<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya) › 12.327

# The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.327

Nārāyaṇīya 12.327

- **Language:** Sanskrit

### [12.327.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.1)

janam-ejaya uvāca:  
kathaṃ sa bhagavān devo yajñeṣv agraharaḥ prabhuḥ  
yajñadhārī ca satataṃ vedavedāṅgavit tathā //

### [12.327.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.2)

nivṛttaṃ cāsthito dharmaṃ kṣemī bhāgavatapriyaḥ  
pravṛttidharmān vidadhe sa eva bhagavān prabhuḥ //

### [12.327.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.3)

kathaṃ pravṛttidharmeṣu bhāgārhā devatāḥ kṛtāḥ  
kathaṃ nivṛttidharmāś ca kṛtā vyāvṛttabuddhayaḥ //

### [12.327.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.4)

etaṃ naḥ saṃśayaṃ vipra chindhi guhyaṃ sanātanam  
tvayā nārāyaṇakathā śrutā vai dharmasaṃhitā //

### [12.327.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.5)

ime sabrahmakā lokāḥ sasurāsuramānavāḥ  
kriyāsv abhyudayoktāsu saktā dṛśyanti sarvaśaḥ  
mokṣaś coktas tvayā brahman nirvāṇaṃ paramaṃ sukham //

### [12.327.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.6)

ye ca muktā bhavantīha puṇyapāpavivarjitāḥ  
te sahasrārciṣaṃ devaṃ praviśantīti śuśrumaḥ //

### [12.327.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.7)

aho hi duranuṣṭheyo mokṣadharmaḥ sanātanaḥ  
yaṃ hitvā devatāḥ sarvā havyakavyabhujo 'bhavan //

### [12.327.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.8)

kiṃ nu brahmā ca rudraś ca śakraś ca balabhit prabhuḥ  
sūryas tārādhipo vāyur agnir varuṇa eva ca  
ākāśaṃ jagatī caiva ye ca śeṣā divaukasaḥ //

### [12.327.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.9)

pralayaṃ na vijānanti ātmanaḥ parinirmitam  
tatas te nāsthitā mārgaṃ dhruvam akṣayam avyayam //

### [12.327.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.10)

smṛtvā kālaparīmāṇaṃ pravṛttiṃ ye samāsthitāḥ  
doṣaḥ kālaparīmāṇe mahān eṣa kriyāvatām //

### [12.327.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.11)

etan me saṃśayaṃ vipra hṛdi śalyam ivārpitam  
chindhītihāsakathanāt paraṃ kautūhalaṃ hi me //

### [12.327.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.12)

kathaṃ bhāgaharāḥ proktā devatāḥ kratuṣu dvija  
kimarthaṃ cādhvare brahmann ijyante tridivaukasaḥ //

### [12.327.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.13)

ye ca bhāgaṃ pragṛhṇanti yajñeṣu dvijasattama  
te yajanto mahāyajñaiḥ kasya bhāgaṃ dadanti vai //

### [12.327.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.14)

vaiśaṃpāyana uvāca:  
aho gūḍhatamaḥ praśnas tvayā pṛṣṭo janeśvara  
nā-taptatapasā hy eṣa nā-vedaviduṣā tathā  
nā-purāṇavidā cāpi śakyo vyāhartum añjasā //

### [12.327.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.15)

hanta te kathayiṣyāmi yan me pṛṣṭaḥ purā guruḥ  
kṛṣṇadvaipāyano vyāso vedavyāso mahān ṛṣiḥ //

### [12.327.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.16)

sumantur jaiminiś caiva pailaś ca sudṛḍhavrataḥ  
ahaṃ caturthaḥ śiṣyo vai pañcamaś ca śukaḥ smṛtaḥ //

### [12.327.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.17)

etān samāgatān sarvān pañca śiṣyān damānvitān  
śaucācārasamāyuktāñ jitakrodhāñ jitendriyān //

### [12.327.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.18)

vedān adhyāpayām āsa mahābhāratapañcamān  
merau girivare ramye siddhacāraṇasevite //

