Harivamsha 3.18: aṣṭādaśo'dhyāyaḥ
Vulgate 3.18
- Language
- Sanskrit
Contents
aṣṭādaśo'dhyāyaḥ
3.18.p1
yogopasargakathanam
3.18.1
yogasya upasargāḥ, yoginaḥ viṣṇurūpeṇa sthitiḥ, karmalayāt muktiḥ, sakāmakarmiṇāṃ dhūmamārgeṇa gatiḥ punarāvṛtti ca, jñāninaṃ yogīṃ ca tattvasya sākṣātkāraṃ, brahmayugasya varṇanaṃ janamejaya uvāca |
upasargaṃ ca yogaṃ ca dhyātavyaṃ caiva yatpadam |
na bhūyaḥ punarāyāti mānuṣaṃ dehavigraham |
siddhiṃ siddhiguṇāṃścaiva śrotumicchāmi tattvataḥ ||
When the Haryaśvas were lost, the lord Dakṣa, son of the Pracetases,
again produced a thousand sons upon Vīraṇa's daughter.
3.18.2
vaiśampāyana uvāca |
śṛṇu vistarataḥ sarvaṃ yathā pṛcchasi medhayā |
upapannena manasā brahmādīnāmanekadhā ||
3.18.3
pañcasiddhiguṇāṃstyaktvā paśyato brahmaṇo nṛpa |
yogayuktena manasā pañcendriyanivāsinaḥ ||
3.18.4
brahmaṇaścintayānasya brahmayajñaṃ sanātanam |
bahurūpamanaiśvaryāt pravartati nirodhanam ||
3.18.5
pañcendriyasya grāmasya navadvārasya bhārata |
kāmakrodhasya lobhasya sanniruddhasya medhayā ||
3.18.6
tejasā mūrdhni cādhāya dhūmo dodhūyate mahān |
nīlalohitavarṇābhaiḥ pītaiḥ śvetaiśca dhātubhiḥ ||
3.18.7
māñjiṣṭharāgavarṇābhaiḥ kapotasadṛśaistathā |
śuddhavaidūryavarṇābhaiḥ padmarāgasamaprabhaiḥ ||
3.18.8
sphāṭikairmaṇivarṇābhaināgendrasadṛśaistathā |
indragopakavarṇābhaiścandrāṃśusalilaprabhaiḥ ||
3.18.9
bahuvarṇaiḥ sudhūmaughairindrāyudhasamaprabhaiḥ |
sampatadbhiśca yugapanmeghairiva samāgataḥ |
nirudhyata ivākāśaṃ pakṣavadbhirivādribhiḥ ||
3.18.3.18.10
te dhūmavarṇāḥ saṅghātā ghanāḥ saliladhāriṇaḥ |
nirvemuścaiva toyaughān viviśurvasudhātale ||
3.18.11
mūrdhni caiva mahānagnirmānaso dhūyate prabhuḥ |
yuktaḥ paramayogena śataśo'rcibhirāvṛtaḥ ||
3.18.12
tasyārcervisphuliṅgānāṃ sahastrāṇi śatāni ca |
visasruḥ sarvagātrebhyo jvalanniva yugāgnayaḥ ||
3.18.13
yāvatyo varṣadhārāstu tāvatyo'rcyo'nalasya ca |
srameyurvāridhārābhirvipule vasudhātale ||
3.18.14
varṇābhyāṃ yujyamānasya vāyurdodhūyate mahān |
divyasiddhaguṇodbhūtaḥ sūkṣmaprāṇavivardhanaḥ ||
3.18.15
vegavān bhīmanirghoṣo balavān prāṇagocaraḥ |
taireva cāgnisaṅghātairdhātubhiḥ saha saṅgataḥ ||
3.18.16
sahasraśo'tha śataśo mūrtiṃ kṛtvā pṛthagvidhām |
agnirvāyurjalaṃ bhūmirdhātavo brahmacoditāḥ ||
3.18.17
samavāyatvamāpannā bījabhūtā mahīpate |
saṅghātaṃ brahmavegena dhātavo gamitā nṛpa ||
