<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya) › 12.323

# The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.323

Nārāyaṇīya 12.323

- **Language:** Sanskrit

### [12.323.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.1)

bhīṣma uvāca:  
tato 'tīte mahākalpe utpanne 'ṅgirasaḥ sute  
babhūvur nirvṛtā devā jāte devapurohite //

### [12.323.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.2)

bṛhad brahma mahac ceti śabdāḥ paryāyavācakāḥ  
ebhiḥ samanvito rājan guṇair vidvān bṛhaspatiḥ //

### [12.323.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.3)

tasya śiṣyo babhūvāgryo rājoparicaro vasuḥ  
adhītavāṃs tadā śāstraṃ samyak citraśikhaṇḍijam //

### [12.323.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.4)

sa rājā bhāvitaḥ pūrvaṃ daivena vidhinā vasuḥ  
pālayām āsa pṛthivīṃ divam ākhaṇḍalo yathā //

### [12.323.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.5)

tasya yajño mahān āsīd aśvamedho mahātmanaḥ  
bṛhaspatir upādhyāyas tatra hotā babhūva ha //

### [12.323.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.6)

prajāpatisutāś cātra sadasyās tv abhavaṃs trayaḥ  
ekataś ca dvitaś caiva tritaś caiva mahar2ṣayaḥ //

### [12.323.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.7)

dhanuṣākṣo 'tha raibhyaś ca arvāvasuparāvasū  
ṛṣir medhātithiś caiva tāṇḍyaś caiva mahān ṛṣiḥ //

### [12.323.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.8)

ṛṣiḥ śaktir mahābhāgas tathā vedaśirāś ca yaḥ  
kapilaś ca ṛṣiśreṣṭhaḥ śālihotrapitāmahaḥ //

### [12.323.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.9)

ādyaḥ kaṭhas taittiriś ca vaiśaṃpāyanapūrvajaḥ  
kaṇvo 'tha devahotraś ca ete ṣoḍaśa kīrtitāḥ  
saṃbhṛtāḥ sarvasaṃbhārās tasmin rājan mahākratau //

### [12.323.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.10)

na tatra paśughāto 'bhūt sa rājaivaṃ sthito 'bhavat  
ahiṃsraḥ śucir akṣudro nirāśīḥ karmasaṃstutaḥ  
āraṇyakapadodgītā bhāgās tatropakalpitāḥ //

### [12.323.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.11)

prītas tato 'sya bhagavān devadevaḥ purātanaḥ  
sākṣāt taṃ darśayām āsa so 'dṛśyo 'nyena kenacit //

### [12.323.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.12)

svayaṃ bhāgam upāghrāya puroḍāśaṃ gṛhītavān  
adṛśyena hṛto bhāgo devena harimedhasā //

### [12.323.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.13)

bṛhaspatis tataḥ kruddhaḥ sruvam udyamya vegitaḥ  
ākāśaṃ ghnan sruvaḥ pātai roṣād aśrūṇy avartayat //

### [12.323.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.14)

uvāca coparicaraṃ mayā bhāgo 'yam udyataḥ  
grāhyaḥ svayaṃ hi devena matpratyakṣaṃ na saṃśayaḥ //

### [12.323.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.15)

udyatā yajñabhāgā hi sākṣāt prāptāḥ surair iha  
kimartham iha na prāpto darśanaṃ sa harir vibhuḥ //

### [12.323.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.16)

tataḥ sa taṃ samuddhūtaṃ bhūmipālo mahān vasuḥ  
prasādayām āsa muniṃ sadasyās te ca sarvaśaḥ //

### [12.323.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.17)

ūcuś cainam asaṃbhrāntā na roṣaṃ kartum arhasi  
naiṣa dharmaḥ kṛtayuge yas tvaṃ roṣam acīkṛthāḥ //

### [12.323.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.18)

aroṣaṇo hy asau devo yasya bhāgo 'yam udyataḥ  
na sa śakyas tvayā draṣṭum asmābhir vā bṛhaspate  
yasya prasādaṃ kurute sa vai taṃ draṣṭum arhati //