### [12.327.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.19)

teṣām abhyasyatāṃ vedān kadācit saṃśayo 'bhavat  
eṣa vai yas tvayā pṛṣṭas tena teṣāṃ prakīrtitaḥ  
tataḥ śruto mayā cāpi tavākhyeyo 'dya bhārata //

### [12.327.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.20)

śiṣyāṇāṃ vacanaṃ śrutvā sarvā-jñānatamonudaḥ  
parāśarasutaḥ śrīmān vyāso vākyam uvāca ha //

### [12.327.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.21)

mayā hi sumahat taptaṃ tapaḥ paramadāruṇam  
bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyac ca jānīyām iti sattamāḥ //

### [12.327.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.22)

tasya me taptatapaso nigṛhītendriyasya ca  
nārāyaṇaprasādena kṣīrodasyānukūlataḥ //

### [12.327.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.23)

traikālikam idaṃ jñānaṃ prādurbhūtaṃ yathepsitam  
tac chṛṇudhvaṃ yathājñānaṃ vakṣye saṃśayam uttamam  
yathā vṛttaṃ hi kalpādau dṛṣṭaṃ me jñānacakṣuṣā //

### [12.327.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.24)

paramātmeti yaṃ prāhuḥ sāṃkhyayogavido janāḥ  
mahāpuruṣasaṃjñāṃ sa labhate svena karmaṇā //

### [12.327.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.25)

tasmāt prasūtam avyaktaṃ pradhānaṃ tad vidur budhāḥ  
avyaktād vyaktam utpannaṃ lokasṛṣṭyartham īśvarāt //

### [12.327.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.26)

aniruddho hi lokeṣu mahān ātmeti kathyate  
yo 'sau vyaktatvam āpanno nirmame ca pitāmaham  
so 'haṃkāra iti proktaḥ sarvatejomayo hi saḥ //

### [12.327.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.27)

pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam  
ahaṃkāraprasūtāni mahābhūtāni bhārata //

### [12.327.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.28)

mahābhūtāni sṛṣṭvātha tadguṇān nirmame punaḥ  
bhūtebhyaś caiva niṣpannā mūrtimanto 'ṣṭa tāñ śṛṇu //

### [12.327.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.29)

marīcir aṅgirāś cātriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ  
vasiṣṭhaś ca mahātmā vai manuḥ svāyaṃbhuvas tathā  
jñeyāḥ prakṛtayo 'ṣṭau tā yāsu lokāḥ pratiṣṭhitāḥ //

### [12.327.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.30)

vedān vedāṅgasaṃyuktān yajñān yajñāṅgasaṃyutān  
nirmame lokasiddhyarthaṃ brahmā lokapitāmahaḥ  
aṣṭābhyaḥ prakṛtibhyaś ca jātaṃ viśvam idaṃ jagat //

### [12.327.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.31)

rudro roṣātmako jāto daśānyān so 'sṛjat svayam  
ekādaśaite rudrās tu vikārāḥ puruṣāḥ smṛtāḥ //

### [12.327.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.32)

te rudrāḥ prakṛtiś caiva sarve caiva surar1ṣayaḥ  
utpannā lokasiddhyarthaṃ brahmāṇaṃ samupasthitāḥ //

### [12.327.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.33)

vayaṃ hi sṛṣṭā bhagavaṃs tvayā vai prabhaviṣṇunā  
yena yasminn adhīkāre vartitavyaṃ pitāmaha //

### [12.327.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.34)

yo 'sau tvayā vinirdiṣṭo adhikāro 'rthacintakaḥ  
paripālyaḥ kathaṃ tena so 'dhikāro 'dhikāriṇā //

### [12.327.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.35)

pradiśasva balaṃ tasya yo 'dhikārārthacintakaḥ  
evam ukto mahādevo devāṃs tān idam abravīt //

### [12.327.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.36)

sādhv ahaṃ jñāpito devā yuṣmābhir bhadram astu vaḥ  
mamāpy eṣā samutpannā cintā yā bhavatāṃ matā //

