The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.323
Nārāyaṇīya 12.323
- Language
- Sanskrit
12.323.1
bhīṣma uvāca:
tato 'tīte mahākalpe utpanne 'ṅgirasaḥ sute
babhūvur nirvṛtā devā jāte devapurohite //
12.323.2
bṛhad brahma mahac ceti śabdāḥ paryāyavācakāḥ
ebhiḥ samanvito rājan guṇair vidvān bṛhaspatiḥ //
12.323.3
tasya śiṣyo babhūvāgryo rājoparicaro vasuḥ
adhītavāṃs tadā śāstraṃ samyak citraśikhaṇḍijam //
12.323.4
sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ daivena vidhinā vasuḥ
pālayām āsa pṛthivīṃ divam ākhaṇḍalo yathā //
12.323.5
tasya yajño mahān āsīd aśvamedho mahātmanaḥ
bṛhaspatir upādhyāyas tatra hotā babhūva ha //
12.323.6
prajāpatisutāś cātra sadasyās tv abhavaṃs trayaḥ
ekataś ca dvitaś caiva tritaś caiva mahar2ṣayaḥ //
12.323.7
dhanuṣākṣo 'tha raibhyaś ca arvāvasuparāvasū
ṛṣir medhātithiś caiva tāṇḍyaś caiva mahān ṛṣiḥ //
12.323.8
ṛṣiḥ śaktir mahābhāgas tathā vedaśirāś ca yaḥ
kapilaś ca ṛṣiśreṣṭhaḥ śālihotrapitāmahaḥ //
12.323.9
ādyaḥ kaṭhas taittiriś ca vaiśaṃpāyanapūrvajaḥ
kaṇvo 'tha devahotraś ca ete ṣoḍaśa kīrtitāḥ
saṃbhṛtāḥ sarvasaṃbhārās tasmin rājan mahākratau //
12.323.10
na tatra paśughāto 'bhūt sa rājaivaṃ sthito 'bhavat
ahiṃsraḥ śucir akṣudro nirāśīḥ karmasaṃstutaḥ
āraṇyakapadodgītā bhāgās tatropakalpitāḥ //
12.323.11
prītas tato 'sya bhagavān devadevaḥ purātanaḥ
sākṣāt taṃ darśayām āsa so 'dṛśyo 'nyena kenacit //
12.323.12
svayaṃ bhāgam upāghrāya puroḍāśaṃ gṛhītavān
adṛśyena hṛto bhāgo devena harimedhasā //
12.323.13
bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ sruvam udyamya vegitaḥ
ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai roṣād aśrūṇy avartayat //
12.323.14
uvāca coparicaraṃ mayā bhāgo 'yam udyataḥ
grāhyaḥ svayaṃ hi devena matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ //
12.323.15
udyatā yajñabhāgā hi sākṣāt prāptāḥ surair iha
kimartham iha na prāpto darśanaṃ sa harir vibhuḥ //
12.323.16
tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ bhūmipālo mahān vasuḥ
prasādayām āsa muniṃ sadasyās te ca sarvaśaḥ //
12.323.17
ūcuś cainam asaṃbhrāntā na roṣaṃ kartum arhasi
naiṣa dharmaḥ kṛtayuge yas tvaṃ roṣam acīkṛthāḥ //
12.323.18
aroṣaṇo hy asau devo yasya bhāgo 'yam udyataḥ
na sa śakyas tvayā draṣṭum asmābhir vā bṛhaspate
yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭum arhati //
12.323.19
ekatadvitatritā ūcuḥ: vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ parikīrtitāḥ
gatā niḥśreyasārthaṃ hi kadācid diśam uttarām //
12.323.20
taptvā varṣasahasrāṇi catvāri tapa uttamam
ekapādasthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ //
12.323.21
meror uttarabhāge tu kṣīrodasyānukūlataḥ
sa deśo yatra nas taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam
kathaṃ paśyemahi vayaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ tv iti //
12.323.22
tato vratasyāvabhṛthe vāg uvācā-śarīriṇī
sutaptaṃ vas tapo viprāḥ prasannenāntarātmanā //
12.323.23
yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum
kṣīrodadher uttarataḥ śvetadvīpo mahāprabhaḥ //
12.323.24
tatra nārāyaṇaparā mānavāś candravarcasaḥ
ekāntabhāvopagatās te bhaktāḥ puruṣottamam //
12.323.25
te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśanti sanātanam
atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ //
12.323.26
ekāntinas te puruṣāḥ śvetadvīpanivāsinaḥ
gacchadhvaṃ tatra munayas tatrātmā me prakāśitaḥ //
12.323.27
atha śrutvā vayaṃ sarve vācaṃ tām aśarīriṇīm
yathākhyātena mārgeṇa taṃ deśaṃ pratipedire //
12.323.28
prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ taccittās taddidṛkṣavaḥ