### [12.323.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.19)

ekatadvitatritā ūcuḥ: vayaṃ hi brahmaṇaḥ putrā mānasāḥ parikīrtitāḥ  
gatā niḥśreyasārthaṃ hi kadācid diśam uttarām //

### [12.323.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.20)

taptvā varṣasahasrāṇi catvāri tapa uttamam  
ekapādasthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ //

### [12.323.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.21)

meror uttarabhāge tu kṣīrodasyānukūlataḥ  
sa deśo yatra nas taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam  
kathaṃ paśyemahi vayaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ tv iti //

### [12.323.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.22)

tato vratasyāvabhṛthe vāg uvācā-śarīriṇī  
sutaptaṃ vas tapo viprāḥ prasannenāntarātmanā //

### [12.323.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.23)

yūyaṃ jijñāsavo bhaktāḥ kathaṃ drakṣyatha taṃ prabhum  
kṣīrodadher uttarataḥ śvetadvīpo mahāprabhaḥ //

### [12.323.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.24)

tatra nārāyaṇaparā mānavāś candravarcasaḥ  
ekāntabhāvopagatās te bhaktāḥ puruṣottamam //

### [12.323.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.25)

te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśanti sanātanam  
atīndriyā nirāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ //

### [12.323.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.26)

ekāntinas te puruṣāḥ śvetadvīpanivāsinaḥ  
gacchadhvaṃ tatra munayas tatrātmā me prakāśitaḥ //

### [12.323.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.27)

atha śrutvā vayaṃ sarve vācaṃ tām aśarīriṇīm  
yathākhyātena mārgeṇa taṃ deśaṃ pratipedire //

### [12.323.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.28)

prāpya śvetaṃ mahādvīpaṃ taccittās taddidṛkṣavaḥ  
tato no dṛṣṭiviṣayas tadā pratihato 'bhavat //

### [12.323.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.29)

na ca paśyāma puruṣaṃ tattejohṛtadarśanāḥ  
tato naḥ prādur abhavad vijñānaṃ devayogajam //

### [12.323.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.30)

na kilā-taptatapasā śakyate draṣṭum añjasā  
tataḥ punar varṣaśataṃ taptvā tātkālikaṃ mahat //

### [12.323.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.31)

vratāvasāne suśubhān narān dadṛśire vayam  
śvetāṃś candrapratīkāśān sarvalakṣaṇalakṣitān //

### [12.323.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.32)

nityāñjalikṛtān brahma japataḥ prāgudaṅmukhān  
mānaso nāma sa japo japyate tair mahātmabhiḥ  
tenaikāgramanastvena prīto bhavati vai hariḥ //

### [12.323.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.33)

yā bhaven muniśārdūla bhāḥ sūryasya yugakṣaye  
ekaikasya prabhā tādṛk sābhavan mānavasya ha //

### [12.323.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.34)

tejonivāsaḥ sa dvīpa iti vai menire vayam  
na tatrābhyadhikaḥ kaścit sarve te samatejasaḥ\_1 //

### [12.323.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.35)

atha sūryasahasrasya prabhāṃ yugapadutthitām  
sahasā dṛṣṭavantaḥ sma punar eva bṛhaspate //

### [12.323.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.36)

sahitāś cābhyadhāvanta tatas te mānavā drutam  
kṛtāñjalipuṭāḥ hṛṣṭā nama ity eva vādinaḥ //

### [12.323.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.37)

tato 'bhivadatāṃ teṣām aśrauṣma vipulaṃ dhvanim  
baliḥ kilopahriyate tasya devasya tair naraiḥ //

### [12.323.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.38)

vayaṃ tu tejasā tasya sahasā hṛtacetasaḥ  
na kiṃcid api paśyāmo hatadṛṣṭibalendriyāḥ //

### [12.323.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.39)

ekas tu śabdo 'virataḥ śruto 'smābhir udīritaḥ  
jitaṃ te puṇḍarīkākṣa namas te viśvabhāvana //

### [12.323.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.40)

namas te 'stu hṛṣīkeśa mahāpuruṣapūrvaja  
iti śabdaḥ śruto 'smābhiḥ śikṣā-kṣarasamīritaḥ //

