<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya) › 12.322

# The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.322

Nārāyaṇīya 12.322

- **Language:** Sanskrit

### [12.322.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.1)

bhīṣma uvāca:  
sa evam ukto dvipadāṃ variṣṭho  
nārāyaṇenottamapuruṣeṇa  
jagāda vākyaṃ dvipadāṃ variṣṭhaṃ  
nārāyaṇaṃ lokahitādhivāsam

### [12.322.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.2)

yadartham ātmaprabhaveha janma  
tavottamaṃ dharmagṛhe caturdhā  
tat sādhyatāṃ lokahitārtham adya  
gacchāmi draṣṭuṃ prakṛtiṃ tavādyām

### [12.322.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.3)

vedāḥ svadhītā mama lokanātha  
taptaṃ tapo nānṛtam uktapūrvam  
pūjāṃ gurūṇāṃ satataṃ karomi  
parasya guhyaṃ na ca bhinnapūrvam

### [12.322.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.4)

guptāni catvāri yathāgamaṃ me  
śatrau ca mitre ca samo 'smi nityam  
taṃ cādidevaṃ satataṃ prapanna  
ekāntabhāvena vṛṇomy ajasram  
ebhir viśeṣaiḥ pariśuddhasattvaḥ  
kasmān na paśyeyam anantam īśam

### [12.322.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.5)

tat pārameṣṭhyasya vaco niśamya  
nārāyaṇaḥ sātvatadharmagoptā  
gaccheti taṃ nāradam uktavān sa  
saṃpūjayitvātmavidhikriyābhiḥ

### [12.322.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.6)

tato visṛṣṭaḥ parameṣṭhiputraḥ  
so 'bhyarcayitvā tam ṛṣiṃ purāṇam  
kham utpapātottamavegayuktas  
tato 'dhimerau sahasā nililye

### [12.322.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.7)

tatrāvatasthe ca munir muhūrtam  
ekāntam āsādya gireḥ sa śṛṅge  
ālokayann uttarapaścimena  
dadarśa cātyadbhutarūpayuktam

### [12.322.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.8)

kṣīrodadher uttarato hi dvīpaḥ  
śvetaḥ sa nāmnā prathito viśālaḥ  
meroḥ sahasraiḥ sa hi yojanānāṃ  
dvātriṃśatordhvaṃ kavibhir niruktaḥ

### [12.322.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.9)

atīndriyāś cānaśanāś ca tatra  
niṣpandahīnāḥ susugandhinaś ca  
śvetāḥ pumāṃso gatasarvapāpāś  
cakṣurmuṣaḥ pāpakṛtāṃ narāṇām

### [12.322.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.10)

vajrāsthikāyāḥ samamānonmānā  
divyānvayarūpāḥ śubhasāropetāḥ  
chattrākṛtiśīrṣā meghaughaninādāḥ  
satpuṣkaracatuṣkā rājīvaśatapādāḥ

### [12.322.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.11)

ṣaṣṭyā dantair yuktāḥ śuklair aṣṭābhir daṃṣṭrābhir ye  
jihvābhir ye viṣvagvaktraṃ lelihyante sūryaprakhyam //

### [12.322.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.12)

bhaktyā devaṃ viśvotpannaṃ yasmāt sarve lokāḥ sūtāḥ  
vedā dharmā munayaḥ śāntā devāḥ sarve tasya visargāḥ //

### [12.322.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.13)

yudhi-ṣṭhira uvāca:  
atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ  
kathaṃ te puruṣā jātāḥ kā teṣāṃ gatir uttamā //

### [12.322.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.14)

ye vimuktā bhavantīha narā bharatasattama  
teṣāṃ lakṣaṇam etad dhi yac chvetadvīpavāsinām //

### [12.322.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.15)

tasmān me saṃśayaṃ chindhi paraṃ kautūhalaṃ hi me  
tvaṃ hi sarvakathārāmas tvāṃ caivopāśritā vayam //

