Pramāṇa · Search · About · API

The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.322

Nārāyaṇīya 12.322

Language
Sanskrit

12.322.1

bhīṣma uvāca:
sa evam ukto dvipadāṃ variṣṭho
nārāyaṇenottamapuruṣeṇa
jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ
nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam

12.322.2

yadartham ātmaprabhaveha janma
tavottamaṃ dharmagṛhe caturdhā
tat sādhyatāṃ lokahitārtham adya
gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām

12.322.3

vedāḥ svadhītā mama lokanātha
taptaṃ tapo nānṛtam uktapūrvam
pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi
parasya guhyaṃ na ca bhinnapūrvam

12.322.4

guptāni catvāri yathāgamaṃ me
śatrau ca mitre ca samo 'smi nityam
taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna
ekāntabhāvena vṛṇomy ajasram
ebhir viśeṣaiḥ pariśuddhasattvaḥ
kasmān na paśyeyam anantam īśam

12.322.5

tat pārameṣṭhyasya vaco niśamya
nārāyaṇaḥ sātvatadharmagoptā
gaccheti taṃ nāradam uktavān sa
saṃpūjayitvātmavidhikriyābhiḥ

12.322.6

tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ
so 'bhyarcayitvā tam ṛṣiṃ purāṇam
kham utpapātottamavegayuktas
tato 'dhimerau sahasā nililye

12.322.7

tatrāvatasthe ca munir muhūrtam
ekāntam āsādya gireḥ sa śṛṅge
ālokayann uttarapaścimena
dadarśa cātyadbhutarūpayuktam

12.322.8

kṣīrodadher uttarato hi dvīpaḥ
śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ
meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ
dvātriṃśatordhvaṃ kavibhir niruktaḥ

12.322.9

atīndriyāś cānaśanāś ca tatra
niṣpandahīnāḥ susugandhinaś ca
śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpāś
cakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām

12.322.10

vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā
divyānvayarūpāḥ śubhasāropetāḥ
chattrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ
satpuṣkaracatuṣkā rājīvaśatapādāḥ

12.322.11

ṣaṣṭyā dantair yuktāḥ śuklair aṣṭābhir daṃṣṭrābhir ye
jihvābhir ye viṣvagvaktraṃ lelihyante sūryaprakhyam //

12.322.12

bhaktyā devaṃ viśvotpannaṃ yasmāt sarve lokāḥ sūtāḥ
vedā dharmā munayaḥ śāntā devāḥ sarve tasya visargāḥ //

12.322.13

yudhi-ṣṭhira uvāca:
atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ
kathaṃ te puruṣā jātāḥ kā teṣāṃ gatir uttamā //

12.322.14

ye vimuktā bhavantīha narā bharatasattama
teṣāṃ lakṣaṇam etad dhi yac chvetadvīpavāsinām //

12.322.15

tasmān me saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me
tvaṃ hi sarvakathārāmas tvāṃ caivopāśritā vayam //

12.322.16

bhīṣma uvāca:
vistīrṇaiṣā kathā rājañ śrutā me pitṛsaṃnidhau
saiṣā tava hi vaktavyā kathāsāro hi sa smṛtaḥ //

12.322.17

rājoparicaro nāma babhūvādhipatir bhuvaḥ
ākhaṇḍalasakhaḥ khyāto bhakto nārāyaṇaṃ harim //

12.322.18

dhārmiko nityabhaktaś ca pitṝn nityam atandritaḥ
sāmrājyaṃ tena saṃprāptaṃ nārāyaṇavarāt purā //

12.322.19

sātvataṃ vidhim āsthāya prāksūryamukhaniḥsṛtam
pūjayām āsa deveśaṃ taccheṣeṇa pitāmahān //

12.322.20

pitṛśeṣeṇa viprāṃś ca saṃvibhajyāśritāṃś ca saḥ
śeṣānnabhuk satyaparaḥ sarvabhūteṣv ahiṃsakaḥ
sarvabhāvena bhaktaḥ sa devadevaṃ janārdanam //

12.322.21

tasya nārāyaṇe bhaktiṃ vahato 'mitrakarśana
ekaśayyāsanaṃ śakro dattavān devarāṭ svayam //

12.322.22

ātmā rājyaṃ dhanaṃ caiva kalatraṃ vāhanāni ca
etad bhagavate sarvam iti tat prekṣitaṃ sadā //

12.322.23

kāmyanaimittikā-jasraṃ yajñiyāḥ paramakriyāḥ
sarvāḥ sātvatam āsthāya vidhiṃ cakre samāhitaḥ //

12.322.24

pañcarātravido mukhyās tasya gehe mahātmanaḥ
prāyaṇaṃ bhagavatproktaṃ bhuñjate cāgrabhojanam //

12.322.25

tasya praśāsato rājyaṃ dharmeṇā-mitraghātinaḥ
nānṛtā vāk samabhavan mano duṣṭaṃ na cābhavat
na ca kāyena kṛtavān sa pāpaṃ param aṇv api //