### [12.327.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.37)

lokatantrasya kṛtsnasya kathaṃ kāryaḥ parigrahaḥ  
kathaṃ balakṣayo na syād yuṣmākaṃ hy ātmanaś ca me //

### [12.327.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.38)

itaḥ sarve 'pi gacchāmaḥ śaraṇaṃ lokasākṣiṇam  
mahāpuruṣam avyaktaṃ sa no vakṣyati yad dhitam //

### [12.327.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.39)

tatas te brahmaṇā sārdham ṛṣayo vibudhās tathā  
kṣīrodasyottaraṃ kūlaṃ jagmur lokahitārthinaḥ //

### [12.327.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.40)

te tapaḥ samupātiṣṭhan brahmoktaṃ vedakalpitam  
sa mahāniyamo nāma tapaścaryā sudāruṇā //

### [12.327.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.41)

ūrdhvaṃ dṛṣṭir bāhavaś ca ekāgraṃ ca mano 'bhavat  
ekapādasthitāḥ samyak kāṣṭhabhūtāḥ samāhitāḥ //

### [12.327.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.42)

divyaṃ varṣasahasraṃ te tapas taptvā tad uttamam  
śuśruvur madhurāṃ vāṇīṃ vedavedāṅgabhūṣitām //

### [12.327.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.43)

bho bhoḥ sabrahmakā devā ṛṣayaś ca tapodhanāḥ  
svāgatenārcya vaḥ sarvāñ śrāvaye vākyam uttamam //

### [12.327.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.44)

vijñātaṃ vo mayā kāryaṃ tac ca lokahitaṃ mahat  
pravṛttiyuktaṃ kartavyaṃ yuṣmatprāṇopabṛṃhaṇam //

### [12.327.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.45)

sutaptaṃ vas tapo devā mamārādhanakāmyayā  
bhokṣyathāsya mahāsattvās tapasaḥ phalam uttamam //

### [12.327.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.46)

eṣa brahmā lokaguruḥ sarvalokapitāmahaḥ  
yūyaṃ ca vibudhaśreṣṭhā māṃ yajadhvaṃ samāhitāḥ //

### [12.327.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.47)

sarve bhāgān kalpayadhvaṃ yajñeṣu mama nityaśaḥ  
tathā śreyo vidhāsyāmi yathādhīkāram īśvarāḥ //

### [12.327.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.48)

śrutvaitad devadevasya vākyaṃ hṛṣṭatanūruhāḥ  
tatas te vibudhāḥ sarve brahmā te ca mahar2ṣayaḥ //

### [12.327.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.49)

vedadṛṣṭena vidhinā vaiṣṇavaṃ kratum āharan  
tasmin sattre tadā brahmā svayaṃ bhāgam akalpayat  
devā devar1ṣayaś caiva sarve bhāgān akalpayan //

### [12.327.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.50)

te kārtayugadharmāṇo bhāgāḥ paramasatkṛtāḥ  
prāpur ādityavarṇaṃ taṃ puruṣaṃ tamasaḥ param  
bṛhantaṃ sarvagaṃ\_1 devam īśānaṃ varadaṃ prabhum //

### [12.327.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.51)

tato 'tha varado devas tān sarvān amarān sthitān  
aśarīro babhāṣedaṃ vākyaṃ khastho maheśvaraḥ //

### [12.327.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.52)

yena yaḥ kalpito bhāgaḥ sa tathā samupāgataḥ  
prīto 'haṃ pradiśāmy adya phalam āvṛttilakṣaṇam //

### [12.327.53](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.53)

etad vo lakṣaṇaṃ devā matprasādasamudbhavam  
yūyaṃ yajñair ijyamānāḥ samāptavaradakṣiṇaiḥ  
yuge yuge bhaviṣyadhvaṃ pravṛttiphalabhoginaḥ //

### [12.327.54](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.54)

yajñair ye cāpi yakṣyanti sarvalokeṣu vai surāḥ  
kalpayiṣyanti vo bhāgāṃs te narā vedakalpitān //

### [12.327.55](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.55)

yo me yathā kalpitavān bhāgam asmin mahākratau  
sa tathā yajñabhāgārho vedasūtre mayā kṛtaḥ //

