Pramāṇa · Search · About · API

Harivamsha 3.18: aṣṭādaśo'dhyāyaḥ

Vulgate 3.18

Language
Sanskrit

Contents

aṣṭādaśo'dhyāyaḥ

3.18.p1

yogopasargakathanam

3.18.1

yogasya upasargāḥ, yoginaḥ viṣṇurūpeṇa sthitiḥ, karmalayāt muktiḥ, sakāmakarmiṇāṃ dhūmamārgeṇa gatiḥ punarāvṛtti ca, jñāninaṃ yogīṃ ca tattvasya sākṣātkāraṃ, brahmayugasya varṇanaṃ janamejaya uvāca |
upasargaṃ ca yogaṃ ca dhyātavyaṃ caiva yatpadam |
na bhūyaḥ punarāyāti mānuṣaṃ dehavigraham |
siddhiṃ siddhiguṇāṃścaiva śrotumicchāmi tattvataḥ ||

When the Haryaśvas were lost, the lord Dakṣa, son of the Pracetases,
again produced a thousand sons upon Vīraṇa's daughter.

English (machine translation) (machine translation)

3.18.2

vaiśampāyana uvāca |
śṛṇu vistarataḥ sarvaṃ yathā pṛcchasi medhayā |
upapannena manasā brahmādīnāmanekadhā ||

3.18.3

pañcasiddhiguṇāṃstyaktvā paśyato brahmaṇo nṛpa |
yogayuktena manasā pañcendriyanivāsinaḥ ||

3.18.4

brahmaṇaścintayānasya brahmayajñaṃ sanātanam |
bahurūpamanaiśvaryāt pravartati nirodhanam ||

3.18.5

pañcendriyasya grāmasya navadvārasya bhārata |
kāmakrodhasya lobhasya sanniruddhasya medhayā ||

3.18.6

tejasā mūrdhni cādhāya dhūmo dodhūyate mahān |
nīlalohitavarṇābhaiḥ pītaiḥ śvetaiśca dhātubhiḥ ||

3.18.7

māñjiṣṭharāgavarṇābhaiḥ kapotasadṛśaistathā |
śuddhavaidūryavarṇābhaiḥ padmarāgasamaprabhaiḥ ||

3.18.8

sphāṭikairmaṇivarṇābhaināgendrasadṛśaistathā |
indragopakavarṇābhaiścandrāṃśusalilaprabhaiḥ ||

3.18.9

bahuvarṇaiḥ sudhūmaughairindrāyudhasamaprabhaiḥ |
sampatadbhiśca yugapanmeghairiva samāgataḥ |
nirudhyata ivākāśaṃ pakṣavadbhirivādribhiḥ ||

3.18.3.18.10

te dhūmavarṇāḥ saṅghātā ghanāḥ saliladhāriṇaḥ |
nirvemuścaiva toyaughān viviśurvasudhātale ||

3.18.11

mūrdhni caiva mahānagnirmānaso dhūyate prabhuḥ |
yuktaḥ paramayogena śataśo'rcibhirāvṛtaḥ ||

3.18.12

tasyārcervisphuliṅgānāṃ sahastrāṇi śatāni ca |
visasruḥ sarvagātrebhyo jvalanniva yugāgnayaḥ ||

3.18.13

yāvatyo varṣadhārāstu tāvatyo'rcyo'nalasya ca |
srameyurvāridhārābhirvipule vasudhātale ||

3.18.14

varṇābhyāṃ yujyamānasya vāyurdodhūyate mahān |
divyasiddhaguṇodbhūtaḥ sūkṣmaprāṇavivardhanaḥ ||

3.18.15

vegavān bhīmanirghoṣo balavān prāṇagocaraḥ |
taireva cāgnisaṅghātairdhātubhiḥ saha saṅgataḥ ||

3.18.16

sahasraśo'tha śataśo mūrtiṃ kṛtvā pṛthagvidhām |
agnirvāyurjalaṃ bhūmirdhātavo brahmacoditāḥ ||

