<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Epic, Poetry, Drama & Narrative](https://indike.org/pramana/in.lit) › [The Mahābhārata and its versions](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata) › [The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya) › 12.328

# The Nārāyaṇa section of the Śāntiparvan 12.328

Nārāyaṇīya 12.328

- **Language:** Sanskrit

### [12.328.1](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.1)

janam-ejaya uvāca:  
astauṣīd yair imaṃ vyāsaḥ saśiṣyo madhusūdanam  
nāmabhir vividhair eṣāṃ niruktaṃ bhagavan mama //

### [12.328.2](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.2)

vaktum arhasi śuśrūṣoḥ prajāpatipater hareḥ  
śrutvā bhaveyaṃ yat pūtaḥ śaraccandra ivā-malaḥ //

### [12.328.3](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.3)

vaiśaṃpāyana uvāca:  
śṛṇu rājan yathācaṣṭa phalgunasya harir vibhuḥ  
prasannātmātmano nāmnāṃ niruktaṃ guṇakarmajam //

### [12.328.4](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.4)

nāmabhiḥ kīrtitais tasya keśavasya mahātmanaḥ  
pṛṣṭavān keśavaṃ rājan phalgunaḥ paravīrahā //

### [12.328.5](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.5)

arjuna uvāca:  
bhagavan bhūtabhavyeśa sarvabhūtasṛg avyaya  
lokadhāma jagannātha lokānām abhayaprada //

### [12.328.6](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.6)

yāni nāmāni te deva kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ  
vedeṣu sapurāṇeṣu yāni guhyāni karmabhiḥ //

### [12.328.7](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.7)

teṣāṃ niruktaṃ tvatto 'haṃ śrotum icchāmi keśava  
na hy anyo vartayen nāmnāṃ niruktaṃ tvām ṛte prabho //

### [12.328.8](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.8)

śrī-bhagavān uvāca:  
ṛgvede sayajurvede tathaivātharvasāmasu  
purāṇe sopaniṣade tathaiva jyotiṣe 'rjuna //

### [12.328.9](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.9)

sāṃkhye ca yogaśāstre ca āyurvede tathaiva ca  
bahūni mama nāmāni kīrtitāni mahar2ṣibhiḥ //

### [12.328.10](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.10)

gauṇāni tatra nāmāni karmajāni ca kānicit  
niruktaṃ karmajānāṃ ca śṛṇuṣva prayato 'nagha  
kathyamānaṃ mayā tāta tvaṃ hi me 'rdhaṃ smṛtaḥ purā //

### [12.328.11](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.11)

namo 'tiyaśase tasmai dehināṃ paramātmane  
nārāyaṇāya viśvāya nirguṇāya guṇātmane //

### [12.328.12](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.12)

yasya prasādajo brahmā rudraś ca krodhasaṃbhavaḥ  
yo 'sau yonir hi sarvasya sthāvarasya carasya ca //

### [12.328.13](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.13)

aṣṭādaśaguṇaṃ yat tat sattvaṃ sattvavatāṃ vara  
prakṛtiḥ sā parā mahyaṃ rodasī yogadhāriṇī  
ṛtā satyā-marā-jayyā lokānām ātmasaṃjñitā //

### [12.328.14](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.14)

tasmāt sarvāḥ pravartante sargapralayavikriyāḥ  
tato yajñaś ca yaṣṭā ca purāṇaḥ puruṣo virāṭ  
aniruddha iti prokto lokānāṃ prabhavāpyayaḥ //

### [12.328.15](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.15)

brāhme rātrikṣaye prāpte tasya hy amitatejasaḥ\_1  
prasādāt prādur abhavat padmaṃ padmanibhekṣaṇa  
tatra brahmā samabhavat sa tasyaiva prasādajaḥ //

### [12.328.16](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.16)

ahnaḥ kṣaye lalāṭāc ca suto devasya vai tathā  
krodhāviṣṭasya saṃjajñe rudraḥ saṃhārakārakaḥ //

### [12.328.17](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.17)

etau dvau vibudhaśreṣṭhau prasādakrodhajau smṛtau  
tadādeśitapanthānau sṛṣṭisaṃhārakārakau  
nimittamātraṃ tāv atra sarvaprāṇivarapradau //