tato no dṛṣṭiviṣayas tadā pratihato 'bhavat //
12.323.29
na ca paśyāma puruṣaṃ tattejohṛtadarśanāḥ
tato naḥ prādur abhavad vijñānaṃ devayogajam //
12.323.30
na kilā-taptatapasā śakyate draṣṭum añjasā
tataḥ punar varṣaśataṃ taptvā tātkālikaṃ mahat //
12.323.31
vratāvasāne suśubhān narān dadṛśire vayam
śvetāṃś candrapratīkāśān sarvalakṣaṇalakṣitān //
12.323.32
nityāñjalikṛtān brahma japataḥ prāgudaṅmukhān
mānaso nāma sa japo japyate tair mahātmabhiḥ
tenaikāgramanastvena prīto bhavati vai hariḥ //
12.323.33
yā bhaven muniśārdūla bhāḥ sūryasya yugakṣaye
ekaikasya prabhā tādṛk sābhavan mānavasya ha //
12.323.34
tejonivāsaḥ sa dvīpa iti vai menire vayam
na tatrābhyadhikaḥ kaścit sarve te samatejasaḥ_1 //
12.323.35
atha sūryasahasrasya prabhāṃ yugapadutthitām
sahasā dṛṣṭavantaḥ sma punar eva bṛhaspate //
12.323.36
sahitāś cābhyadhāvanta tatas te mānavā drutam
kṛtāñjalipuṭāḥ hṛṣṭā nama ity eva vādinaḥ //
12.323.37
tato 'bhivadatāṃ teṣām aśrauṣma vipulaṃ dhvanim
baliḥ kilopahriyate tasya devasya tair naraiḥ //
12.323.38
vayaṃ tu tejasā tasya sahasā hṛtacetasaḥ
na kiṃcid api paśyāmo hatadṛṣṭibalendriyāḥ //
12.323.39
ekas tu śabdo 'virataḥ śruto 'smābhir udīritaḥ
jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namas te viśvabhāvana //
12.323.40
namas te 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣapūrvaja
iti śabdaḥ śruto 'smābhiḥ śikṣā-kṣarasamīritaḥ //
12.323.41
etasminn antare vāyuḥ sarvagandhavahaḥ śuciḥ
divyāny uvāha puṣpāṇi karmaṇyāś cauṣadhīs tathā //
12.323.42
tair iṣṭaḥ_2 pañcakālajñair harir ekāntibhir naraiḥ
nūnaṃ tatrāgato devo yathā tair vāg udīritā
vayaṃ tv enaṃ na paśyāmo mohitās tasya māyayā //
12.323.43
mārute saṃnivṛtte ca balau ca pratipādite
cintāvyākulitātmāno jātāḥ smo 'ṅgirasāṃ vara //
12.323.44
mānavānāṃ sahasreṣu teṣu vai śuddhayoniṣu
asmān na kaścin manasā cakṣuṣā vāpy apūjayat //
12.323.45
te 'pi svasthā munigaṇā ekabhāvam anuvratāḥ
nāsmāsu dadhire bhāvaṃ brahmabhāvam anuṣṭhitāḥ //
12.323.46
tato 'smān supariśrāntāṃs tapasā cāpi karśitān
uvāca khasthaṃ kimapi bhūtaṃ tatrā-śarīrakam //
12.323.47
dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ sarvendriyavarjitāḥ
dṛṣṭo bhavati deveśa ebhir dṛṣṭair dvijottamāḥ //
12.323.48
gacchadhvaṃ munayaḥ sarve yathāgatam ito 'cirāt
na sa śakyo abhaktena draṣṭuṃ devaḥ kathaṃcana //
12.323.49
kāmaṃ kālena mahatā ekāntitvaṃ samāgataiḥ
śakyo draṣṭuṃ sa bhagavān prabhāmaṇḍaladurdṛśaḥ //
12.323.50
mahat kāryaṃ tu kartavyaṃ yuṣmābhir dvijasattamāḥ
itaḥ kṛtayuge 'tīte viparyāsaṃ gate_1 'pi ca //
12.323.51
vaivasvate 'ntare viprāḥ prāpte tretāyuge tataḥ
surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ sahāyā vai bhaviṣyatha //
12.323.52
tatas tad adbhutaṃ vākyaṃ niśamyaivaṃ sma somapa_1
tasya prasādāt prāptāḥ smo deśam īpsitam añjasā //
12.323.53
evaṃ sutapasā caiva havyakavyais tathaiva ca
devo 'smābhir na dṛṣṭaḥ sa kathaṃ tvaṃ draṣṭum arhasi
nārāyaṇo mahad bhūtaṃ viśvasṛg ghavyakavyabhuk //
12.323.54
bhīṣma uvāca:
evam ekatavākyena dvitatritamatena ca
anunītaḥ sadasyaiś ca bṛhaspatir udāradhīḥ
samānīya tato yajñaṃ daivataṃ samapūjayat //
12.323.55
samāptayajño rājāpi prajāḥ pālitavān vasuḥ
brahmaśāpād divo bhraṣṭaḥ praviveśa mahīṃ tataḥ //
12.323.56
antarbhūmigataś caiva satataṃ dharmavatsalaḥ
nārāyaṇaparo bhūtvā nārāyaṇapadaṃ jagau //
12.323.57
tasyaiva ca prasādena punar evotthitas tu saḥ
mahītalād gataḥ sthānaṃ brahmaṇaḥ samanantaram
parāṃ gatim anuprāpta iti naiṣṭhikam añjasā //
Linked texts (2)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Laghubhāgavatāmṛta — Rūpa Gosvāmin 1530, Sanskrit