### [12.327.56](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.56)

yūyaṃ lokān dhārayadhvaṃ yajñabhāgaphaloditāḥ  
sarvārthacintakā loke yathādhīkāranirmitāḥ //

### [12.327.57](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.57)

yāḥ kriyāḥ pracariṣyanti pravṛttiphalasatkṛtāḥ  
tābhir āpyāyitabalā lokān vai dhārayiṣyatha //

### [12.327.58](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.58)

yūyaṃ hi bhāvitā loke sarvayajñeṣu mānavaiḥ  
māṃ tato bhāvayiṣyadhvam eṣā vo bhāvanā mama //

### [12.327.59](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.59)

ityarthaṃ nirmitā vedā yajñāś cauṣadhibhiḥ saha  
ebhiḥ samyak prayuktair hi prīyante devatāḥ kṣitau //

### [12.327.60](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.60)

nirmāṇam etad yuṣmākaṃ pravṛttiguṇakalpitam  
mayā kṛtaṃ suraśreṣṭhā yāvat kalpakṣayād iti  
cintayadhvaṃ lokahitaṃ yathādhīkāram īśvarāḥ //

### [12.327.61](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.61)

marīcir aṅgirāś cātriḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ  
vasiṣṭha iti saptaite mānasā nirmitā hi vai //

### [12.327.62](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.62)

ete vedavido mukhyā vedācāryāś ca kalpitāḥ  
pravṛttidharmiṇaś caiva prājāpatyena kalpitāḥ //

### [12.327.63](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.63)

ayaṃ kriyāvatāṃ panthā vyaktībhūtaḥ sanātanaḥ  
aniruddha iti prokto lokasargakaraḥ prabhuḥ //

### [12.327.64](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.64)

sanaḥ sanatsujātaś ca sanakaḥ sasanandanaḥ  
sanatkumāraḥ kapilaḥ saptamaś ca sanātanaḥ //

### [12.327.65](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.65)

saptaite mānasāḥ proktā ṛṣayo brahmaṇaḥ sutāḥ  
svayamāgatavijñānā nivṛttaṃ dharmam āsthitāḥ //

### [12.327.66](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.66)

ete yogavido mukhyāḥ sāṃkhyadharmavidas tathā  
ācāryā mokṣaśāstre ca mokṣadharmapravartakāḥ //

### [12.327.67](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.67)

yato 'haṃ prasṛtaḥ pūrvam avyaktāt triguṇo mahān  
tasmāt parataro yo 'sau kṣetrajña iti kalpitaḥ  
so 'haṃ kriyāvatāṃ panthāḥ punarāvṛttidurlabhaḥ //

### [12.327.68](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.68)

yo yathā nirmito jantur yasmin yasmiṃś ca karmaṇi  
pravṛttau vā nivṛttau vā tatphalaṃ so 'śnute 'vaśaḥ //

### [12.327.69](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.69)

eṣa lokagurur brahmā jagadādikaraḥ prabhuḥ  
eṣa mātā pitā caiva yuṣmākaṃ ca pitāmahaḥ  
mayānuśiṣṭo bhavitā sarvabhūtavarapradaḥ //

### [12.327.70](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.70)

asya caivānujo rudro lalāṭād yaḥ samutthitaḥ  
brahmānuśiṣṭo bhavitā sarvatrasavarapradaḥ //

### [12.327.71](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.71)

gacchadhvaṃ svān adhīkārāṃś cintayadhvaṃ yathāvidhi  
pravartantāṃ kriyāḥ sarvāḥ sarvalokeṣu māciram //

### [12.327.72](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.72)

pradṛśyantāṃ ca karmāṇi prāṇināṃ gatayas tathā  
parinirmitakālāni āyūṃṣi ca surottamāḥ //

### [12.327.73](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.73)

idaṃ kṛtayugaṃ nāma kālaḥ śreṣṭhaḥ pravartate  
ahiṃsyā yajñapaśavo yuge 'smin naitad anyathā  
catuṣpāt sakalo dharmo bhaviṣyaty atra vai surāḥ //