### [12.328.18](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.18)

kapardī jaṭilo muṇḍaḥ śmaśānagṛhasevakaḥ  
ugravratadharo rudro yogī tripuradāruṇaḥ //

### [12.328.19](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.19)

dakṣakratuharaś caiva bhaganetraharas tathā  
nārāyaṇātmako jñeyaḥ pāṇḍaveya yuge yuge //

### [12.328.20](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.20)

tasmin hi pūjyamāne vai devadeve maheśvare  
saṃpūjito bhavet pārtha devo nārāyaṇaḥ prabhuḥ //

### [12.328.21](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.21)

aham ātmā hi lokānāṃ viśvānāṃ pāṇḍunandana  
tasmād ātmānam evāgre rudraṃ saṃpūjayāmy aham //

### [12.328.22](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.22)

yady ahaṃ nārcayeyaṃ vai īśānaṃ varadaṃ śivam  
ātmānaṃ nārcayet kaścit iti me bhāvitaṃ manaḥ  
mayā pramāṇaṃ hi kṛtaṃ lokaḥ samanuvartate //

### [12.328.23](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.23)

pramāṇāni hi pūjyāni tatas taṃ pūjayāmy aham  
yas taṃ vetti sa māṃ vetti yo 'nu taṃ sa hi mām anu //

### [12.328.24](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.24)

rudro nārāyaṇaś caiva sattvam ekaṃ dvidhākṛtam  
loke carati kaunteya vyaktisthaṃ sarvakarmasu //

### [12.328.25](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.25)

na hi me kenacid deyo varaḥ pāṇḍavanandana  
iti saṃcintya manasā purāṇaṃ viśvam īśvaram  
putrārtham ārādhitavān ātmānam aham ātmanā //

### [12.328.26](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.26)

na hi viṣṇuḥ praṇamati kasmaicid vibudhāya tu  
ṛtae ātmānam eveti tato rudraṃ bhajāmy aham //

### [12.328.27](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.27)

sabrahmakāḥ sarudrāś ca sendrā devāḥ sahar7ṣibhiḥ  
arcayanti suraśreṣṭhaṃ devaṃ nārāyaṇaṃ harim //

### [12.328.28](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.28)

bhaviṣyatāṃ vartatāṃ ca bhūtānāṃ caiva bhārata  
sarveṣām agraṇīr viṣṇuḥ sevyaḥ pūjyaś ca nityaśaḥ //

### [12.328.29](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.29)

namasva havyadaṃ viṣṇuṃ tathā śaraṇadaṃ nama  
varadaṃ namasva kaunteya havyakavyabhujaṃ nama //

### [12.328.30](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.30)

caturvidhā mama janā bhaktā evaṃ hi te śrutam  
teṣām ekāntinaḥ śreṣṭhās te caivānanyadevatāḥ  
aham eva gatis teṣāṃ nirāśīḥkarmakāriṇām //

### [12.328.31](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.31)

ye ca śiṣṭās trayo bhaktāḥ phalakāmā hi te matāḥ  
sarve cyavanadharmāṇaḥ pratibuddhas tu śreṣṭhabhāk //

### [12.328.32](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.32)

brahmāṇaṃ śitikaṇṭhaṃ ca yāś cānyā devatāḥ smṛtāḥ  
prabuddhavaryāḥ sevante mām evaiṣyanti yatparam  
bhaktaṃ prati viśeṣas te eṣa pārthānukīrtitaḥ //

### [12.328.33](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.33)

tvaṃ caivāhaṃ ca kaunteya naranārāyaṇau smṛtau  
bhārāvataraṇārthaṃ hi praviṣṭau mānuṣīṃ tanum //

### [12.328.34](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.34)

jānāmy adhyātmayogāṃś ca yo 'haṃ yasmāc ca bhārata  
nivṛttilakṣaṇo dharmas tathābhyudayiko 'pi ca //

### [12.328.35](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.35)

narāṇām ayanaṃ khyātam aham ekaḥ sanātanaḥ  
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ  
ayanaṃ mama tat pūrvam ato nārāyaṇo hy aham //

### [12.328.36](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.36)

chādayāmi jagad viśvaṃ bhūtvā sūrya ivāṃśubhiḥ  
sarvabhūtādhivāsaś ca vāsudevas tato hy aham //

