerimām ||
0.4.68.c1
iti śrīpadmapurāṇe harivaṃśamāhātmye śravaṇādividhikathanaṃ nāma caturtho'dhyāyaḥ ||
Linked texts (4)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Devībhāgavatamāhātmya — Sanskrit
- Ānandarāmāyaṇa — Vālmīki, Sanskrit