3.18.17

samavāyatvamāpannā bījabhūtā mahīpate |
saṅghātaṃ brahmavegena dhātavo gamitā nṛpa ||

3.18.18

yad brahma cakṣupormadhye sa sūkṣmaḥ puruṣo virāṭ |
tayoranyān bahūn sūkṣmān sasṛje puruṣottamaḥ ||

3.18.19

sa eva bhagavānviṣṇurvyaktāvyaktaḥ sanātanaḥ |
ādhāraḥ sarvavidyānāṃ pralaye pralayāntakṛt ||

3.18.3.18.20

taṃ mūrdhni dhātubhirnaddhaṃ viśanti brahmacoditāḥ |
te'ntarāḥ puruṣāḥ sarve jñātāraḥ sukhaduḥkhayoḥ ||

3.18.21

atha ceṣṭitumārabdhā mūrtayo brahmasammitāḥ |
bhittvā ca dharaṇīṃ daivīṃ prāpadyanta diśo daśa ||

3.18.22

ityete pārthavāḥ sarve ṛṣayo brahmanirmitāḥ |
tatraiva pralayaṃ yātā bhūmitvamupayānti ca ||

3.18.23

karmakṣayād vimucyante dhātubhiḥ karmabandhanaiḥ |
karmakṣayād vimuktatvādindriyāṇāṃ ca bandhanāt ||

3.18.24

tāmeva prakṛtiṃ yānti ajñātāṃ karmagocaraiḥ |
kṣarād dhūmakṣayaṃ caiva agnigarbhāstapomayāḥ ||

3.18.25

yena tanturivācchanno bhāvābhāvaḥ pravartate |
dhūmādabhrāstu sambhūtā abhrāttoyaṃ sunirmalam ||

3.18.26

jagatī jalāttu sambhūtā jagatyeva ca yatphalaṃ phalādrasastu sañjajñe rasātprāṇastu dehinām ||

3.18.27

rasaśca tanmayo jajñe yattad brahma sanātanam |
pradhānaṃ brahma coddiṣṭaṃ bahubhiḥ kāraṇāntaraiḥ |
brāhmaṇaistapasi śrāntaiḥ satyavrataparāyaṇaiḥ ||

3.18.28

avyaktād vyaktimāpannaṃ svena bhāvena bhārata |
antaḥsthaṃ sarvabhūteṣu carantaṃ vidyayā saha ||

3.18.29

karma karteti rājendra viṣayasthamanekadhā |
nopalabhyeta cakṣurbhyāṃ tapasā dagdhakilbiṣaiḥ ||

3.18.3.18.30

upalabhyeta cakṣurbhyo jñānibhirbrahmavādibhiḥ |
niḥsṛtastu bhruvormadhyānmeghamukta ivāṃśumān ||

3.18.31

caradbhiḥ pakṣivalloke nirdvandvairniṣparigrahaiḥ |
yogadharmeṇa kauravya dhuvamāsādyate phalam ||

3.18.32

prādurbhāvaṃ kṣayaṃ caiva bhūtasya nidhanaṃ tathā |
vidhatte śataśo brahmā saṅkṣaye ca bhavet tadā ||

3.18.33

karmaṇaḥ karma yogajño bhūtebhyo nātra saṃśayaḥ |
avināśāya lokasya dharmasyāpyāyanena ca ||

3.18.34

yugaṃ dvādaśasāhasraṃ sahasrayugasaṃhitam |
etad brahmayugaṃ nāma yugānāṃ prathamaṃ yugam ||

3.18.35

sahasrayugayorante saṃhāraḥ pralayāntakṛt |
sūkṣmaṃ bhavati lokānāṃ nirvikāramacetanam ||

3.18.36

tathā pralayamāpannaṃ jagat sarvaṃ sanātanam |
brahma sampadyate sūkṣmaṃ nirmitaṃ kāraṇairguṇaiḥ ||

3.18.36.c1

iti śrīmahābhārate khilabhāge harivaṃśe bhaviṣyaparvaṇi pauṣkare aṣṭādaśo'dhyāyaḥ ||

Translations (1)