### [12.328.37](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.37)

gatiś ca sarvabhūtānāṃ prajānāṃ cāpi bhārata  
vyāptā me rodasī pārtha kāntiś cābhyadhikā mama //

### [12.328.38](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.38)

adhibhūtāni cānte 'haṃ tad icchaṃś cāsmi bhārata  
kramaṇāc cāpy ahaṃ pārtha viṣṇur ity abhisaṃjñitaḥ //

### [12.328.39](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.39)

damāt siddhiṃ parīpsanto māṃ janāḥ kāmayanti hi  
divaṃ corvīṃ ca madhyaṃ ca tasmād dāmodaro hy aham //

### [12.328.40](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.40)

pṛśnir ity ucyate cānnaṃ vedā āpo 'mṛtaṃ tathā  
mamaitāni sadā garbhe pṛśnigarbhas tato hy aham //

### [12.328.41](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.41)

ṛṣayaḥ prāhur evaṃ māṃ tritakūpābhipātitam  
pṛśnigarbha tritaṃ pāhīty ekatadvitapātitam //

### [12.328.42](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.42)

tataḥ sa brahmaṇaḥ putra ādyo ṛṣivaras tritaḥ  
uttatārodapānād vai pṛśnigarbhānukīrtanāt //

### [12.328.43](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.43)

sūryasya tapato lokān agneḥ somasya cāpy uta  
aṃśavo ye prakāśante mama te keśasaṃjñitāḥ  
sarvajñāḥ keśavaṃ tasmān mām āhur dvijasattamāḥ //

### [12.328.44](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.44)

svapatnyām āhito garbha utathyena mahātmanā  
utathye 'ntarhite caiva kadācid devamāyayā  
bṛhaspatir athāvindat tāṃ patnīṃ tasya bhārata //

### [12.328.45](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.45)

tato vai tam ṛṣiśreṣṭhaṃ maithunopagataṃ tathā  
uvāca garbhaḥ kaunteya pañcabhūtasamanvitaḥ //

### [12.328.46](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.46)

pūrvāgato 'haṃ varada nārhasy ambāṃ prabādhitum  
etad bṛhaspatiḥ śrutvā cukrodha ca śaśāpa ca //

### [12.328.47](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.47)

maithunopagato yasmāt tvayāhaṃ vinivāritaḥ  
tasmād andho jāsyasi tvaṃ macchāpān nātra saṃśayaḥ //

### [12.328.48](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.48)

sa śāpād ṛṣimukhyasya dīrghaṃ tama upeyivān  
sa hi dīrghatamā nāma nāmnā hy āsīd ṛṣiḥ purā //

### [12.328.49](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.49)

vedān avāpya caturaḥ sāṅgopāṅgān sanātanān  
prayojayām āsa tadā nāma guhyam idaṃ mama //

### [12.328.50](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.50)

ānupūrvyeṇa vidhinā keśaveti punaḥ punaḥ  
sa cakṣuṣmān samabhavad gautamaś cābhavat punaḥ //

### [12.328.51](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.51)

evaṃ hi varadaṃ nāma keśaveti mamārjuna  
devānām atha sarveṣām ṛṣīṇāṃ ca mahātmanām //

### [12.328.52](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.52)

agniḥ somena saṃyukta ekayoni mukhaṃ kṛtam  
agnīṣomātmakaṃ tasmāj jagat kṛtsnaṃ carā-caram //

### [12.328.53](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328.53)

api hi purāṇe bhavati  
ekayonyātmakāv agnīṣomau  
devāś cāgnimukhā iti  
ekayonitvāc ca parasparaṃ mahayanto lokān dhārayata iti

## Linked texts (3)

- [Critical edition (BORI)](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.vyasa*crit.12.328.1) — Sanskrit
- [Vedāntasiddhāntasaṃgraha](https://indike.org/pramana/in.darsana.dvaitadvaita.vedantasiddhantasamgraha.5.35) — Vanamālī Miśra 1660, Sanskrit
- [Brahmavidyāvijaya](https://indike.org/pramana/in.darsana.visistadvaita.vadakalai.brahmavidyavijaya.2.p6) — Mahācārya 1509, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328](https://indike.org/pramana/in.lit.mahabharata.narayaniya.12.328) · Pramāṇa