3.18.18
yad brahma cakṣupormadhye sa sūkṣmaḥ puruṣo virāṭ |
tayoranyān bahūn sūkṣmān sasṛje puruṣottamaḥ ||
3.18.19
sa eva bhagavānviṣṇurvyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ |
ādhāraḥ sarvavidyānāṃ pralaye pralayāntakṛt ||
3.18.3.18.20
taṃ mūrdhni dhātubhirnaddhaṃ viśanti brahmacoditāḥ |
te'ntarāḥ puruṣāḥ sarve jñātāraḥ sukhaduḥkhayoḥ ||
3.18.21
atha ceṣṭitumārabdhā mūrtayo brahmasammitāḥ |
bhittvā ca dharaṇīṃ daivīṃ prāpadyanta diśo daśa ||
3.18.22
ityete pārthavāḥ sarve ṛṣayo brahmanirmitāḥ |
tatraiva pralayaṃ yātā bhūmitvamupayānti ca ||
3.18.23
karmakṣayād vimucyante dhātubhiḥ karmabandhanaiḥ |
karmakṣayād vimuktatvādindriyāṇāṃ ca bandhanāt ||
3.18.24
tāmeva prakṛtiṃ yānti ajñātāṃ karmagocaraiḥ |
kṣarād dhūmakṣayaṃ caiva agnigarbhāstapomayāḥ ||
3.18.25
yena tanturivācchanno bhāvābhāvaḥ pravartate |
dhūmādabhrāstu sambhūtā abhrāttoyaṃ sunirmalam ||
3.18.26
jagatī jalāttu sambhūtā jagatyeva ca yatphalaṃ phalādrasastu sañjajñe rasātprāṇastu dehinām ||
3.18.27
rasaśca tanmayo jajñe yattad brahma sanātanam |
pradhānaṃ brahma coddiṣṭaṃ bahubhiḥ kāraṇāntaraiḥ |
brāhmaṇaistapasi śrāntaiḥ satyavrataparāyaṇaiḥ ||
3.18.28
avyaktād vyaktimāpannaṃ svena bhāvena bhārata |
antaḥsthaṃ sarvabhūteṣu carantaṃ vidyayā saha ||
3.18.29
karma karteti rājendra viṣayasthamanekadhā |
nopalabhyeta cakṣurbhyāṃ tapasā dagdhakilbiṣaiḥ ||
3.18.3.18.30
upalabhyeta cakṣurbhyo jñānibhirbrahmavādibhiḥ |
niḥsṛtastu bhruvormadhyānmeghamukta ivāṃśumān ||
3.18.31
caradbhiḥ pakṣivalloke nirdvandvairniṣparigrahaiḥ |
yogadharmeṇa kauravya dhuvamāsādyate phalam ||
3.18.32
prādurbhāvaṃ kṣayaṃ caiva bhūtasya nidhanaṃ tathā |
vidhatte śataśo brahmā saṅkṣaye ca bhavet tadā ||
3.18.33
karmaṇaḥ karma yogajño bhūtebhyo nātra saṃśayaḥ |
avināśāya lokasya dharmasyāpyāyanena ca ||
3.18.34
yugaṃ dvādaśasāhasraṃ sahasrayugasaṃhitam |
etad brahmayugaṃ nāma yugānāṃ prathamaṃ yugam ||
3.18.35
sahasrayugayorante saṃhāraḥ pralayāntakṛt |
sūkṣmaṃ bhavati lokānāṃ nirvikāramacetanam ||
3.18.36
tathā pralayamāpannaṃ jagat sarvaṃ sanātanam |
brahma sampadyate sūkṣmaṃ nirmitaṃ kāraṇairguṇaiḥ ||
3.18.36.c1
iti śrīmahābhārate khilabhāge harivaṃśe bhaviṣyaparvaṇi pauṣkare aṣṭādaśo'dhyāyaḥ ||
Translations (1)
- English (machine translation) — English, machine translation