### [12.327.74](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.74)

tatas tretāyugaṃ nāma trayī yatra bhaviṣyati  
prokṣitā yatra paśavo vadhaṃ prāpsyanti vai makhe  
tatra pādacaturtho vai dharmasya na bhaviṣyati //

### [12.327.75](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.75)

tato vai dvāparaṃ nāma miśraḥ kālo bhaviṣyati  
dvipādahīno dharmaś ca yuge tasmin bhaviṣyati //

### [12.327.76](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.76)

tatas tiṣye 'tha saṃprāpte yuge kalipuraskṛte  
ekapādasthito dharmo yatra tatra bhaviṣyati //

### [12.327.77](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.77)

devā ūcuḥ: ekapādasthite dharme yatrakvacanagāmini  
kathaṃ kartavyam asmābhir bhagavaṃs tad vadasva naḥ //

### [12.327.78](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.78)

śrī-bhagavān uvāca:  
yatra vedāś ca yajñāś ca tapaḥ satyaṃ damas tathā  
ahiṃsādharmasaṃyuktāḥ pracareyuḥ surottamāḥ  
sa vai deśaḥ sevitavyo mā vo 'dharmaḥ padā spṛśet //

### [12.327.79](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.79)

vyāsa uvāca:  
\[X D7 T G1-3.6:: guravo yatra pūjyante !sādhuvṛttāḥ śamānvitāḥ  
te 'nuśiṣṭā bhagavatā devāḥ sar1ṣigaṇās tathā  
namaskṛtvā bhagavate jagmur deśān yathepsitān //

### [12.327.80](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.80)

gateṣu tridivaukaḥsu brahmaikaḥ paryavasthitaḥ  
didṛkṣur bhagavantaṃ tam aniruddhatanau sthitam //

### [12.327.81](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.81)

taṃ devo darśayām āsa kṛtvā hayaśiro mahat  
sāṅgān āvartayan vedān kamaṇḍalugaṇitradhṛk //

### [12.327.82](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.82)

tato 'śvaśirasaṃ dṛṣṭvā taṃ devam amitaujasam  
lokakartā prabhur brahmā lokānāṃ hitakāmyayā //

### [12.327.83](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.83)

mūrdhnā praṇamya varadaṃ tasthau prāñjalir agrataḥ  
sa pariṣvajya devena vacanaṃ śrāvitas tadā //

### [12.327.84](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.84)

lokakāryagatīḥ sarvās tvaṃ cintaya yathāvidhi  
dhātā tvaṃ sarvabhūtānāṃ tvaṃ prabhur jagato guruḥ  
tvayy āveśitabhāro 'haṃ dhṛtiṃ prāpsyāmy athāñjasā //

### [12.327.85](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.85)

yadā ca surakāryaṃ te aviṣahyaṃ bhaviṣyati  
prādurbhāvaṃ gamiṣyāmi tadātmajñānadeśikaḥ //

### [12.327.86](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.86)

evam uktvā hayaśirās tatraivāntaradhīyata  
tenānuśiṣṭo brahmāpi svaṃ lokam acirād gataḥ //

### [12.327.87](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.87)

evam eṣa mahābhāgaḥ padmanābhaḥ sanātanaḥ  
yajñeṣv agraharaḥ prokto yajñadhārī ca nityadā //

### [12.327.88](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.88)

nivṛttiṃ cāsthito dharmaṃ gatim akṣayadharmiṇām  
pravṛttidharmān vidadhe kṛtvā lokasya citratām //

### [12.327.89](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.89)

sa ādiḥ sa madhyaḥ sa cāntaḥ prajānāṃ  
sa dhātā sa dheyaḥ sa kartā sa kāryam  
yugānte sa suptaḥ susaṃkṣipya lokān  
yugādau prabuddho jagad dhy utsasarja

### [12.327.90](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.90)

tasmai namadhvaṃ devāya nirguṇāya guṇātmane  
ajāya viśvarūpāya dhāmne sarvadivaukasām //

### [12.327.91](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.91)

mahābhūtādhipataye rudrāṇāṃ pataye tathā  
ādityapataye caiva vasūnāṃ pataye tathā //