### [12.322.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.16)

bhīṣma uvāca:  
vistīrṇaiṣā kathā rājañ śrutā me pitṛsaṃnidhau  
saiṣā tava hi vaktavyā kathāsāro hi sa smṛtaḥ //

### [12.322.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.17)

rājoparicaro nāma babhūvādhipatir bhuvaḥ  
ākhaṇḍalasakhaḥ khyāto bhakto nārāyaṇaṃ harim //

### [12.322.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.18)

dhārmiko nityabhaktaś ca pitṝn nityam atandritaḥ  
sāmrājyaṃ tena saṃprāptaṃ nārāyaṇavarāt purā //

### [12.322.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.19)

sātvataṃ vidhim āsthāya prāksūryamukhaniḥsṛtam  
pūjayām āsa deveśaṃ taccheṣeṇa pitāmahān //

### [12.322.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.20)

pitṛśeṣeṇa viprāṃś ca saṃvibhajyāśritāṃś ca saḥ  
śeṣānnabhuk satyaparaḥ sarvabhūteṣv ahiṃsakaḥ  
sarvabhāvena bhaktaḥ sa devadevaṃ janārdanam //

### [12.322.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.21)

tasya nārāyaṇe bhaktiṃ vahato 'mitrakarśana  
ekaśayyāsanaṃ śakro dattavān devarāṭ svayam //

### [12.322.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.22)

ātmā rājyaṃ dhanaṃ caiva kalatraṃ vāhanāni ca  
etad bhagavate sarvam iti tat prekṣitaṃ sadā //

### [12.322.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.23)

kāmyanaimittikā-jasraṃ yajñiyāḥ paramakriyāḥ  
sarvāḥ sātvatam āsthāya vidhiṃ cakre samāhitaḥ //

### [12.322.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.24)

pañcarātravido mukhyās tasya gehe mahātmanaḥ  
prāyaṇaṃ bhagavatproktaṃ bhuñjate cāgrabhojanam //

### [12.322.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.25)

tasya praśāsato rājyaṃ dharmeṇā-mitraghātinaḥ  
nānṛtā vāk samabhavan mano duṣṭaṃ na cābhavat  
na ca kāyena kṛtavān sa pāpaṃ param aṇv api //

### [12.322.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.26)

ye hi te munayaḥ khyātāḥ sapta citraśikhaṇḍinaḥ  
tair ekamatibhir bhūtvā yat proktaṃ śāstram uttamam //

### [12.322.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.27)

marīcir atryaṅgirasau pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ  
vasiṣṭhaś ca mahātejā ete citraśikhaṇḍinaḥ //

### [12.322.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.28)

sapta prakṛtayo hy etās tathā svāyaṃbhuvo 'ṣṭamaḥ  
etābhir dhāryate lokas tābhyaḥ śāstraṃ viniḥsṛtam //

### [12.322.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.29)

ekāgramanaso dāntā munayaḥ saṃyame ratāḥ  
idaṃ śreya idaṃ brahma idaṃ hitam anuttamam  
lokān saṃcintya manasā tataḥ śāstraṃ pracakrire //

### [12.322.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.30)

tatra dharmārthakāmā hi mokṣaḥ paścāc ca kīrtitaḥ  
maryādā vividhāś caiva divi bhūmau ca saṃsthitāḥ //

### [12.322.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.31)

ārādhya tapasā devaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum  
divyaṃ varṣasahasraṃ vai sarve te ṛṣibhiḥ saha //

### [12.322.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.32)

nārāyaṇānuśāstā hi tadā devī sarasvatī  
viveśa tān ṛṣīn sarvāṃl lokānāṃ hitakāmyayā //

### [12.322.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.33)

tataḥ pravartitā samyak tapovidbhir dvijātibhiḥ  
śabde cārthe ca hetau ca eṣā prathamasargajā //