12.322.26

ye hi te munayaḥ khyātāḥ sapta citraśikhaṇḍinaḥ
tair ekamatibhir bhūtvā yat proktaṃ śāstram uttamam //

12.322.27

marīcir atryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ
vasiṣṭhaś ca mahātejā ete citraśikhaṇḍinaḥ //

12.322.28

sapta prakṛtayo hy etās tathā svāyaṃbhuvo 'ṣṭamaḥ
etābhir dhāryate lokas tābhyaḥ śāstraṃ viniḥsṛtam //

12.322.29

ekāgramanaso dāntā munayaḥ saṃyame ratāḥ
idaṃ śreya idaṃ brahma idaṃ hitam anuttamam
lokān saṃcintya manasā tataḥ śāstraṃ pracakrire //

12.322.30

tatra dharmārthakāmā hi mokṣaḥ paścāc ca kīrtitaḥ
maryādā vividhāś caiva divi bhūmau ca saṃsthitāḥ //

12.322.31

ārādhya tapasā devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum
divyaṃ varṣasahasraṃ vai sarve te ṛṣibhiḥ saha //

12.322.32

nārāyaṇānuśāstā hi tadā devī sarasvatī
viveśa tān ṛṣīn sarvāṃl lokānāṃ hitakāmyayā //

12.322.33

tataḥ pravartitā samyak tapovidbhir dvijātibhiḥ
śabde cārthe ca hetau ca eṣā prathamasargajā //

12.322.34

ādāv eva hi tac chāstram oṃkārasvarabhūṣitam
ṛṣibhir bhāvitaṃ tatra yatra kāruṇiko hy asau //

12.322.35

tataḥ prasanno bhagavān anirdiṣṭaśarīragaḥ_1
ṛṣīn uvāca tān sarvān adṛśyaḥ puruṣottamaḥ //

12.322.36

kṛtaṃ śatasahasraṃ hi ślokānām idam uttamam
lokatantrasya kṛtsnasya yasmād dharmaḥ pravartate //

12.322.37

pravṛttau ca nivṛttau ca yonir etad bhaviṣyati
ṛgyajuḥsāmabhir juṣṭam atharvāṅgirasais tathā //

12.322.38

tathāpramāṇaṃ hi mayā kṛto brahmā prasādajaḥ
rudraś ca krodhajo viprā yūyaṃ prakṛtayas tathā //

12.322.39

sūryācandramasau vāyur bhūmir āpo 'gnir eva ca
sarve ca nakṣatragaṇā yac ca bhūtābhiśabditam //

12.322.40

adhikāreṣu vartante yathāsvam brahmavādinaḥ
sarve pramāṇaṃ hi yathā tathaitac chāstram uttamam //

12.322.41

bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etan madanuśāsanam
asmāt pravakṣyate dharmān manuḥ svāyaṃbhuvaḥ svayam //

12.322.42

uśanā bṛhaspatiś caiva yadotpannau bhaviṣyataḥ
tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ yuṣmanmatibhir uddhṛtam //

12.322.43

svāyaṃbhuveṣu dharmeṣu śāstre cośanasā kṛte
bṛhaspatimate_1 caiva lokeṣu pravicārite //

12.322.44

yuṣmatkṛtam idaṃ śāstraṃ prajāpālo vasus tataḥ
bṛhaspatisakāśād vai prāpsyate dvijasattamāḥ //

12.322.45

sa hi madbhāvito rājā madbhaktaś ca bhaviṣyati
tena śāstreṇa lokeṣu kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati //

12.322.46

etad dhi sarvaśāstrāṇāṃ śāstram uttamasaṃjñitam
etad arthyaṃ ca dharmyaṃ ca yaśasyaṃ caitad uttamam //

12.322.47

asya pravartanāc caiva prajāvanto bhaviṣyatha
sa ca rājā śriyā yukto bhaviṣyati mahān vasuḥ //

12.322.48

saṃsthite tu nṛpe_2 tasmiñ śāstram etat sanātanam
antar dhāsyati tat satyam etad vaḥ kathitaṃ mayā //

12.322.49

etāvad uktvā vacanam adṛśyaḥ puruṣottamaḥ
visṛjya tān ṛṣīn sarvān kāmapi prasthito diśam //

12.322.50

tatas te lokapitaraḥ sarvalokārthacintakāḥ
prāvartayanta tac chāstraṃ dharmayoniṃ sanātanam //

12.322.51

utpanne āṅgirase caiva yuge prathamakalpite
sāṅgopaniṣadaṃ śāstraṃ sthāpayitvā bṛhaspatau //

12.322.52

jagmur yathepsitaṃ deśaṃ tapase kṛtaniścayāḥ
dhāraṇāt sarvalokānāṃ sarvadharmapravartakāḥ //

Linked texts (2)