### [12.327.92](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.92)

aśvibhyāṃ pataye caiva marutāṃ pataye tathā  
vedayajñādhipataye vedāṅgapataye 'pi ca //

### [12.327.93](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.93)

samudravāsine nityaṃ haraye muñjakeśine  
śāntaye sarvabhūtānāṃ mokṣadharmānubhāṣiṇe //

### [12.327.94](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.94)

tapasāṃ tejasāṃ caiva pataye yaśaso 'pi ca  
vācaś ca pataye nityaṃ saritāṃ pataye tathā //

### [12.327.95](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.95)

kapardine varāhāya ekaśṛṅgāya dhīmate  
vivasvate 'śvaśirase caturmūrtidhṛte sadā //

### [12.327.96](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.96)

guhyāya jñānadṛśyāya akṣarāya kṣarāya ca  
eṣa devaḥ saṃcarati sarvatragatir avyayaḥ //

### [12.327.97](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.97)

evam etat purā dṛṣṭaṃ mayā vai jñānacakṣuṣā  
kathitaṃ tac ca vaḥ sarvaṃ mayā pṛṣṭena tattvataḥ //

### [12.327.98](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.98)

kriyatām madvacaḥ śiṣyāḥ sevyatāṃ harir īśvaraḥ  
gīyatāṃ vedaśabdaiś ca pūjyatāṃ ca yathāvidhi //

### [12.327.99](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.99)

vaiśaṃpāyana uvāca:  
ity uktās tu vayaṃ tena vedavyāsena dhīmatā  
sarve śiṣyāḥ sutaś cāsya śukaḥ paramadharmavit //

### [12.327.100](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.100)

sa cāsmākam upādhyāyaḥ sahāsmābhir viśāṃ pate  
caturvedodgatābhiś ca ṛgbhis tam abhituṣṭuve //

### [12.327.101](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.101)

etat te sarvam ākhyātaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi  
evaṃ me 'kathayad rājan purā dvaipāyano guruḥ //

### [12.327.102](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.102)

yaś cedaṃ śṛṇuyān nityaṃ yaś cedaṃ parikīrtayet  
namo bhagavate kṛtvā samāhitamanā naraḥ //

### [12.327.103](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.103)

bhavaty arogo dyutimān balarūpasamanvitaḥ  
āturo mucyate rogād baddho mucyeta bandhanāt //

### [12.327.104](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.104)

kāmakāmī labhet kāmaṃ dīrgham āyur avāpnuyāt  
brāhmaṇaḥ sarvavedī syāt kṣatriyo vijayī bhavet  
vaiśyo vipulalābhaḥ syāc chūdraḥ sukham avāpnuyāt //

### [12.327.105](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.105)

aputro labhate putraṃ kanyā caivepsitaṃ patim  
lagnagarbhā vimucyeta garbhiṇī janayet sutam  
vandhyā prasavam āpnoti putrapautrasamṛddhimat //

### [12.327.106](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.106)

kṣemeṇa gacched adhvānam idaṃ yaḥ paṭhate pathi  
yo yaṃ kāmaṃ kāmayate sa tam āpnoti ca dhruvam //

### [12.327.107](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327.107)

idaṃ mahar2ṣer vacanaṃ viniścitaṃ  
mahātmanaḥ puruṣavarasya kīrtanam  
samāgamaṃ car7ṣidivaukasām imaṃ  
niśamya bhaktāḥ susukhaṃ labhante

## Linked texts (4)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.12.327.1) — Sanskrit
- [Daśavidhahetunirūpaṇa](https://indike.org/pramana/in.vedanga.kalpa.grhya.vaikhanasa!tatparyacintamani.dasavidhahetunirupana.184.3) — Śrīnivāsamakhin, Sanskrit
- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.harivamsa*crit.App.I.42B.3055) — Sanskrit
- [Pārameśvarasaṃhitā](https://indike.org/pramana/in.sampradaya.vaisnava.pancaratra.paramesvara.1.p7) — Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.327) · Pramāṇa