### [12.322.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.34)

ādāv eva hi tac chāstram oṃkārasvarabhūṣitam  
ṛṣibhir bhāvitaṃ tatra yatra kāruṇiko hy asau //

### [12.322.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.35)

tataḥ prasanno bhagavān anirdiṣṭaśarīragaḥ\_1  
ṛṣīn uvāca tān sarvān adṛśyaḥ puruṣottamaḥ //

### [12.322.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.36)

kṛtaṃ śatasahasraṃ hi ślokānām idam uttamam  
lokatantrasya kṛtsnasya yasmād dharmaḥ pravartate //

### [12.322.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.37)

pravṛttau ca nivṛttau ca yonir etad bhaviṣyati  
ṛgyajuḥsāmabhir juṣṭam atharvāṅgirasais tathā //

### [12.322.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.38)

tathāpramāṇaṃ hi mayā kṛto brahmā prasādajaḥ  
rudraś ca krodhajo viprā yūyaṃ prakṛtayas tathā //

### [12.322.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.39)

sūryācandramasau vāyur bhūmir āpo 'gnir eva ca  
sarve ca nakṣatragaṇā yac ca bhūtābhiśabditam //

### [12.322.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.40)

adhikāreṣu vartante yathāsvam brahmavādinaḥ  
sarve pramāṇaṃ hi yathā tathaitac chāstram uttamam //

### [12.322.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.41)

bhaviṣyati pramāṇaṃ vai etan madanuśāsanam  
asmāt pravakṣyate dharmān manuḥ svāyaṃbhuvaḥ svayam //

### [12.322.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.42)

uśanā bṛhaspatiś caiva yadotpannau bhaviṣyataḥ  
tadā pravakṣyataḥ śāstraṃ yuṣmanmatibhir uddhṛtam //

### [12.322.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.43)

svāyaṃbhuveṣu dharmeṣu śāstre cośanasā kṛte  
bṛhaspatimate\_1 caiva lokeṣu pravicārite //

### [12.322.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.44)

yuṣmatkṛtam idaṃ śāstraṃ prajāpālo vasus tataḥ  
bṛhaspatisakāśād vai prāpsyate dvijasattamāḥ //

### [12.322.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.45)

sa hi madbhāvito rājā madbhaktaś ca bhaviṣyati  
tena śāstreṇa lokeṣu kriyāḥ sarvāḥ kariṣyati //

### [12.322.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.46)

etad dhi sarvaśāstrāṇāṃ śāstram uttamasaṃjñitam  
etad arthyaṃ ca dharmyaṃ ca yaśasyaṃ caitad uttamam //

### [12.322.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.47)

asya pravartanāc caiva prajāvanto bhaviṣyatha  
sa ca rājā śriyā yukto bhaviṣyati mahān vasuḥ //

### [12.322.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.48)

saṃsthite tu nṛpe\_2 tasmiñ śāstram etat sanātanam  
antar dhāsyati tat satyam etad vaḥ kathitaṃ mayā //

### [12.322.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.49)

etāvad uktvā vacanam adṛśyaḥ puruṣottamaḥ  
visṛjya tān ṛṣīn sarvān kāmapi prasthito diśam //

### [12.322.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.50)

tatas te lokapitaraḥ sarvalokārthacintakāḥ  
prāvartayanta tac chāstraṃ dharmayoniṃ sanātanam //

### [12.322.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.51)

utpanne āṅgirase caiva yuge prathamakalpite  
sāṅgopaniṣadaṃ śāstraṃ sthāpayitvā bṛhaspatau //

### [12.322.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322.52)

jagmur yathepsitaṃ deśaṃ tapase kṛtaniścayāḥ  
dhāraṇāt sarvalokānāṃ sarvadharmapravartakāḥ //

## Linked texts (2)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.12.322.1) — Sanskrit
- [Skandamahāpurāṇa (vulgate)](https://indike.org/pramana/in.purana.skanda*vulgate.2.9.4.2) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.322) · Pramāṇa