### [12.323.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.41)

etasminn antare vāyuḥ sarvagandhavahaḥ śuciḥ  
divyāny uvāha puṣpāṇi karmaṇyāś cauṣadhīs tathā //

### [12.323.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.42)

tair iṣṭaḥ\_2 pañcakālajñair harir ekāntibhir naraiḥ  
nūnaṃ tatrāgato devo yathā tair vāg udīritā  
vayaṃ tv enaṃ na paśyāmo mohitās tasya māyayā //

### [12.323.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.43)

mārute saṃnivṛtte ca balau ca pratipādite  
cintāvyākulitātmāno jātāḥ smo 'ṅgirasāṃ vara //

### [12.323.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.44)

mānavānāṃ sahasreṣu teṣu vai śuddhayoniṣu  
asmān na kaścin manasā cakṣuṣā vāpy apūjayat //

### [12.323.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.45)

te 'pi svasthā munigaṇā ekabhāvam anuvratāḥ  
nāsmāsu dadhire bhāvaṃ brahmabhāvam anuṣṭhitāḥ //

### [12.323.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.46)

tato 'smān supariśrāntāṃs tapasā cāpi karśitān  
uvāca khasthaṃ kimapi bhūtaṃ tatrā-śarīrakam //

### [12.323.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.47)

dṛṣṭā vaḥ puruṣāḥ śvetāḥ sarvendriyavarjitāḥ  
dṛṣṭo bhavati deveśa ebhir dṛṣṭair dvijottamāḥ //

### [12.323.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.48)

gacchadhvaṃ munayaḥ sarve yathāgatam ito 'cirāt  
na sa śakyo abhaktena draṣṭuṃ devaḥ kathaṃcana //

### [12.323.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.49)

kāmaṃ kālena mahatā ekāntitvaṃ samāgataiḥ  
śakyo draṣṭuṃ sa bhagavān prabhāmaṇḍaladurdṛśaḥ //

### [12.323.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.50)

mahat kāryaṃ tu kartavyaṃ yuṣmābhir dvijasattamāḥ  
itaḥ kṛtayuge 'tīte viparyāsaṃ gate\_1 'pi ca //

### [12.323.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.51)

vaivasvate 'ntare viprāḥ prāpte tretāyuge tataḥ  
surāṇāṃ kāryasiddhyarthaṃ sahāyā vai bhaviṣyatha //

### [12.323.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.52)

tatas tad adbhutaṃ vākyaṃ niśamyaivaṃ sma somapa\_1  
tasya prasādāt prāptāḥ smo deśam īpsitam añjasā //

### [12.323.53](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.53)

evaṃ sutapasā caiva havyakavyais tathaiva ca  
devo 'smābhir na dṛṣṭaḥ sa kathaṃ tvaṃ draṣṭum arhasi  
nārāyaṇo mahad bhūtaṃ viśvasṛg ghavyakavyabhuk //

### [12.323.54](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.54)

bhīṣma uvāca:  
evam ekatavākyena dvitatritamatena ca  
anunītaḥ sadasyaiś ca bṛhaspatir udāradhīḥ  
samānīya tato yajñaṃ daivataṃ samapūjayat //

### [12.323.55](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.55)

samāptayajño rājāpi prajāḥ pālitavān vasuḥ  
brahmaśāpād divo bhraṣṭaḥ praviveśa mahīṃ tataḥ //

### [12.323.56](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.56)

antarbhūmigataś caiva satataṃ dharmavatsalaḥ  
nārāyaṇaparo bhūtvā nārāyaṇapadaṃ jagau //

### [12.323.57](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323.57)

tasyaiva ca prasādena punar evotthitas tu saḥ  
mahītalād gataḥ sthānaṃ brahmaṇaḥ samanantaram  
parāṃ gatim anuprāpta iti naiṣṭhikam añjasā //

## Linked texts (2)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.12.323.1) — Sanskrit
- [Laghubhāgavatāmṛta](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.gaudiya.siddhanta.laghubhagavatamrta.1.5.416) — Rūpa Gosvāmin 1530, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.323) · Pramāṇa
